Czerwiec 2003

Rok 2003 będzie obfitował w rzadkie i efektowne zjawiska astronomiczne możliwe do obserwacji przez miłośników astronomii w Polsce.

W roku tym wystąpią dwa zaćmienia Słońca: obrączkowe (31 maja) i całkowite (23 listopada), z których pierwsze widoczne będzie w Polsce jako częściowe o dużej fazie. Dojdzie także do dwóch całkowitych zaćmień Księżyca, 16 maja i 9 listopada, widocznych w Polsce.

7 maja będzie widoczne niezwykle rzadkie zjawisko przejścia Merkurego na tle tarczy Słońca. Zbliżające się do południa Słońce pozwoli na podziwianie tego zjawiska także z terenu Polski.

Rok 2003 jest także rokiem „Wielkiej Opozycji Marsa” — w sierpniu planeta znajdzie się najbliżej Ziemi od 1924 r.

Ponadto w roku tym będzie można obserwować wzajemne zakrycia i zaćmienia galileuszowych księżyców Jowisza. Konfiguracja planet umożliwiająca obserwacje tych zjawisk powtórzy się ponownie dopiero w 2009 r.

W 2003 roku do Słońca zbliży się 21 znanych komet, z których aż trzy będzie można obserwować przez teleskopy amatorskie (w tym znaną kometę 2P/Encke).

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
VI	1	-15.60	-0.72	110.52
	3	-14.85	-0.48	84.05
	5	-14.08	-0.23	57.58
	7	-13.29	-0.01	31.11
	9	-12.49	-0.25	4.64
	11	-11.67	-0.49	338.17
	13	-10.84	-0.73	311.70
	15	-9.99	-0.97	285.22
	17	-9.13	-1.21	258.75
	19	-8.26	-1.44	232.28
	21	-7.38	-1.68	205.80
	23	-6.50	-1.91	179.33
	25	-5.60	-2.14	152.85
	27	-4.70	-2.37	126.38
	29	-3.80	-2.60	99.91
VII	1	-2.89	-2.82	73.44
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 9d08h25m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

W czerwcu deklinacja Słońca wzrasta aż do dnia przesilenia letniego, 21 czerwca, kiedy osiągnie wartość maksymalną: Słońce wstępuje wtedy w zodiakalny znak Raka, rozpoczynając w ten sposób astronomiczne lato. W związku z tym w czerwcu przypada najdłuższy dzień i najkrótsza noc w roku na naszej półkuli.

W Warszawie 1 czerwca Słońce wschodzi o 2^h21^m, zachodzi o 18^h46^m, a 30 czerwca wschodzi o 2^h18^m, zachodzi o 19^h01^m. Najwcześniej Słońce wzejdzie w dniu 17 czerwca (2^h14^m), najpóźniej zajdzie w dniu 25 czerwca (19^h01^m).

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli na początku i pod koniec czerwca, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pierwsza kwadra 7^d20^h27^m, pełnia 14^d11^h16^m, ostatnia kwadra 21^d14^h45^m i nów 29^d18^h38^m. W perygeum Księżyc znajdzie się 12^d23^h17^m, a w apogeum 25^d02^h23^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

Merkury i Wenus znajdują się na niebie w pobliżu Słońca i są niewidoczne.

Nad ranem coraz wyżej nad południowo-wschodnim horyzontem wznosi się Mars, osiągając pod koniec czerwca wysokość ponad 20° (na początku świtu cywilnego). W tym czasie nadal rośnie jasność planety (do -1.5^m), a na tarczy o średnicy 16'' można zauważyć szczegóły powierzchniowe już przez niewielkie teleskopy amatorskie.

Szybko pogarszają się warunki widoczności Jowisza. W ciągu miesiąca planeta szybko obniża się nad wieczornym horyzontem i pod koniec czerwca zachodzi wkrótce po zachodzie Słońca, co powoduje, że jej obserwacje stają się trudne.

Saturn pozostaje na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczny.

Pod koniec miesiąca nad ranem teoretycznie staje się możliwa obserwacja Urana i Neptuna, jednak w ich dostrzeżeniu przeszkadzać będzie niskie położenie nad horyzontem i jasne niebo okresu „białych nocy”.

„Białe noce” są także przyczyną, dla której w czerwcu praktycznie kończy się okres obserwacji Plutona.

W czerwcu możemy obserwować w pobliżu opozycji jasne planetoidy:

(4) Vesta, (jasność 7.1^m). 10 VI: 12^h20.7^m, +7°18'; 20 VI: 12^h28.4^m, +5°45'; 30 VI: 12^h37.9^m, +4°03'.

(12) Victoria, (jasność 8.8^m). 10 VI: 17^h14.3^m, -16°00'; 20 VI: 17^h05.0^m, -14°42'; 30 VI: 16^h57.1^m, -13°37'.

