W numerze:

· Międzynarodowa Unia Astronomiczna

Józef Smak

· W kraju Wschodzącego Słońca (zjazd
  astronomów w Kioto)

Tadeusz Jarzębowski

· ISO: Satelitarne Obserwatorium
  Podczerwone

Ryszard Szczerba

· Cefeidy, HST, Hipparcos — mniej szczebli
  w drabinie odległości

Jarosław Dyks

· Antlia — świeża krew Grupy Lokalnej

Marek Gołębiewski

teleskop kosmiczny Hubble'a
obserwuje:

· Owocne zderzenia galaktyk.

· Czarna dziura w NGC 6251.

· Tajemnicze pary i gwiazdowi wygnańcy.

rozmaitości:

· Pochmurny dzień na Jowiszu.

· Nowe pomiary pierścieni Saturna.

· Astronomia na Antarktydzie.

· Mira znaczy Cudowna.

· Misja sondy Cassini-Huygens.

z historii polskiej astronomii:

· Krakowskie lata Jana Mergentalera …

recenzje PA:

· Dalszy ciąg pasjonującej wędrówki
  po krętych ścieżkach nauki

· Recenzenckie katastrofy

w kraju:

· XXX YERAC Kraków '97

· XXVIII Zjazd PTA

· Czas na Marsa

· Granty KBN

in memoriam:

· Stefania Grudzińska 1939–1997

Kepler czy Tycho?

astronomia w szkole:

· Zabawa w głuchy telefon

· Edukacja astronomiczna na Kongresie
  MUA w Kioto

felieton:

· Śladami „Bramy Nieba”

indeks tomu 45 „Postępów Astronomii”

 Na okładce:

Obraz zderzających się galaktyk NGC 4038 i NGC 4039 uzyskany teleskopem kosmicznym Hubble'a w dniu 20 stycznia 1996 roku. Leżą one w odległości 63 milionów lat św. od Słońca w gwiazdozbiorze Kruka, na południowym niebie. Naziemny, czarno-biały obraz pokazany po lewej stronie, usprawiedliwia popularną nazwę tej podwójnej galaktyki: Antena. Istna orgia barw widoczna na zdjęciu kolorowym świadczy o bogactwie zjawisk zachodzących w czasie tej wielkiej katastrofy kosmicznej. Odkryto w tej galaktyce m.in. ponad 1000 jasnych (widocznych tu jako niebieskie), nowo utworzonych, gromad gwiazdowych (zob. też wkładkę i komentarz na str. 24)

Szanowni i Drodzy Czytelnicy

Oddajemy w Wasze ręce ostatni, 167. zeszyt kwartalnika „Postępy Astronomii”. Nie, nie znikamy z polskiego rynku wydawniczego, ale łączymy się z innym czasopismem astronomicznym, miesięcznikiem „Urania”. I pod tym nowym, ale już 75 lat istniejącym tytułem, będziemy się starali pokazywać Państwu sprawy otaczającego nas Wszechświata.

Założone w roku 1953 „Postępy Astronomii” były początkowo czasopismem Polskiego Towarzystwa Astronomicznego przybliżającym polskiemu czytelnikowi osiągnięcia światowej astronomii i służyły głównie specjalistom w tej dziedzinie nauki. Trudności wydawnicze lat osiemdziesiątych, transformacja ustrojowa i postępująca za nią łatwość dostępu do fachowej literatury astronomicznej relacjonującej „z pierwszej ręki” dokonujący się postęp w tej dziedzinie badań skłoniły Wydawcę do zmiany profilu pisma. Od roku 1991. „Postępy Astronomii” stały się czasopismem stawiającym sobie za główny cel pokazywanie obiektów i wyjaśnianie zjawisk otaczającego nas świata gwiazd i galaktyk, adresowanym do szerokiego grona Czytelników. Ta zmiana charakteru pisma zbliżała nas do innego polskiego czasopisma popularyzującego astronomię — do „Uranii”. Dlatego wydaje się rzeczą naturalną połączenie wysiłków obu polskich towarzystw astronomicznych dla popularyzacji reprezentowanej przez nie nauki.

Wydawane przez Polskie Towarzystwo Astronomiczne od 1953 roku „Postępy Astronomii” kończą 45 lat swego istnienia. Ukazało się 45 tomów-roczników naszego pisma, które zawierają 166 kwartalnych i jeden dwuroczny zeszyt. Formalnie wydaliśmy, łącznie z bieżącym, 173 numery „Postępów Astronomii”, bowiem niektóre zeszyty nosiły podwójną numerację. Jako dodatek do niniejszego zeszytu załączamy spis treści „Postępów Astronomii” za lata 1991-1997. Spis treści wcześniejszych roczników ukazał się w zeszycie 4. tomu 36. z roku 1986 oraz w łączonym tomie 37/38 datowanym na rok 1989/90.

