W numerze:

· 80 lat astronomii z „Uranią”

Andrzej K. Wróblewski

· Kosmiczne neutrina i źródła promie-
  niowania X. Astrofizycy laureatami
  Nagrody Nobla 2002 r.

Andrzej Woszczyk

w kolorze:

· Słoneczne przesilenie 22 grudnia 2002 r.

· M33

· Galeria Uranii

· Zaćmienie Słońca 21.06.2001 w Zambii

elementarz Uranii:

· Typ widmowy A

w kraju:

· International Meteor Conference (IMC)
  — Frombork 2002

· Planetarium im. Ary'ego Sternfelda

· IV Konferencja Sekcji Obserwacji
  Komet PTMA

poradnik obserwatora:

· Aparat cyfrowy w astrofotografii
  (cz. I — podstawowe możliwości)

astronomia w szkole:

· „Astronomiczne” doświadczenia z fizyki

P.T.Miłośnicy Astronomii obserwują:

· Kometarna wiosna 2002 r. część II

· Ostatnie Leonidy

rozmaitości:

· Trzęsienia gwiazd odsłaniają gwiezdne
  sekrety

· Ogólnopolski Zlot Miłośników
  Astronomii — Maraton Messiera

kalendarz astronomiczny 2003:

· marzec – kwiecień

recenzje:

· Ken Croswell, ŁOWCY PLANET.
  W poszukiwaniu nieznanycz światów

astronomia i muzyka:

· Dźwiękowe pamiątki z Księżyca

relaks z Uranią:

· astrokrzyżówka

ciekawe strony internetowe

 Na okładce:

Z daleka całość przypomina kształtem orła. Jednak, gdy się przyjrzymy bliżej Mgławicy Orzeł, widać że jasny obszar jest tak naprawdę oknem do wnętrza ciemnej otoczki pyłu. Przez to okno widzimy jasno oświetlony obszar, w którym tworzy się cała gromada otwarta gwiazd. Wysokie słupy i kule ciemnego pyłu i zimnego gazu molekularnego pozostały tam, gdzie wciąż tworzą się gwiazdy. Już widać kilka jasnych, młodych, niebieskich gwiazd, których światło i wiatr gwiazdowy wypala i odpycha pozostałe włókna i ściany gazu i pyłu. Mgławica emisyjna Orzeł, znana też jako M16, leży około 6500 lat świetlnych od nas, ma średnicę około 20 lat świetlnych i jest widoczna przez lornetki w kierunku gwiazdozbioru Węża. Powyższe zdjęcie jest złożone z trzech kolorów i zostało zrobione teleskopem o średnicy 0,9 m na Kitt Peak w Arizonie, USA.
    Fot. N. Grosso (MPE), i in., ESO

Wielce Szanowni i Drodzy Czytelnicy,

Oddajemy w Wasze ręce już 703 numer „Uranii” i otwieramy nim osiemdziesiąty pierwszy rok istnienia naszego czasopisma. Cieszę się bardzo, że możemy w tym zeszycie zaprezentować pisaną wersję wspaniałego „Wykładu Jubileuszowego” wygłoszonego przez profesora Andrzeja Kajetana Wróblewskiego na uroczystości 80-lecia „Uranii” w lutym 2002 r. Jest to doskonały przegląd najważniejszych wydarzeń w rozwoju astronomii w okresie istnienia naszego pisma oraz tego, jak wydarzenia te były relacjonowane w „Uranii”. Ze względu na merytoryczną wagę i dramaturgię tego artykułu postanowiliśmy zamieścić go w całości w jednym zeszycie, mimo że jest znacznie dłuższy niż nasze standardowe artykuły. Ale przecież zarówno sam wykład, jak i artykuł jest dokumentem szczególnej wagi i wymaga ponadstandardowych rozwiązań. Od szeregu miesięcy bogata część dokumentacyjna wykładu jubileuszowego profesora Wróblewskiego jest dostępna na stronach internetowych „Uranii-Postępów Astronomii”.

