W numerze:

· Nowe testy ogólnej teorii
  względności

Michał Bejger

·Lot do Saturna

Krzysztof Ziołkowski

· Urodziny 32-m anteny — toruński radio-
  teleskop ma już 10 lat

Magdalena Kunert-Bajraszewska, Anna
       Bartkiewicz

w kolorze:

· W sieci Tarantuli

· Galeria Uranii

rozmaitości:

· Młoda galaktyka w dojrzałym
  Wszechświecie

· Zagadkowe wydłużenie doby Saturna

· Portrety supernowych w galaktykach
  spiralnych

· Marsjańskie impresje

· Kosmiczne potęgi mieszkają
  w skromnych domach

· Nowe polskie meteoryty

w kraju:

· VIII Ogólnopolski Zlot Miłośników
  Astronomii — Niedźwiady 2004

· Dąbrowskie obserwatorium astronomicz-
  ne obchodzi swoje pierwsze urodziny

· VI Konferencja Sekcji Obserwatorów
  Komet PTMA

· Zaćmienie Księżyca na Wielkiej Raczy

astronomia w szkole:

· 75 lat kłopotów ze stałą Hubble'a

· Nietypowa lekcja

· Oświata i nauki ezoteryczne

poradnik obserwatora:

· Interesujące obiekty: Jaszczurka,
  Jednorożec

kalendarz astronomiczny 2005:

· marzec – kwiecień

recenzje:

· Jan Kepler, Sen

astronomia i muzyka:

· Muzyczny Redshift

relaks z Uranią:

· krzyżówka

ciekawe strony internetowe

 Na okładce:

Trzy wielkie teleskopy kosmiczne NASA: pracujący w promieniowaniu widzialnym teleskop Hubble’a, rentgenowski teleskop Chandra i pracujący w podczerwieni teleskop Spitzera, obserwowały pozostałości wybuchu gwiazdy supernowej Keplera z 9 października 1604 r. Dały one „całościowy” obraz pozostałości wybuchu SN 1604 jako „bąbla” pyłu i gazu o średnicy ok. 14 l. św., rozszerzającego się z szybkością 6 mln km/h. Każdy z nich pokazał odrębne składowe ekspandującej otoczki supernowej. M.in. dane podczerwone dostarczyły informacji o gazie i mikroskopijnych cząsteczkach pyłu rozgrzanych i zepchniętych na peryferie otoczki przez falę uderzeniową wybuchu. Skład chemiczny tej materii jest podobny do pyłu tworzącego obłok, z którego uformowało się Słońce i nasz układ planetarny. Obserwacje teleskopem Chandra wskazały miejsca położenia bardzo gorącego (miliony K) gazu — leży on tuż za frontem fali uderzeniowej. Natomiast chłodniejszy gaz, emitujący promieniowanie X o niższej energii, jest skupiony głównie w grubej wewnętrznej otoczce zawierającej gros materiału wyrzuconego z eksplodującej gwiazdy.
    Eksplozja supernowej powodowała powstanie fali uderzeniowej, która rozprzestrzeniała się z szybkością większą niż 35 mln km/h, zmiatała okoliczne gazy i pyły, powodując coś w rodzaju międzygwiazdowego tsunami.     Fot. NASA, oraz R.Sankrit i W. Blair z Johns Hopkins University w Baltimore

