W numerze:

· W pogoni za pierwszym światłem
  — najodleglejsze galaktyki we
  Wszechświecie

Krzysztof Rochowicz

· INTEGRAL obserwuje Wszechświat

Agnieszka Janiuk

· Księżyce układu dalekiego Neptuna

T. Zbigniew Dworak

· Jak Rzymianin wyobrażał sobie
  Wszechświat

Maria Rumszewicz

· Jak w Polsce obserwowano przejście
  Wenus przez Słońce

Magdalena Pilska-Piotrowska

w kolorze:

· Galeria Uranii

rozmaitości:

· Tytan — stare zagadki, nowe wyzwania

· Długie mroczne lata

· Będzie potrójny wyścig?

· Nowe duże obiekty Pasa Kuipera

w kraju:

· Obserwatorium i Planetarium Akademii
  Świętokrzyskiej w Kielcach

· Zbieramy meteoryty… na niebie

· XX Seminarium PKiM

galeria obiektów NGC:

· NGC 1232; NGC1245; NGC 1275

In Memoriam:

· Aniela Dziewulska–Łosiowa
  (1916 – 2004)

astronomia w szkole:

· Diagram H-R w nauczaniu przedmiotu
  fizyka i astronomia

kalendarz astronomiczny 2004:

· lipiec — sierpień

poradnik obserwatora:

· Interesujące obiekty: Byk, Cefeusz

astronomia i muzyka:

· Musica Ex Civitae Copernici

relaks z Uranią:

· krzyżówka

ciekawe strony internetowe

 Na okładce:

Gromada galaktyk Abell 2218. Jest tak zwarta i masywna, że jej pole grawitacyjne ugina i ogniskuje światło pochodzące od położonych daleko za nią galaktyk, tworząc ich wielokrotne (łukowate) obrazy. Dzięki tym własnościom (soczewkowanie grawitacyjne) udało się odkryć na prezentowanym obrazie galaktykę, która powstała zaledwie 750 mln lat po Wielkim Wybuchu i znajduje się w odległości 13 mld lat świetlnych od nas (zob. artykuł K. Rochowicza i rys.5 na s. 102)

Szanowni i Drodzy Czytelnicy,

Szalone jest tempo rozwoju astronomii. Niemal codziennie jesteśmy informowani o kolejnych odkryciach, nowych obiektach, rekordowo dalekich galaktykach, nieoczekiwanych zjawiskach. Od ukazania się poprzedniego zeszytu „Uranii–Postępów Astronomii” media doniosły o rewelacyjnych odkryciach na powierzchni Marsa, o nowej planetce na krańcach Układu Planetarnego, o najodleglejszych galaktykach, które powstały tylko kilkaset milionów lat po Wielkim Wybuchu i o wielu innych. Jak pojąć to wszystko? Jak zrozumieć? I właśnie my jesteśmy po to, aby przybliżać i wyjaśniać Państwu te najnowsze zdobycze nauki o otaczającym nas świecie. Robimy to m.in. na stronach naszego czasopisma, które macie Państwo w rękach, jak i wirtualnie, na stronach internetowych naszego serwisu edukacyjnego www.pta.edu.pl/ORION. Do obu tych źródeł możecie Państwo przysyłać pytania i komentarze, a odpowiedzą na nie zawodowi astronomowie.

Bieżący zeszyt otwieramy artykułem Krzysztofa Rochowicza na temat najodleglejszych galaktyk we Wszechświecie. Autor odsłania nam metody i sposoby, jakimi posługują się astronomowie w tych badaniach i jakie jest znaczenie dokonanych odkryć.

Następnie Agnieszka Janiuk przedstawia pierwsze wyniki badań Wszechświata przy pomocy satelity INEGRAL. Pisaliśmy o budowie tego aparatu badawczego, również przy udziale Polaków, w „Postępach Astronomii” w 1997 r. (PA 1997, 45, nr 1 s. 10–18). Teraz mamy już niezwykle ciekawe rezultaty badań.

Za niespełna 7 lat Neptun zamknie swój pierwszy obieg dookoła Słońca od chwili odkrycia w 1846 r. Mimo upływu blisko 160 lat ciągle nie wszystko wiemy o rodzinie księżyców i pierścieni tej planety. Ostatnie księżyce Neptuna odkryto w latach 2002 i 2003. Tadeusz Z. Dworak opisuje ciekawy świat księżyców tej, najprawdopodobniej, najodleglejszej planety naszego Systemu Planetarnego. A Krzysztof Czart przybliża nam stan odkryć tzw. obiektów transneptunowych, w tym planetoidy Sedna, której orbita leży prawdopodobnie dwa razy dalej od Słońca niż orbita Plutona.

Najciekawszym zjawiskiem astronomicznym, nawet dla nieuzbrojonego oka obserwatora, będzie tego lata (we wtorek 8 czerwca) przejście Wenus na tle tarczy Słońca. O szczegółach tego zjawiska pisaliśmy w poprzednim zeszycie. Obecnie, oprócz przypominania adresu specjalnego serwisu internetowego prowadzonego przez astronomów wrocławskich, gdzie można znaleźć szczegółowy opis zjawiska, piórem Magdy Pilskiej-Piotrowskiej opowiadamy o tym, jak to drzewiej obserwowano owo zjawisko w Polsce.

A jak dawni mieszkańcy Ziemi wyobrażali sobie Wszechświat? W różnych kulturach było to zapewne różne wyobrażenie. W tym zeszycie o wyobrażeniach Rzymian o Wszechświecie pisze Maria Rumszewicz.

Niestety, niektórzy astronomowie odchodzą na zawsze. W styczniu zmarła Pani Aniela Dziewulska-Łosiowa, ostatni magister astronomii Uniwersytetu Stefana Batorego. Jej sylwetkę kreślą na naszych stronach Anna i Józef Smakowie.

Wiele się dzieje w polskim środowisku astronomicznym: powstało nowe akademickie obserwatorium astronomiczne w Kielcach, powstało nowe stowarzyszenie obserwatorów, planowane są obozy obserwacyjne i inne spotkania.

W Astronomii w szkole piórem Juliusza Domańskiego piszemy o tym, jak wykorzystać diagram H-R w nauczaniu „nowego” przedmiotu „Fizyka i astronomia”. Jak zwykle zamieszczamy kalendarz astronomiczny opracowany przez Tomasza Ściężora, poradnik obserwatora prowadzony przez Wiesława Skórzyńskiego, felieton muzyczny Jacka Drążkowskiego i krzyżówkę opracowaną przez Joannę Drążkowską.

Życzę Państwu przyjemnej lektury