W numerze:

· Okresy gwiazdowych obiegów w „De
  revolutionibus”

Antoni Opolski

· Krater Kopernika

Stanisław R. Brzostkiewicz

· SALT — nadzieja polskiej astronomii?

Romuald Tylenda, Krzysztof Rochowicz

· Ewolucja masywnych gwiazd

Krzysztof Gęsicki, Mirosław Schmidt

· Rozbłyski gamma w świetle nowych
  faktów

Leszek P. Błaszkiewicz

teleskop kosmiczny Hubble'a
obserwuje:

· Teleskop kosmiczny zagląda w serce
  gromady kulistej M15.

· WR124 w morzu ognia.

rozmaitości:

· Radiowo-optyczna zmienność źródeł
  pozagalaktycznych.

· Rentgenowski brązowy karzeł.

w kraju i za granicą:

· XVI Krakowska Letnia Szkoła
  Kosmologiczna

· Seminarium astronomiczne w Valašské
  Meziřičí

· Polskie Towarzystwo Miłośników
  Astronomii

czarno-białe i w kolorze:

· Poławianie pereł (M14–M18)

poradnik obserwatora:

· Fotografowanie przy użyciu długich
  ogniskowych

astronomia w szkole:

· Słońce i fotony

· Pięć lat działalności planetarium przy
  Szkole Podstawowej w Potarzycy

elementarz Uranii:

· Zaćmienia Słońca

z historii polskiej astronomii:

· Krakowska obserwacja Saturna,
  5.09.1640 r.

in memoriam:

· Paweł Magdziarz (1965–1998)
  Wspomnienie

kalendarz astronomiczny '99:

· marzec – kwiecień

konkurs:

· Czy znasz Układ Słoneczny? (cz. III)

krzyżówka

 Na okładce:

25 czerwca 1998 roku stracono kontakt z satelitą SOHO (Solar and Heliospheric Observatory — Obserwatorium Słoneczne i Heliosferyczne). Po wzbudzających niekłamany podziw z racji nieugiętej cierpliwości staraniach, operatorom udało się stopniowo odzyskać kontrolę nad wartym 1 mld dolarów „podglądaczem” Słońca.
    Postanowiliśmy zaprezentować jedno z nowych zdjęć wykonanych przez SOHO, a ukazujące oblicze Słońca, jakiego na pewno nie znamy. Efektowny obraz pokazuje emisję naszej gwiazdy w linii wysokozjonizowanego żelaza Fe IX/X, na długości fali 171 angstremów. Fot. NASA

Szanowni i Drodzy Czytelnicy

Z Nowym Rokiem URANIA rozpoczyna siedemdziesiąty siódmy rok istnienia i siedemdziesiąty tom. Witam wszystkich naszych Czytelników i życzę zarówno Im wszystkim, jak i Redakcji dużo zdrowia, pomyślności i ciekawych spotkań z gwieździstym niebem i naszym czasopismem.

Bieżący zeszyt otwiera artykuł Profesora Antoniego Opolskiego z Wrocławia o okresach gwiazdowych obiegów planet w „De revolutionibus”. Panu Profesorowi pięknie dziękujemy za przybliżenie nam tego fragmentu dzieła naszego Wielkiego Rodaka. Kopernikowi, z okazji 526 rocznicy Jego urodzin, oddajemy też cześć przypominając, piórem Stanisława Brzostkiewicza z Dąbrowy Górniczej, Jego księżycowy krater.

Astronomia ostatniej dekady bieżącego stulecia charakteryzuje się budową gigantycznych teleskopów. O jednym z planowanych instrumentów tej klasy piszą profesor Romuald Tylenda i doktor Krzysztof Rochowicz z Torunia. Teleskop określany kryptonimem SALT będzie miał, z jednej strony, szczególne rozwiązania konstrukcyjne i będzie bardzo tani, a z drugiej daje polskiej astronomii wielką szansę posiadania jego cząstki i pełnoprawnej pracy na nim polskich astronomów. Ogromna to dla nas szansa u progu nowego Millenium! Czytajcie o tym na str. 10.

