| |
|
Pulsar - brakujące ogniwo
| |
Dwie grupy astronomów zdołały znaleźć obiekt, którego brak w "rodzinie" pulsarów był co najmniej niepokojący, w świetle ogólnie przyjętej hipotezy, że pulsar może się "rozkręcić" kosztem przechwytywanej materii gwiazdowego towarzysza. Jednakże dotychczas, owe ciała niebieskie określane mianem pulsarów milisekundowych, były "uparcie" znajdowane jako samotne obiekty.
Pulsar SAX J1808.4-3658, obracający się 400 razy na sekundę (czyli okres obrotu wynosi 2.5 ms), znaleziony dzięki obserwacjom wykonanym przez satelitę NASA Rossi X-ray Timing Explorer (RXTE), jest pierwszym "modelem" milisekundowym, posiadającym partnera. Jedna grupa badaczy zajmowała się chronometrażem pulsara, podczas gdy druga wyznaczyła 2-godzinny okres orbitalny układu. Pulsar "zdziera" gaz z niefortunnego sąsiada, zasilając swój dysk akrecyjny, a zyskiwany moment pędu powoduje przyspieszanie rotacji pulsara. Gaz, opadając na gwiazdę neutronową, powoduje ponadto emisję potężnych ilości wysokoenergetycznego promieniowania, które dodatkowo rujnuje atmosferę drugiego składnika układu, przy czym jest to jednak proces powolny, trwający już od 100 milionów do miliarda lat; obecnie masa gwiazdy wynosi raptem jakieś 15% masy Słońca, a jej los jest przypieczętowany - ostatecznie zostanie całkowicie "rozszarpana". Gdy się to stanie, dysk akrecyjny po jakimś czasie zaniknie, w związku z czym pulsar zaprzestanie emisji promieniowania rentgenowskiego i będzie stopniowo spowalniał rotację. Jest to więc kosmiczna wersja "zbrodni doskonałej" - pulsar powoli, acz dokładnie zaciera ślady "przestępstwa"!
1998.08.17
| |
|
|
|