Meteory

W dniach od 26 czerwca do 2 lipca promieniują meteory z roju czerwcowych Bootydów (JBO). Rój ten obserwowany był w 1916 r., następnie być może w 1921 i 1927 r., po czym zaniknął. Dużym zaskoczeniem było ponowne pojawienie się czerwcowych Bootydów w 1998 r. i to od razu jako aktywnego roju — tzw. zenitalna liczba godzinna (ZHR) przez ponad pół doby wynosiła wtedy od 50 do ponad 100! Macierzysta kometa roju, 7P/Pons-Winnecke przechodziła przez peryhelium w styczniu 1996 i ponownie w maju 2002. Obecnie orbita komety zbliża się do orbity Ziemi na odległość aż 0,24 j.a., tak więc aktywność z 1998 r. musiała być związana ze starszym materiałem krążącym po orbicie rezonansowej z Jowiszem. Ponowne spotkanie Ziemi z obłokiem „rezonansowym” nastąpi w 2004 r., lecz już w tym roku można się spodziewać wzmożonej aktywności roju, z maksimum w dniu 27 czerwca o godzinie 19^h UT. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Wolarza i ma w tym dniu współrzędne: α = 14^h56^m, δ = +48°. Oznacza to, że w okresie maksimum będzie się on znajdował wysoko na niebie, ułatwiając obserwacje tych niezwykle wolnych meteorów. W obserwacjach tego ciekawego roju nie będzie przeszkadzał Księżyc w pobliżu nowiu.

* * *

1^d21^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 4°.

1^d21^h51.5^m

W układzie księżyców galileuszowych Jowisza zachodzi częściowe zaćmienie Io (I) przez cień Ganimedesa (III) trwające 20 min. Jasność układu spada o 0.71^m.

3^d06^h

Merkury w maksymalnej elongacji zachodniej od Słońca w odległości 22°.

5^d06^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 4°.

5^d21^h54^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5.9^m do 6.6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

6^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Oph (miryda) (17^h07.8^m, -16°06') osiąga maksimum jasności (7.6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2007].

6^d07^h

Maksymalna libracja Księżyca (9.6°) w kierunku krateru Schickard (zacieniony).

7^d

Rys. 4

Mapa gwiazdozbioru Wężownika do obserwacji gwiazdy zmiennej X Oph (18^h38^m21.1^s, +8°50'03''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 5°, północ u góry).

Gwiazda zmienna długookresowa X Oph (miryda) (18^h38.3^m, +8°50') osiąga maksimum jasności (6.9^m).

7^d12^h

Uran nieruchomy w rektascensji.

8^d23^h07^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3.6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

9^d21^h

Pluton w opozycji ze Słońcem.

10^d22^h40^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5.9^m do 6.6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

11^d

Gwiazda zmienna długookresowa T UMa (miryda) (12^h36.4^m, +59°26') osiąga maksimum jasności (7.7^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2004].

11^d21^h

Zakrycie gwiazdy α Lib (2.8^m) przez ciemną część zbliżającego się do pełni Księżyca, widoczne w całej Polsce (Szczecin 21^h38^m — Krosno 21^h51^m).

12^d

Rys. 5

Mapa gwiazdozbioru Wolarza do obserwacji gwiazdy zmiennej R Boo (14^h37^m11.7^s, +26°44'10''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 8°, północ u góry).

Gwiazda zmienna długookresowa R Boo (miryda) (14^h37.2^m, +26°44') osiąga maksimum jasności (7.2^m).

12^d19^h53.9^m

W układzie księżyców galileuszowych Jowisza zachodzi częściowe zakrycie Io (I) przez Europę (II) trwające 3 min. Jasność układu spada o 0.07^m.

12^d20^h

Minimalna libracja Księżyca (0.1°) w kierunku Mare Humboldtianum (oświetlone).

15^d

Gwiazda zmienna długookresowa R UMa (miryda) (10^h44.6^m, +68°47') osiąga maksimum jasności (7.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2004].

17^d21^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 5°.

19^d02^h

Maksymalna libracja Księżyca (9.7°) w kierunku Mare Humboldtianum (zacienione).

19^d07^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 2°.

19^d08^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 5°.

21^d07^h

Złączenie Merkurego z Wenus w odl. 0.4°.

21^d19^h10^m

Słońce wstępuje w znak Raka, jego długość ekliptyczna wynosi wtedy 90°. Początek astronomicznego lata.

22^d16^h

Złączenie Marsa z Uranem w odl. 3°.

22^d21^h14^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

24^d14^h

Saturn w koniunkcji ze Słońcem.

26^d06^h

Minimalna libracja Księżyca (0.7°) w kierunku Sinus Iridium (oświetlona).

27^d21^h20^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

28^d13^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 2°.

29^d03^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 2°.

30^d24^h

Złączenie Merkurego z Saturnem w odl. 1.5°.

Rys. 6

Konfiguracja galileuszowych księżyców Jowisza w czerwcu 2003 (I — Io, II — Europa, III — Ganimedes, IV — Callisto). Przerwa w trasie księżyca oznacza przebywanie satelity w cieniu planety. Zachód na prawo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na lewo.