W numerze:

· Tajemnicze cząstki promieniowania
  kosmicznego o ultrawysokich
  energiach

Michał Ostrowski

· Profesor Antoni Opolski wspomina

Antoni Opolski (Barbara Cader-Sroka
       i Andrzej Pigulski)

· Ziemia — planeta Kopernika

Klim I. Czuriumow

· Van Gogh, Księżyc, planety i gwiazdy

Józef Smak

w kolorze:

· Echo świetlne wokół V838 Monocerotis

· Van Gogh, Księżyc, planety i gwiazdy

· Mgławica „Jajko”

· Galeria Uranii

· Astronomiczne spotkania w Grudziądzu
  i w Łodzi

rozmaitości:

· Wiatry z czarnych dziur

· Błyski gamma — nowe dowody

· Księżycowa niemoc

w kraju:

· PTA informuje

· XIX OMSA w Grudziądzu

elementarz Uranii:

· Typ widmowy O

poradnik obserwatora:

· Aparat cyfrowy w astrofotografii
  (cz. III — graniczny zasięg gwiazdowy)

astronomia w szkole:

· Astronomia w dziełach Juliusza Verne'a

P.T.Miłośnicy Astronomii obserwują:

· Spotkanie obserwatorów SOPiZ

recenzje:

· SCHODY DO GWIAZD. Obserwacje
  nieba w trzech wielkich starożytnych
  kulturach

· TAJEMNICA EPOKI LODOWCOWEJ.
  Dlaczego wymarły mamuty i inne
  wielkie ssaki przeszłości

· XEphem 3.5

kalendarz astronomiczny 2003:

· lipiec – sierpień

astronomia i muzyka:

· Planety Gustava Holsta

relaks z Uranią:

· krzyżówka

ciekawe strony internetowe

 Na okładce:

Położona w odległości 20 tys. lat świetlnych od nas gwiazda zmienna V838 Mon wybuchła i w ciągu kilku tygodni pojaśniała 10 tys. razy stając się jedną z najjaśniejszych gwiazd naszej Galaktyki, 600 tysięcy razy jaśniejszą od Słońca.
    Wykonane w październiku tego samego roku zdjęcie pokazuje zjawisko tzw. echa świetlnego. Fotony wyemitowane podczas wybuchu docierają do kolejnych warstw materii odrzuconej w poprzednich erupcjach i odbijając się od pyłu, biegną ku nam, wywołując złudzenie rozszerzania się gwiezdnej otoczki. Sama gwiazda zmienna, której czerwone światło widać w centrum „kokonu”, to bardzo intrygująca i nietypowa nowa, o której piszemy nieco więcej na ostatniej stronie okładki.
    Fot. NASA, ESA i H.E. Bond (STSci)

Wielce Szanowni i Drodzy Czytelnicy,

Wszechświat jest pełen niespodzianek. Początek roku przyniósł lawinowe odkrycia nowych satelitów Jowisza. Znamy ich teraz już nawet 60, a liczba znanych naturalnych satelitów w Układzie Słonecznym wzrosła do 127. Odkryto też dwie niezwykłe supernowe, które znajdują się w odległości 5 i 6 mld lat światła od Ziemi. Rok temu wybuchła gwiazda zmienna V838 Mon. W ciągu paru tygodni pojaśniała ona 10 tys. razy i stała się najjaśniejszym obiektem naszej Galaktyki, jest 600 tys. razy jaśniejsza niż nasze Słońce. Dziś, dzięki kolejnym zdjęciom wykonanym przez teleskop kosmiczny Hubble’a, widzimy historię jej życia. Fotony wyemitowane w czasie wybuchu docierają do wcześniej odrzuconych przez nią warstw materii, a rozpraszając się na nich stwarzają wrażenie rozszerzającej się otoczki. A to jest „echo świetlne”, swoista „tomografia” gwiazdy. Pokazujemy te obrazy na obu stronach okładki. Pojawiły się też ostatnio nowe błyski gamma i zaobserwowano wiatry z czarnych dziur. Piszemy też o tym na naszych stronach.

Tym zeszytem pragniemy wyrazić nasz szacunek i uznanie dla nestora polskich astronomów, Profesora Antoniego Opolskiego. W czerwcu Profesor będzie obchodził 90. rocznicę urodzin. Kłaniamy się nisko Panu Profesorowi, gratulujemy serdecznie i zapraszamy do lektury rozmowy z Nim przeprowadzonej przez Jego wrocławskich uczniów.

Promieniowanie korpuskularne obok promieniowania elektromagnetycznego i poszukiwanego promieniowania grawitacyjnego jest ważnym źródłem informacji o naturze otaczającego nas świata. Cząstkom promieniowania kosmicznego jest poświęcony otwierający ten zeszyt artykuł profesora Michała Ostrowskiego z Krakowa. Dzisiaj wiemy, że bez zbadania cząstek o wielkich energiach nie potrafimy w pełni wyjaśnić takich procesów, jak formowanie się gwiazd, kwazarów i błysków gamma.

Nasz ukraiński kolega, Klim Czuriumow z Kijowa, przybliża nam Ziemię jako planetę. Opisuje okoliczności jej narodzin, osobliwości jej kształtu i struktury wewnętrznej, jej atmosferę i pole magnetyczne. Ciekawe są uwarunkowania wzajemnego oddziaływania Ziemi i Księżyca oraz przyszłe losy tego związku.

Rozgwieżdżone niebo interesuje i inspiruje artystów. Astronomiczną analizę niektórych dzieł wielkiego malarza, Vincenta van Gogha, przedstawia profesor Józef Smak z Warszawy.

W „Elementarzu Uranii” dotarliśmy do najgorętszych typów widmowych, gwiazd typu O, kończąc tym samym naszą prezentację klasyfikacji widmowej. W „Astronomii w szkole” zajmujemy się opisami zjawisk astronomicznych w dziełach Juliusza Verne’a, a w „Poradniku obserwatora” zasięgiem granicznym cyfrowego aparatu fotograficznego. Obserwatorom Pozycji i Zakryć przedstawiamy przygotowania do czerwcowej konferencji SOPiZ PTMA, a innym obserwatorom zapewne wiele pomoże omawiane oprogramowanie XEphem 3.5.

Młodzież szkół średnich odbyła swoje, już XIX Ogólnopolskie Młodzieżowe Seminarium Astronomiczne w Grudziądzu. Po raz drugi z rzędu wygrał je Piotr Wirkus, uczeń Technikum Ekologicznego z Lęborka — gratulujemy zwycięzcy i wszystkim uczestnikom.

Chciałbym zachęcić Państwa do obserwacji niezwykłego zjawiska — przejścia Merkurego na tle tarczy słonecznej w dniu 7 maja 2003 r. Zjawisko rozpocznie się ok. godz. 7.17 czasu letniego, gdy Słońce będzie 15° nad horyzontem. Merkury będzie w połowie swej drogi na tarczy Słońca ok. 9.52, a ok. 12.28 nastąpi koniec tranzytu. Bardziej szczegółowe dane podane są w „Kalendarzyku astronomicznym” w poprzednim zeszycie naszego pisma („Kalendarzyk” publikujemy z dwumiesięcznym wyprzedzeniem). W tym samym miesiącu będziemy mieli zaćmienie Słońca: jest to zaćmienie obrączkowe, ale w Polsce będzie widoczne jako zaćmienie częściowe.

Życzę Państwu przyjemnej lektury i interesujących obserwacji.