Na dalszych stronach przybliżamy sylwetki i dokonania naukowe tegorocznych laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki: Rajmunda Davisa , Masatoshi Koshiby i Riccardo Giacconiego. Wszyscy ci astrofizycy stworzyli nowe metody i otwierali nowe pola badań Kosmosu. Ich badania leżą u podstaw astronomii neutrinowej i astronomii promieniowania rentgenowskiego, a rezultaty zmieniły wiele w naszym „widzeniu” i rozumieniu Wszechświata. Trochę dalej w głębi zeszytu, w „Rozmaitościach”, omawiamy trzęsienia gwiazd, które odsłaniają gwiezdne sekrety.

Kontynuujemy nasz „Poradnik obserwatora”. W bieżącym roku pragniemy więcej miejsca poświęcić zastosowaniom cyfrowych aparatów fotograficznych w astronomii. Natomiast nie znalazł się „Poradnik konstruktora teleskopu”, bowiem Autorzy nie dostarczyli stosownych materiałów w terminie pozwalającym na ich włączenie do tego numeru. Zainteresowanych odsyłam do naszych stron internetowych, gdzie od pewnego czasu funkcjonuje poradnik konstruktora, a jego treść wychodzi poza materiały publikowane na naszych stronach „papierowych”, a czasem nawet je wyprzedza.

W dalszym ciągu, w „Elementarzu Uranii”, odkrywamy tajemnice gwiazd różnych typów widmowych. W bieżącym zeszycie Krzysztof Rochowicz omawia gwiazdy typu widmowego A. W „Astronomii w szkole”, prof. Juliusz Domański proponuje szereg astronomicznych doświadczeń na lekcjach fizyki. Niedawno jeszcze w szkole były lekcje fizyki z astronomią. Teraz jest (podobno z powodu ignorancji urzędników ministerialnych, którzy niezbyt dobrze znają język polski) fizyka i astronomia, ale już w podstawach programowych i zatwierdzonych przez Ministerstwo podręcznikach treści astronomiczne jakoś znikają. Czy propozycje prof. Domańskiego przyczynią się do poprawienia pozycji astronomii w szkołach Ojczyzny Kopernika?

Z wydarzeń krajowych omawiamy Międzynarodową Konferencję Meteorytową we Fromborku, Zlot Miłośników Astronomii OZMA w Królikowie, Konferencję Sekcji Obserwatorów Komet PTMA w Krakowie, obserwacje Leonidów i nadanie imienia Ary'ego Sternfelda Łódzkiemu Planetarium i Obserwatorium Astronomicznemu.

Rok 2002 był obfity w komety wystarczające jasne, aby mogły być obserwowane przez miłośników nieba. Ogólny przegląd dokonań polskich miłośników astronomii na tym polu przedstawił Tomasz Ściężor w artykule, którego część pierwszą opublikowaliśmy w poprzednim zeszycie „Uranii”, a dokończenie publikujemy w bieżącym. Ale i rok 2003 zapowiada się interesująco dla łowców komet. Właśnie nadeszła wiadomość o odkryciu nowej komety, która może być bardzo jasnym obiektem, dostępnym nie tylko dla wprawnych obserwatorów, ale też i dla zwykłych śmiertelników.

Nasz kalendarzyk astronomiczny jak zwykle o dwa miesiące wyprzedza nominalną datę tego zeszytu i już zapowiada zjawiska na niebie, jakie będą w marcu i kwietniu.

Na stronach kolorowych mamy specjalną galerię — przepiękne prace dzieci z I i II klasy Szkoły Podstawowej nr 1 w Bełchatowie. Jeśli dalej będą wzrastały z takim zrozumieniem otaczającego nas świata, to zapewne możemy być spokojni o przyszłość polskiej astronomii.

Pragnę jeszcze raz zwrócić Państwa uwagę na nasze strony internetowe. Mamy nową domenę www.pta.edu.pl fizycznie zlokalizowaną w Centrum Astronomii UMK w Piwnicach k. Torunia. A na tych stronach serwis edukacyjny PTA, „Urania” z szeregiem artykułów on-line i materiałów pomocniczych oraz nasz Internetowy Słownik Astronomiczny.

Z Nowym Rokiem pragnę Wszystkim Państwu życzyć pogody ducha, szczęścia, zdrowia i wielu przyjemności z lektury naszego pisma i naszych stron internetowych.

Pozostaję z szacunkiem