W numerze:

· Kwazary — obiekty wczesnego
  Wszechświata

Bogna Pazderska

· Granice Układu Słonecznego — gdzie
  są i co się tam znajduje

Arkadiusz Musieliński

· Podwójny pulsar J0737-3039 — fascynujące
  laboratorium fizyki

Agnieszka Słowikowska

w kolorze:

· Mgławica Carina

· Galeria Uranii

rozmaitości:

· Voyager u granic heliosfery

· Narodziny gwiazdy

· Obszar N 214 w Wielkim Obłoku
  Magellana

· Najdalsza planeta pozasłoneczna

· Najdalsza gromada galaktyk

· Śmieci kosmiczne

w kraju:

· XXI Ogólnopolskie Młodzieżowe
  Seminarium Astronomiczne w Grudziądzu

galeria obiektów NGC:

· NGC 2371/2; NGC 2392; NGC 2403

poradnik obserwatora:

· Interesujące obiekty: Lew

astronomia w szkole:

· Wyznaczanie odległości, promienia orbity
  i rozmiarów Jowisza

· XLVIII Olimpiada Astronomiczna
  zakończona

kalendarz astronomiczny 2005:

· wrzesień – październik

astronomia i muzyka:

· Kroczący z gwiazdami: Jonn Serrie

relaks z Uranią:

· Krzyżówka

ciekawe strony internetowe

 Na okładce:

Krzyż Einsteina — tak powszechnie nazywa się soczewkę grawitacyjną Q2237+0305 na cześć twórcy teorii względności, która opisuje m.in. efekt soczewkowania promieniowania przez pole grawitacyjne. Obiekt ten nazywany też jest soczewką Huchry, od nazwiska jego odkrywcy. Tu widzimy czterokrotny obraz kwazaru Q2237+0305. Na drodze promieniowania tego kwazaru znalazła się galaktyka, złożona oczywiście z miliardów gwiazd. Sądzimy, że każdy z czterech obrazów składa się z miliardów mikroobrazów utworzonych przez efekt mikrosoczewkowania kwazaru przez gwiazdy, składniki bliższej galaktyki. Jest to pierwszy obiekt, u którego zaobserwowano zjawisko mikrosoczewkowania dla zespołu mas punktowych. To zdjęcie wykonał teleskop kosmiczny Hubble’a. Kwazar jest odległy od nas o 400 mln l. św., ogniskująca galaktyka znajduje się w odległości 20 mln l. św., a odległość kątowa między obrazami kwazaru to ok. 1,6 sekundy łuku. Pierwszą soczewkę grawitacyjną odkryto w 1979 r. (był to obraz kwazaru Q0957+561). Aż do tego momentu soczewkowanie grawitacyjne uważano za wysoce hipotetyczne.

Szanowni i Drodzy Czytelnicy,

Najbardziej odległe obiekty Wszechświata, krańce Układu Słonecznego i niezwykły układ dwóch pulsarów są przedmiotem pogłębionych nieco rozważań w bieżącym numerze naszego pisma.

Kwazary, mimo że minęło już 40 lat od ich odkrycia, kryją wciąż wiele tajemnic. Astronomowie wkładają wiele wysiłku w budowę nowych teleskopów i koncepcji teoretycznych, aby lepiej poznać i zrozumieć te ciała, które są dla nas kluczem poznania początkowych stadiów życia Wszechświata. Problem ten stara się nam przybliżyć pani Bogna Pazderska.

Gdzie są granice Układu Słonecznego? Co znajduje się na krańcach naszej rodziny planetarnej? Co to jest Pas Kuipera? Czy chmura Oorta jest zewnętrzną otoczką utrzymywaną przez grawitację Słońca? To pytania, na które szuka odpowiedzi artykuł Arkadiusza Musielińskiego.