„Urania” jest czasopismem wielce zasłużonym dla polskiego amatorskiego ruchu astronomicznego. Wydawana jest od roku 1922 przez Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii i ostatni jej zeszyt jako „organ PTMA” będzie nosił numer 672. Zgodnie z decyzjami Walnych Zjazdów obu Towarzystw, nowe czasopismo przyjmie tytuł URANIA i jej numerację. Będzie też miało podtytuł „Postępy Astronomii”. Uformował się już zespół redakcyjny nowej „Uranii”. Jego trzon będą stanowili dotychczasowi współpracownicy redakcji obu łączących się czasopism. Liczymy na to, że będziecie Państwo wiernymi czytelnikami i propagatorami nowej URANII. Ośmielamy się nawet mieć nadzieję, że będziecie jej współtwórcami. Prosimy o to bardzo serdecznie.

Obecny zeszyt zawiera szereg ciekawych artykułów i krótszych doniesień o najnowszych rezultatach badań astronomicznych, o odkryciach i misjach kosmicznych, o nowych książkach, o sprawach środowiska astronomów w Polsce i w skali międzynarodowej itp. Najpierw przedstawiamy Międzynarodową Unię Astronomiczną piórem jej wiceprezydenta, profesora Józefa SMAKA, dyrektora Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN. Następnie swymi refleksjami na temat ostatniego, tegorocznego Zjazdu MUA w Kioto, w Japonii, dzieli się z nami jego uczestnik, docent Tadeusz JARZĘBOWSKI z Wrocławia. Satelitarne Obserwatorium Podczerwone (ISO) od dwóch już prawie lat dostarcza astronomom niezwykle interesujących danych o „cieplnym” promieniowaniu chłodnych obiektów otaczającego nas Wszechświata: od najbliższych planet po obszary powstawania nowych gwiazd i być może nowych planet aż do źródeł pozagalaktycznych. Są to rezultaty chyba nie mniej interesujące niż wyniki obserwacji teleskopu kosmicznego Hubble'a w dziedzinie widzialnej. Pisze o nich w ciekawym artykule na str. 8. doktor Ryszard SZCZERBA z Pracowni CAMK-u w Toruniu. Magister Jarosław DYKS, z tej samej pracowni, przybliża nam problem pomiarów odległości do ciał niebieskich na podstawie badania cefeid (str. 14.). Gorąco polecamy ten artykuł, zwłaszcza studentom.

Niektóre fakty z historii polskiej astronomii przypomina nam profesor Jerzy KREINER, Prezes PTA w krótkim szkicu o krakowskich latach Jana Mergentalera, a historię ostatnich lat „Postępów Astronomii” przedstawiamy na załączonej do tego zeszytu wkładce, w formie plakatu z ostatniego zjazdu PTA w Zielonej Górze.

Doktor Kazimierz SCHILLING z Planetarium Olsztyńskiego prowadzi nas „po krętych ścieżkach nauki” w swym przeglądzie szeregu książek popularnonaukowych, które ostatnio ukazały się w wydawnictwie „Prószyński i S-ka”. Nasi czytelnicy doceniają taką pomoc w wyborze pożytecznej literatury i z całą pewnością będziemy ten dział kontynuować w przeobrażonym czasopiśmie.

Z krajowego podwórka astronomicznego pragniemy zwrócić uwagę Państwa na sprawozdanie z XXVIII Zjazdu Referatowego i Walnego Zebrania Polskiego Towarzystwa Astronomicznego. Na tym zebraniu zmieniono nieco Statut PTA oraz wybrano nowy Zarząd Główny na kadencję 1997–99.

W „Rozmaitościach” znajdziecie Państwo cały szereg doniesień o najnowszych odkryciach i „zdarzeniach” astronomicznych w tym m.in. o najnowszej i zarazem najdalszej podróży międzyplanetarnej, w którą wyruszyła sonda kosmiczna „Cassini”.

Na koniec wypada nam pożegnać się z Państwem. Było nam miło służyć Państwu naszą wiedzą i pomagać w poznawaniu i lepszym rozumieniu otaczającego nas świata planet, gwiazd i galaktyk. Niektórzy z nas będą to robić dalej w nowej URANII.

Pragniemy, aby to (formalnie) nowe czasopismo jak najlepiej Państwu służyło w rozumnym odkrywaniu zarówno piękna, jak i tajemnic Kosmosu. Aby było dobrym i mądrym przewodnikiem po świecie ciał niebieskich.

Życzymy Państwu przyjemnej i ciekawej lektury oraz oczekujemy spotkania na łamach nowej URANII.

Radosnej „Gwiazdki” i Do Siego Roku!