W numerze:

· Teoria względności — o czym to jest
  i do czego służy?

Andrzej Krasiński

· Obserwatorium rentgenowskie
  CHANDRA

Krzysztof Czart

· Obiekty pasa Kuipera

Katarzyna Słyk

HST obserwuje:

· Odległe planetoidy

· M 51 — kosmiczny wir

· Dymiąca galaktyka NGC 4388

· Galeria Uranii

w skrócie:

· Czy Wszechświat jest starszy,
  niż dotychczas przypuszczano?

· Jonosfera polarna jako termiczna osłona
  Ziemi

· Czarna dziura — kosmiczna prądnica!

· Wiatry szaleją w atmosferze Słońca

· Sondowanie pierwszego światła
  Wszechświata

· Pole grawitacyjne gwiazdy neutronowej…

w kraju:

· Drugi Obóz Szkoleniowo–Obserwacyjny
  PTMA

elementarz Uranii:

· Kuzynki Słońca

P.T.Miłośnicy Astronomii obserwują:

· Burzliwy żywot komety C/2000 WM1
  (LINEAR)

poradnik obserwatora:

· Wybieramy kamerę wideo

poradnik konstruktora teleskopu:

· Oprawa lustra głównego

kalendarz astronomiczny 2002:

· listopad – grudzień

astronomia i muzyka:

· Z Vangelisem na Marsa

relaks z Uranią:

· Jaka to mgławica?

ciekawe strony internetowe

 Na okładce:

Obłoki jarzącego się gazu mieszają się z pasmami ciemnego pyłu wewnątrz mgławicy Trójlistna Koniczyna, regionu gwiazdotwórczego w kierunku gwiazdozbioru Strzelca (Sagittarius). W centrum trzy wielkie pasma ciemnego pyłu, którym mgławica zawdzięcza swą nazwę, schodzą się razem. Góry nieprzezroczystego pyłu można dostrzec po lewej na dole, podczas gdy włókna pyłowe widoczne są rozwleczone po całej mgławicy. Pojedyncza, masywna gwiazda widoczna niemal w samym środku powoduje większość świecenia mgławicy. Trójlistna Koniczyna, znana również jako M20 (zob. „Urania – PA” 2/99), ma tylko około 300000 lat, co lokuje ją pomiędzy najmłodszymi znanymi mgławicami emisyjnymi. M20 leży około 5000 lat świetlnych stąd, a przedstawiona część rozciąga się na ponad 20 lat światła. Prezentowane na okładce, cyfrowo wzmocnione zdjęcie w sztucznych barwach wykonano za pomocą teleskopu Gemini North na początku czerwca br.
    Fot. GMOS, Gemini Observatory

Szanowni i Drodzy Czytelnicy,

Tegoroczne lato dostarcza nam wielu świadectw ogromnej energii naszej dziennej gwiazdy. Dzięki niej mieliśmy w Polsce bardzo gorące lato. Ale też i dzięki niej nasi sąsiedzi przeżywali grozę powodzi i innych nawałnic, jakich nie znali czasem nawet od setek lat. Nieobliczalne jest nasze Słońce i do tego ciągle u szczytu aktywności bieżącego cyklu. W dalszym ciągu ma dużo plam, dużo protuberancji i innych erupcji oraz burz radiowych. Na wewnętrznych stronach bieżącego zeszytu mówimy trochę o tych zjawiskach. Materia słoneczna docierająca do Ziemi w postaci wiatru słonecznego, współdziałając z górnymi warstwami naszej atmosfery i ziemskim polem magnetycznym, powoduje przepiękne, tak liczne w tym roku, zjawiska zórz polarnych, które mogliśmy obserwować nawet w południowych rejonach Europy.

W lipcu przeżyliśmy grozę poważnej katastrofy kosmicznej mającej nastąpić za 17 lat: zderzenia Ziemi z 2-kilometrową planetoidą. Na szczęście bliższe poznanie drogi planetki 2002 NT7 pozwoliło nam odetchnąć — tym razem do zderzenia nie dojdzie i oba ciała miną się w bezpiecznej odległości. W poprzednim numerze „Uranii – Postępów Astronomii” Ireneusz Włodarczyk w sposób bardzo kompetentny pisał o tego rodzaju zagrożeniach. Na stronach kolorowych bieżącego numeru przytaczamy kilka uzyskanych teleskopem kosmicznym Hubble'a w roku 1998 obrazów planetoid wędrujących wśród gwiazd. I piszemy też, piórem Małgorzaty Słyk z Torunia, o innych planetoidach, które na pewno nie zderzą się z Ziemią — o planetoidach transneptunowych, czyli obiektach pasa Kuipera.

Zeszyt otwieramy artykułem Andrzeja Krasińskiego z Warszawy, wyjaśniającym istotę teorii względności. O ile szczegółowa teoria względności była jakby podsumowaniem szeregu prac różnych autorów końca XIX w., to ogólna teoria względności jest rozszerzeniem teorii szczegółowej na zjawiska zachodzące w polu grawitacyjnym i wiąże własności geometryczne przestrzeni z rozkładem materii. Zwana jest też teorią grawitacji. W fizyce spowodowała zasadniczą rewolucję dzięki wprowadzeniu zupełnie nowego sposobu myślenia i nowych metod matematycznych. Od tej pory geometria przestrzeni stała się obiektem badań fizyki i astronomii.

Następnie Krzysztof Czart z Torunia przedstawia teleskop kosmiczny promieniowania wysokoenergetycznego (rentgenowskiego) CHANDRA i garść rezultatów, jakie dzięki niemu zdobyliśmy. W krótszych notatkach przybliżamy Państwu bieżące odkrycia dotyczące wieku Wszechświata i zjawisk towarzyszących jego narodzinom, gwiazd neutronowych i czarnych dziur. Pochodzą one głównie z opracowań Karoliny Zawady z Krakowa i były przygotowane dla internetowego serwisu edukacyjnego PTA. Obecne są też nasze tradycyjne rubryki „Elementarz astronomii”, „Poradnik obserwatora” i „Kalendarz astronomiczny”. Chcemy odpowiedni kącik poświęcić „Astronomii i muzyce”. Na stronach obserwacji miłośników astronomii Tomasz Ściężor podsumowuje „żywot” komety C/2000 WM1 (LINEAR). Rozpoczynamy „Poradnik konstruktora teleskopu amatorskiego”, który obiecał prowadzić Lucjan Newelski, znakomity konstruktor amatorskich teleskopów astronomicznych z Warszawy. Przygotowujemy się też do uruchomienia stron internetowych na ten temat. W Internecie rozpoczął już ukazywać się nasz Internetowy Słownik Astronomiczny. Na razie jest „w budowie” i zawiera ok. 600 haseł, ale planujemy znaczną jego rozbudowę. Oczywiście prosimy o listy wyrażające Państwa opinię o tych nowych inicjatywach.

Pozostaję z szacunkiem i życzę Państwu pożytecznej lektury