| |
|
Narodziny planet wokół umierającej gwiazdy
| |
Zazwyczaj uważano, że planety mogą powstawać jedynie wokół właśnie rodzących się, oczywiście w astronomicznej skali czasu, gwiazd. Nie jest to jednak regułą bez wyjątków, czego ostatnio dowiedli astronomowie z uniwersytetów w Amsterdamie, Groningen i Utrechcie. Młode gwiazdy są często otoczone przez spłaszczone dyski, będące resztkami materii pozostałymi z czasów formowania się gwiazdy. Zawarte w dysku cząstki mogą łączyć się stopniowo w coraz większe twory, z których ostatecznie mogą powstać planety. Obserwacje wykonane Spektrografem Krótkofalowym (SWS) zainstalowanym na pokładzie satelity Podczerwone Obserwatorium Kosmiczne (ISO = Infrared Space Observatory) pokazały, że dyski takie są bogate w krzemiany. Szczególnie ważny będzie tu oliwin krystaliczny, obecny także na Ziemi i w kometach, uważanych często za pozostałości po nieudanym formowaniu się planet. Związek ten jest zatem istotnym składnikiem w procesie powstawania planet.
I właśnie oznaki wielkich ilości oliwinu krystalicznego znaleziono w dysku otaczającym obiekt, zwany Czerwonym Prostokątem. Tyle że jest to stary układ podwójny; jedna z tworzących go gwiazd jest już po fazie czerwonego olbrzyma i stopniowo przekształca się w białego karła. Towarzyszy temu utrata masy, w układzie podwójnym nie tracona bezpowrotnie, ale tworząca wokół niego dysk.
Na ilustracji widać dwa obrazy podczerwone Czerwonego Prostokąta. Z lewej strony jest wizerunek obłoku materii utraconej przez czerwonego olbrzyma. Po prawej są szczegóły wnętrza tego obłoku, w którym dysk manifestuje się jako ciemne pasmo. Nad każdym zdjęciem jest widmo wykonane przez SWS z liniami powstałymi wskutek obecności oliwinu krystalicznego.
1998.03.18
| |
|
|
|