Szanowni i Drodzy Czytelnicy,

Niebo w roku 2005 zapowiada się bardzo ciekawie. Będą m.in. dwa zaćmienia Słońca (niestety tylko jedno widoczne w Polsce jako częściowe), dwa zaćmienia Księżyca i zakrycie przez Księżyc Antaresa, najjaśniejszej gwiazdy gwiazdozbioru Skorpiona. W sąsiedztwo Słońca powrócą 24 znane komety, z których jedna będzie zapewne widoczna gołym okiem przez całą noc już w styczniu, a inna będzie w zasięgu lornetki. W połowie stycznia osiądzie na Tytanie sonda Huygens, uwolniona ze stacji kosmicznej Cassini w końcu grudnia 2004 r. Uczeni spodziewają się wielu odkryć dokonanych przez ten aparat kosmiczny i dość dobrego poznania natury atmosfery i powierzchni tego największego satelity w naszym Układzie Słonecznym.12 stycznia ma startować stacja Deep Impact, której celem będzie badanie komety Tempel 1. Kilka miesięcy po starcie, gdy próbnik dotrze w pobliże komety, będzie do niej strzelał. Pocisk ma trafić w jądro komety, utworzyć na nim krater i odsłonić wewnętrzne warstwy jądra. Będzie to więc kolejny krok w badaniach, zbliżających nas do lepszego zrozumienia natury komety.

W bieżącym numerze Krzysztof Ziołkowski z Centrum Badań Kosmicznych PAN w Warszawie szczegółowo opisuje lot do Saturna stacji Cassini i misję, jaką ta sonda ma spełnić. W następnym numerze, piórem Zbigniewa Dworaka, przybliżymy Państwu współczesną wiedzę o świecie satelitów i pierścieni Saturna. Ciekawe, jakie będą wyniki badań Tytana dokonane przez sondę Huygens?

Jesienią 2004 r. upłynęło 10 lat od uruchomienia 32 m radioteleskopu w Toruniu. Czas więc na krótką refleksję na temat miejsca i roli tego teleskopu we współczesnych badaniach astronomicznych. Ta refleksja została dokonana przez astronomów toruńskich w czasie specjalnej sesji naukowej, z której relację zdają panie Magdalena Kunert-Bajraszewska i Anna Bartkiewicz. Niewątpliwie jest to instrument, który dobrze służy polskim i światowym badaniom astronomicznym.

Ogólna teoria względności Einsteina podlega ciągłym i nie kończącym się testom. W tym numerze Michał Bejger opisuje doświadczenia mające określić wpływ ruchu obrotowego Ziemi na otaczającą czasoprzestrzeń. Będą one wykonywane podczas pracy stacji kosmicznej Gravity Probe B, która już od kwietnia 2004 r. znajduje się na orbicie biegunowej, na wysokości 640 km nad Ziemią.

Jak zwykle dużo miejsca poświęcamy w tym numerze relacjom z różnych działań miłośników astronomii. Oczywiście „Urania” nie jest miejscem do publikowania wyników obserwacji różnych ciał niebieskich (do tego służą specjalistyczne biuletyny obserwatorów np. Słońca, gwiazd zmiennych, komet, zjawisk zakryciowych itp., wydawane głównie przez PTMA ), ale chętnie prezentujemy świadectwa niezawodowego uprawiania astronomii i „życia” astronomicznego różnych grup pasjonatów astronomii w Polsce. Piszemy więc o zlocie miłośników gwiaździstego nieba w Niedżwiadach, o wyprawie na obserwacje zaćmienia Księżyca, o Szkolnym Obserwatorium w Dąbrowie Górniczej, o konferencji obserwatorów komet PTMA, o zbieraczach meteorytów. To dla takich pasjonatów utrzymujemy wielostronicowy kalendarz astronomiczny i wskazujemy interesujące obiekty na niebie.

W tym numerze przypominamy obrazy Marsa przekazane na Ziemię przez stacje kosmiczne śledzące powierzchnię Czerwonej Planety, mówimy o supernowych w sąsiednich galaktykach, o kwazarach „żyjących” w małych galaktykach wczesnego Wszechświata itp. świeżych odkryciach. Polecamy nową na polskim rynku książkę Jana Keplera, chyba najstarszą książkę z dziedziny fantastycznonaukowej pt. „Sen”, wydane pośmiertnie dzieło Autora praw ruchu planet, poświęcone astronomii księżycowej.

Życzę Państwu przyjemnej lektury oraz zdrowia i wszelkiej pomyślności w Nowym, 2005. Roku