Agnieszka Słowikowska przybliża nam problemy współczesnej fizyki relatywistycznej, które mogą być testowane w naturalnym laboratorium kosmicznym, jakim jest niedawno odkryty układ podwójny pulsarów J0737-3039. Znamy tylko 6 takich układów. 30 lat temu odkrycie i badanie podwójnego pulsara PSR B 1913+16 nie tylko sprawdziło wnioski ogólnej teorii grawitacji Einsteina, ale też potwierdziło istnienie hipotetycznych fal grawitacyjnych. Stało się podstawą przyznania Nagrody Nobla dla autorów tych badań — Taylora i Hulse’a (1992). Jakie wyniki przyniesie nam badanie omawianego układu podwójnego pulsarów?

W Rozmaitościach donosimy o wielu nowych odkryciach i wydarzeniach. Cieszymy się, że możemy pisać o odkryciu najdalszej planety pozasłonecznej przez zespół, w którym wiodącą rolę grali polscy astronomowie, i zjawisko mikrosoczewkowania grawitacyjnego. Zjawisko to jest też trochę „polskie”, bo to profesor Bohdan Paczyński 20 lat temu „rozpracował” je i zaproponował wykorzystanie do poszukiwania ciemnej materii (brązowych karłów, planet itp.) we Wszechświecie. W zespole odkrywców tej planety byli też młodzi miłośnicy astronomii z Nowej Zelandii. Grupa kanadyjskich miłośników astronomii wygrała konkurs na program obserwacyjny na 8-m teleskopie Gemini i przeprowadziła tym teleskopem wnikliwe badania matecznika gwiazdowego wokół gwiazdy RY Tau. Piszemy o tym, aby pokazać, jak wielkie możliwości mają współcześni miłośnicy astronomii. Innym obszarem narodzin gwiazd, i to gwiazd bardzo masywnych, o którym mówimy w tym zeszycie, jest obszar N 214 w Wielkim Obłoku Magellana. To bardzo ciekawy obszar. Niezwykle interesującym obiektem wielkoskalowej struktury Wszechświata jest gromada galaktyk, która okazała się najbardziej odległą gromadą, jaką znamy. Sonda kosmiczna Voyager 1 po 20 latach wędrówki dotarła do granic heliosfery — odnotowujemy to niezwykłe wydarzenie. Ale „kosmiczna” działalność człowieka ma też inny aspekt — pozostawia po sobie mnóstwo śmieci — jest ich naprawdę bardzo dużo!

Publikujemy sprawozdanie z konkursu Ogólnopolskiego Młodzieżowego Seminarium Astronomicznego w Grudziądzu i z Olimpiady Astronomicznej w Chorzowie. Oba te konkursy mają kilkudziesięcioletnią tradycję i dobrze służą rozwijaniu zainteresowań astronomicznych polskiej młodzieży. W trosce o dobre kształcenie młodzieży polskiej Andrzej Branicki, nauczyciel akademicki z Uniwersytetu w Białymstoku kształcący na co dzień przyszłych nauczycieli fizyki i astronomii, napisał książkę Obserwacje i pomiary astronomiczne dla studentów, uczniów i miłośników astronomii. Z tej książki pochodzi, trochę skrócony, opis jednego z zadań obserwacyjnych, który w tym zeszycie przytaczamy.

Podobnie jak zawsze mamy Galerię obiektów NGC Dariusza Graczyka, wskazanie najciekawszych obiektów Wiesława Skórzyńskiego oraz Kalendarzyk astronomiczny Tomasza Ściężora. Ten Autor przypomina nam o wydarzeniu, które nastąpi w pierwszej połowie lipca — ziemski pojazd będzie strzelał do komety — czy kometa 9P/Tempel 1 przeżyje ten ostrzał? To koniecznie trzeba zobaczyć!

Trzeba też zobaczyć wystawy, na które jesteśmy zaproszeni do Fromborka, posłuchać muzyki Jonna Serrie, do czego zachęca Jacek Drążkowski i zajrzeć na Ciekawe strony internetowe. I nie można zapomnieć o konkursie na najciekawsze zdjęcie obiektów letniego nieba, który w tym numerze ogłaszamy.

Życzę Państwu przyjemnej lektury i pogodnego, wakacyjnego, nieba.