W numerze:

· Pozasłoneczne układy planetarne

Michał Różyczka

· Inżynieria środowisk planet wyzwaniem
  III tysiąclecia

T. Zbigniew Dworak

· Zagadka błysków gamma. Cz. II
  — pierwsze próby

Tomasz Bulik, Paweł Lipszyc

· Przeszłość i przyszłość soczewkowania
  grawitacyjnego

Janusz Osarczuk

teleskop kosmiczny Hubble'a
obserwuje:

· Cień nowej planety

· Wikingowie Mlecznej Drogi

· Cyfrowa mapa aktywności tektonicznej
  planety Ziemia

· Przejściowe zjawiska księżycowe

· Nowe oblicze Ganimedesa

galeria Mgławic Messiera:

· Żłóbek i siedem sióstr (M44–M45)

poradnik obserwatora:

· Obserwacje planet

elementarz Uranii:

· Struktura Wszechświata

z historii polskiej astronomii:

· Polskie Towarzystwo Astronomiczne
  w okresie międzywojennym w „Kronice
  Życia” Prof. Eugeniusza Rybki

P.T. Miłośnicy astronomii obserwują:

· Obserwacje komety C/1998M5 (LINEAR)
  w Sekcji Obserwatorów Komet PTMA

na świecie:

· Międzynarodowa Konferencja Obserwa-
  torów Meteorów

astronomia w szkole:

· Co to jest CCD?; Astronomowie
  a nauczanie astronomii

kalendarz astronomiczny 2000:

· marzec – kwiecień

ciekawe strony internetowe

astrokrzyżówka Gigant

recenzje:

· Colin A. Ronan "DZIEJE WSZECH-
  ŚWIATA Od Wielkiego Wybuchu
  do końca czasu"

 Na okładce:

Mgławica Krab — najświeższy obraz pozostałości po wybuchu supernowej z roku 1054, uzyskany aparatem FORS w ognisku 8,2 m teleskopu zespołu VLT obserwatorium ESO na górze Paranal w Chile. Ta spektakularna supernowa była obserwowana w ciągu dnia w Chinach i prawdopodobnie przez Indian Anasazi. Kolor czerwony wskazuje obszary, w których elektrony rekombinują z protonami, tworząc neutralny wodór, a w obszarach jasnoniebieskich elektrony wirują wokół linii pola magnetycznego wewnętrznej mgławicy. W centrum tego obszaru znajduje się pulsar: gwiazda neutronowa wirująca z szybkością 30 obrotów na sekundę.

Szanowni i Drodzy Czytelnicy,

Jednym z zaskakujących odkryć kończącego się dziesięciolecia było stwierdzenie istnienia pozasłonecznego układu planetarnego wokół pulsara. Dowiodło ono, że procesy prowadzące do powstawania planet są znacznie bardziej powszechne, niż dotąd myśleliśmy. Trzy lata później, starannie zaplanowane poszukiwania doprowadziły do odkrycia planety wokół normalnej, gołym okiem widocznej gwiazdy. Dziś lista gwiazd, dookoła których odkryto jedną lub więcej planet, zawiera już 27 pozycji. O procesach, które prowadzą do powstawania planet wokół gwiazd, pisze w tym zeszycie profesor Michał Różyczka z Warszawy, a Krzysztof Rochowicz z Torunia opisuje w „Rozmaitościach” okoliczności potwierdzenia odkrycia planety poprzez zaobserwowanie „przejścia” planety przed gwiazdą i spowodowanie przez nią osłabienia blasku gwiazdy. Taką właśnie metodą zamierzają astronomowie poszukiwać planet wielkości Ziemi, które nie dają silnych efektów zmian prędkości radialnych, przez co są trudne do wykrycia metodą pomiarów dopplerowskich.

Rok 1999 był też okresem intensywnych badań jednego z naszych planetarnych sąsiadów, na którym podejrzewamy istnienie w dalekiej przeszłości warunków do „kiełkowania” życia, a obecnie zdolnej do przyjęcia „gości” z Ziemi. Niestety, nie wszystkie marsjańskie misje badawcze się powiodły. W chwili gdy piszę te słowa, nieznany jeszcze jest los Polarnego Lądownika Marsjańskiego (Mars Polar Lander) i jego dwóch małych towarzyszy — te aparaty miały badać lodową pokrywę Marsa i otworzyć nowy rozdział badań nie tylko Czerwonej Planety, ale i innych planet Systemu Słonecznego. Badanie środowisk naturalnych planet typu ziemskiego jest wyzwaniem, przed którym stoimy u progu III tysiąclecia. Tak uważa profesor Zbigniew Dworak z Krakowa i pisze o tych problemach na str. 8.

Pierwsze próby zrozumienia błysków gamma przedstawiają w II części swego cyklu o ciągle jeszcze zagadkowych błyskach gamma Tomasz Bulik i Paweł Lipszyc z Warszawy. A Janusz Osarczuk z Wrocławia pisze o soczewkowaniu grawitacyjnym. Minęło właśnie 80 lat od pierwszego pomiaru ugięcia promieni świetlnych w polu grawitacyjnym i 20 lat od odkrycia pierwszej soczewki grawitacyjnej, więc jest okazja do pewnej refleksji nad tym zagadnieniem.

W „Galerii Mgławic Messiera” omawiamy dwie piękne gromady otwarte: Praesepe i Plejady. W „Poradniku obserwatora” radzimy, jak obserwować planety, w „Elementarzu Uranii” publikujemy drugą część referatu Karoliny Zmitrowicz na temat struktury Wszechświata, a w „Astronomii w szkole” wyjaśniamy, co to jest CCD i omawiamy Sesję Dydaktyczną w czasie Olsztyńskiego Zjazdu Polskiego Towarzystwa Astronomicznego.

W nawiązaniu do tego Zjazdu zaglądamy do pamiętników profesora Rybki, aby wspomnieć Zjazdy PTA w okresie międzywojennym. Bogate są „Rozmaitości”. W „Recenzjach” omawiamy „Dzieje Wszechświata”, książkę Colina A. Ronana, byłego prezesa Brytyjskiego Towarzystwa Astronomicznego, polecając ją naszym Czytelnikom.

Obserwatorom służymy kalendarzem astronomicznym opracowanym przez Tomasza Ściężora z Krakowa. Ten sam autor podsumowuje miłośniczą akcję obserwacji komety C/1998M5 (LINEAR), w której wzięło udział 12 obserwatorów Sekcji Obserwacji Komet PTMA. A o konferencji obserwatorów meteorów we Włoszech pisze Arkadiusz Olech.

Miłośnikom krzyżówek, na wyjątkową okazję przełomu lat tysiąc dziewięćsetnych i dwutysięcznych, polecamy krzyżówkę GIGANT. A prenumeratorom dostarczamy dodatkowy, specjalny zeszyt URANII — POSTĘPÓW ASTRONOMII poświęcony obserwacjom ostatniego zaćmienia Słońca. Autorami relacji i zdjęć tego niezwykłego zjawiska z dnia 11 sierpnia 1999 roku są głównie nasi Czytelnicy którzy nie żałowali trudu i pieniędzy, aby za „cieniem” wędrować po Europie i nawet dalej. I przeżyli fantastyczną przygodę!

W imieniu całego Zespołu Redakcyjnego życzę Państwu wiele zdrowia i pomyślności w Nowym 2000 Roku, miłych spotkań z gwiaździstym niebem oraz przyjemnej lektury naszego pisma.