W numerze:

· Wszechświat molekuł

Magdalena Wszołek, Bogdan Wszołek

· SWIFT na tropie rozbłysków gamma

Magdalena Siemieniako

· Poszukiwanie gwiazd zmiennych
  w Piwnicach

Agata Karska, Gracjan Maciejewski

· Mars jak na dłoni

Krzysztof Rochowicz

w kolorze:

· Galeria Uranii

rozmaitości:

· Kosmiczni włóczędzy

· XMM-Newton zmierzył pole magnetycz-
  ne umarłej gwiazdy

· Teleskop Hubble'a śledzi ciemną
  materię w gromadzie galaktyk

· Dymiące supernowe

· Niezwykłe wybuchy z czarnej dziury
  Cygnus X-1

· 1000 dni na orbicie

· Warstwa ozonowa w remoncie

· Nowa kamera CCD w Obserwatorium
  Palomarskim

· Ary Sternfeld dobrze i mniej znany

w kraju:

· Astronomia dla studentów Akademii
  Technicznych

· OZMA 2003

poradnik obserwatora:

· Aparat cyfrowy w astrofotografii
  (cz. V — format zapisu zdjęć
  (TIFF czy JPG?))

galeria obiektów NGC:

· NGC 185; NGC 147; NGC 40

P.T. Miłośnicy Astronomii obserwują:

· Co nowego w świecie rojów meteorów?

kalendarz astronomiczny 2003:

· listopad – grudzień

astronomia i muzyka:

· Muzyka pod sztucznym niebem

relaks z Uranią:

· krzyżówka

ciekawe strony internetowe

 Na okładce:

Taki krajobraz równiny Utopia roztaczał się wokół lądownika Vinikg 2, który dotarł na powierzchnię Marsa w sierpniu 1976 r. W prawym dolnym rogu widoczny jest fragment samego lądownika, zaś w środkowej części zdjęcia — zużyty pojemnik oraz ślady wyżłobione przez ramię wysięgnika pobierającego próbki gruntu.
    Fot. The Viking Project, NASA.

Wielce Szanowni i Drodzy Czytelnicy,

Mars jest niewątpliwie medialną „gwiazdą” tego lata. W czasie jego sierpniowej Wielkiej Opozycji, według niektórych obliczeń, będzie najbliżej Ziemi od przeszło 60 tys. lat — „tylko” w odległości 55,76 mln km. Skoro będziemy tak blisko Marsa, to i jego tarcza na niebie będzie największa od tysięcy lat i tysiące obserwatorów z Ziemi będzie mogło osobiście lepiej przyjrzeć się jego powierzchni. Może nawet odkryć powstawanie burz piaskowych, rozbłysków, obserwować zmiany w rejonach czasz polarnych i innych obszarach Czerwonej Planety? Astronomowie zawodowi też z zaciekawieniem oczekują na rezultaty, jakie dostarczą stacje kosmiczne i lądowniki znajdujące się obecnie w drodze do Marsa. Może przyniosą jakieś przełomowe odkrycia? Może dostarczą niezbitych dowodów istnienia wody i jakiegoś życia na tej planecie? Warto skorzystać z tegorocznej okazji, bo następne podobnie bliskie spotkanie Ziemi z Marsem będzie 28 sierpnia 2287 r.

Od szeregu lat krążą wokół Marsa dwie stacje kosmiczne: Mars Global Surveyor i Mars Orbiter. Niektóre ze zdjęć przez nie uzyskane prezentowaliśmy w poprzednim numerze „Uranii”. W bieżącym zeszycie chcemy pokazać naszym Czytelnikom „Marsa jak na dłoni” poprzez wybór obrazów niektórych rejonów powierzchni Czerwonej Planety, głównie uzyskanych przez sondę MGS.

Sierpień to tradycyjnie miesiąc meteorów — spadają z nieba Perseidy. W tym roku nastąpiła niekorzystna dla obserwacji Perseidów koincydencja: Księżyc był w pełni w okresie największej aktywności tego roju i jego blask tak rozświetlał niebo, że trudno było widzieć spadające gwiazdy. Niemniej jednak, w bieżącym zeszycie dużo piszemy o meteorytach i ich rojach. Arkadiusz Olech z Warszawy szeroko omawia nowe odkrycia w tej dziedzinie, a Eugeniusz Graczyk z Łodzi opowiada o swoich długoletnich doświadczeniach obserwacyjnych i nieznanych zainteresowaniach tym zagadnieniem Ary Sternfelda, dzisiaj patrona Obserwatorium i Planetarium w Łodzi.

Niedawno odkryte wybuchy promieniowania gamma i inne tzw. wysokoenergetyczne zjawiska w Kosmosie są przedmiotem wielkiego zainteresowania astronomów. Ostatnio astronomowie polscy, Andrzej Zdziarski i Marek Gierliński, dokonali ważnego odkrycia w tej dziedzinie — piszemy o tym na s. 217. Przygotowywany jest też za parę miesięcy start nowego satelity mającego na celu kompleksowe obserwacje tych zjawisk. Pisze o tym projekcie Magdalena Siemieniako z Torunia w artykule „SWIFT na tropie rozbłysków gamma”.

Jak bardzo użyteczną astronomię można uprawiać nawet bardzo niewielkimi instrumentami, pokazuje artykuł Agaty Karskiej i Gracjana Maciejewskiego z Torunia. Przy pomocy obiektywu od niemodnego już aparatu fotograficznego Zenit i prostej kamery CCD obserwują gwiazdy do 13 wielkości gwiazdowej i odkrywają nowe gwiazdy zmienne. To fascynujące! Agata otrzymała za tę pracę specjalną nagrodę na tegorocznym Ogólnopolskim Młodzieżowym Seminarium Astronomicznym (OMSA) w Grudziądzu.

Około 0,5% materii Wszechświata występuje w związkach paro- lub wieloatomowych. W tym ośrodku, zajmującym głównie przestrzenie międzygwiazdowe, przebiegają interesujące procesy chemiczne i tworzą się nowe generacje gwiazd. O tej materii, w otwierającym ten zeszyt artykule pt. „Wszechświat molekuł” piszą Magdalena i Bogdan Wszołkowie z Częstochowy.

Niedawno zakończyliśmy przegląd mgławic katalogu Messiera. W bieżącym zeszycie otwieramy jak gdyby naturalny dalszy ciąg: przegląd dostępnych dla miłośników astronomii mgławic katalogu NGC. Kontynuujemy też w „Poradniku obserwatora” opis zastosowań astronomicznych aparatów cyfrowych. A „Kalendarzyk astronomiczny”, jak zawsze za dwa miesiące, będzie niezbędnym przewodnikiem dla każdego miłośnika gwiaździstego nieba.

W drugim tygodniu września odbędzie się w Toruniu Zjazd Polskiego Towarzystwa Astronomicznego. Będą znakomici goście, piękna wystawa z ESO z modelem planowanego 100 m teleskopu optycznego i radioteleskopu ALMA, będzie medal pamiątkowy utworzonej 80 lat temu w Toruniu organizacji polskich astronomów zawodowych. A może ktoś z Państwa wybierze się do Torunia, by spotkać niezwykłych ludzi, posłuchać ciekawych referatów, zobaczyć niezwykłą wystawę i uczestniczyć w specjalnym pokazie w Planetarium? Goście będą mile widziani.

Życzę Państwu interesującej lektury, a młodzieży dobrego początku nowego roku szkolnego i akademickiego.