Dalej Krzysztof Gęsicki i Mirosław Schmidt z Torunia omawiają ewolucję gwiazd masywnych (str. 16), a Leszek Błaszkiewicz, też z Torunia, zdradza tajemnice rozbłysków gamma (str. 22).

W „Elementarzu URANII” Krzysztof Rochowicz omawia zjawisko zaćmienia Słońca. W roku 1999 będziemy bowiem świadkami pięknego zjawiska całkowitego zaćmienia Słońca nieopodal granic naszego Kraju. W tym i następnych zeszytach URANII będziemy się starali zarówno wyjaśniać samo zjawisko, jak i służyć radą, gdzie i jak je obserwować.

W „Astronomii w Szkole” Juliusz Domański z Torunia swój kolejny felieton poświęca Słońcu i fotonom. Jak zawsze zwracamy uwagę i podkreślamy w tym dziale, że astronomia jest istotnym (i pięknym) uzupełnieniem i pogłębieniem bardzo wielu omawianych na lekcjach fizyki zagadnień. I to na wszystkich stopniach kształcenia: już od przedszkola, aż do szkół najwyższych! W tym kontekście pięknie się wpisuje planetarium działające przy Szkole Podstawowej w Potarzycy. Pisze o nim jego twórca i główny animator Andrzej Owczarek (str. 34).

Profesor Jerzy Dobrzycki z Warszawy przypomina piękną kartę polskich obserwacji astronomicznych: obserwację Saturna w Krakowie w dniu 5 września 1640 roku. W XVII wieku rysunki Saturna przedstawiały raczej nie to, co można było dostrzec, ale to, co spodziewano się zobaczyć i co dyktowała obserwatorom wyobraźnia. Na tym tle teleskopowa obserwacja profesora „geometrii praktycznej i geodezji” Akademii Krakowskiej Wojciecha Rajmunda Strżyca i jego rozprawa na ten temat stanowią pozycję wyjątkową. Zachęcamy do lektury tej ciekawej notatki na str. 40.

Z naukowych wydarzeń krajowych Bogdan Wszołek z Krakowa odnotowuje szesnastą już międzynarodową „Krakowską letnią szkołę kosmologiczną” w Łodzi, a Jan Zagórniak swą wyprawę za granicę polsko-czeską na miłośnicze seminarium obserwatorów Słońca w Valašské Meziřičí. Inne nowości znajdziecie Państwo w Rozmaitościach i naszym stałym dziale „HST obserwuje”. Kontynuujemy też naszą prezentację obiektów Katalogu Messiera.

Nasz konkurs na wakacyjne zdjęcie nieba został zakończony. Nie był to najlepszy rok dla amatorów zdjęć nocnego nieba — pogoda wyraźnie nie sprzyjała. Ale wyniki tej akcji nie są najgorsze. Już w poprzednim zeszycie drukowaliśmy serię zdjęć zorzy polarnej wykonaną przez kol. Krzysztofa Sochę we Fromborku, a obecnie nasz fotograficzny ekspert Wiesław Skórzyński przedstawia ogólną ocenę konkursu i jego laureatów (str. 47). Ten sam Autor doradza, w naszym „Poradniku obserwatora”, jak fotografować niebo (str. 25).

W sierpniu 1998 roku zmarł nagle młody krakowski astronom, Paweł Magdziarz. W „In memoriam” wspominają Go ci, którzy Go znali i z Nim pracowali, astronomowie polscy i zagraniczni.

Kalendarzyk astronomiczny jak zwykle opracował dr Tomasz Ściężor z Krakowa. Publikujemy go w nieco skromniejszej wersji niż ostatnio, odsyłając zainteresowanych Czytelników do znacznie obszerniejszej wersji, „Kalendarza Astronomicznego na rok 1999” tego samego Autora, wydanego przez PTMA w Krakowie.

Życzę Państwu przyjemnej lektury i Do Siego Roku