Lipiec 2003

Rok 2003 będzie obfitował w rzadkie i efektowne zjawiska astronomiczne możliwe do obserwacji przez miłośników astronomii w Polsce.

W roku tym wystąpią dwa zaćmienia Słońca: obrączkowe (31 maja) i całkowite (23 listopada), z których pierwsze widoczne będzie w Polsce jako częściowe o dużej fazie. Dojdzie także do dwóch całkowitych zaćmień Księżyca, 16 maja i 9 listopada, widocznych w Polsce.

7 maja będzie widoczne niezwykle rzadkie zjawisko przejścia Merkurego na tle tarczy Słońca. Zbliżające się do południa Słońce pozwoli na podziwianie tego zjawiska także z terenu Polski.

Rok 2003 jest także rokiem „Wielkiej Opozycji Marsa” — w sierpniu planeta znajdzie się najbliżej Ziemi od 1924 r.

Ponadto w roku tym będzie można obserwować wzajemne zakrycia i zaćmienia galileuszowych księżyców Jowisza. Konfiguracja planet umożliwiająca obserwacje tych zjawisk powtórzy się ponownie dopiero w 2009 r.

W 2003 roku do Słońca zbliży się 21 znanych komet, z których aż trzy będzie można obserwować przez teleskopy amatorskie (w tym znaną kometę 2P/Encke).

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
VII	1	-2.89	-2.82	73.44
	3	-1.99	-3.04	46.96
	5	-1.08	-3.26	20.49
	7	-0.17	3.47	354.02
	9	0.73	3.68	327.55
	11	1.63	3.89	301.08
	13	2.53	4.09	274.61
	15	3.42	4.29	248.15
	17	4.31	4.48	221.68
	19	5.18	4.67	195.22
	21	6.05	4.85	168.75
	23	6.91	5.02	142.29
	25	7.76	5.20	115.83
	27	8.60	5.36	89.38
	29	9.42	5.52	62.92
VII	31	10.24	5.68	36.47
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 6d13h10m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

W lipcu deklinacja Słońca z dnia na dzień maleje, w związku z czym dni są coraz krótsze. Dnia 4 lipca Ziemia znajdzie się w najdalszym od Słońca punkcie swojej orbity — w aphelium.

W Warszawie 1 lipca Słońce wschodzi o 2^h19^m, zachodzi o 19^h01^m, a 31 lipca wschodzi o 2^h54^m, zachodzi o 18^h29^m. W lipcu Słońce wstępuje w znak Lwa.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli na początku i pod koniec miesiąca, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pierwsza kwadra 7^d02^h32^m, pełnia 13^d19^h21^m, ostatnia kwadra 21^d07^h01^m i nów 29^d06^h52^m. W perygeum Księżyc znajdzie się 10 lipca o 22^h04^m a w apogeum 22 lipca o 19^h37^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

Merkury i Wenus znajdują się na niebie w pobliżu Słońca i są niewidoczne.

Zbliżający się do opozycji Mars widoczny jest w drugiej połowie nocy jako bardzo jasna „gwiazda” świecąca na wysokości ok. 20° nad południowym horyzontem w gwiazdozbiorze Wodnika. W ciągu miesiąca jasność planety rośnie od -1.5^m do aż -2.5^m, przez co Mars staje się najjaśniejszym po Słońcu i Księżycu obiektem na niebie. W tym samym okresie rośnie także średnica jego tarczy, osiągając pod koniec miesiąca 23'', co umożliwi dostrzeżenie szczegółów powierzchniowych już przez niewielkie teleskopy amatorskie. Możliwe będzie także dostrzeżenie naturalnych satelitów Marsa — Phobosa (10.7^m) i Deimosa (11.8^m) w ich maksymalnych elongacjach od planety, jednak niezbędny jest do tego celu teleskop o średnicy przynajmniej 15 cm przy powiększeniu przekraczającym 200× (należy także pamiętać o zasłonięciu oślepiającej tarczy samej planety).

Na początku lipca wieczorem można jeszcze próbować odnaleźć Jowisza świecącego z jasnością -1.7^m bardzo nisko nad zachodnim horyzontem (w godzinę po zachodzie Słońca na wysokości zaledwie 7°), jednak warunki widzialności szybko pogarszają się i w drugiej połowie miesiąca obserwacje planety stają się niemożliwe.

W połowie lipca na porannym niebie pojawia się Saturn jako „gwiazda” 0^m świecąca na tle gwiazd gwiazdozbioru Bliźniąt. Jego wysokość nad wschodnim horyzontem na początku świtu cywilnego (ok. godzinę przed wschodem Słońca) z dnia na dzień rośnie i pod koniec miesiąca osiąga już 13°.

Uran i Neptun znajdują się w pobliżu opozycji i są widoczne całą noc 20° od siebie w gwiazdozbiorze odpowiednio Wodnika i Koziorożca.

Wieczorem można obserwować Plutona w gwiazdozbiorze Wężownika, jednak niezbędne jest posiadanie teleskopu o średnicy obiektywu (zwierciadła) równej przynajmniej 15cm.

W lipcu w pobliżu opozycji nie są widoczne żadne jasne planetoidy.

Meteory

W lipcu można obserwować kilka interesujących rojów meteorów.

Bardzo krótko, bo tylko od 7 do 13 lipca promieniują meteory z roju Pegazydów (JPE). Maksimum aktywności roju przypada 10 lipca, toteż na jego obserwacje pozostanie zaledwie ok. godziny między zachodem zbliżającego się do pełni Księżyca a świtem. Rój składa się ze słabych, bardzo szybkich meteorów ze śladami. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Pegaza i ma współrzędne: α = 22^h40^m, δ = +15°. Niska aktywność i mała jasność meteorów preferuje obserwacje teleskopowe roju.

W drugiej połowie lipca można obserwować meteory z kompleksu Akwarydów/Kaprikornidów: Piscis Austrinidy (PAU) (22^h44^m, -30°), południowe delta Akwarydy (SDA) (22^h36^m, -16°) i alfa Kaprikornidy (CAP) (20^h28^m, -10°). Roje te składają się ze słabych, stosunkowo wolnych meteorów, chociaż w skład CAP wchodzą też niekiedy bardzo jasne i powolne (a więc efektowne) bolidy. Południowe delta Akwarydy są jednym z najaktywniejszych rojów nieba południowego, aktywność dwóch pozostałych jest niska. Maksimum aktywności rojów przypada 28 lipca (PAU i SDA) i 30 lipca (CAP), toteż w ich obserwacjach nie będzie przeszkadzał Księżyc w nowiu.

* * *

1^d

Rys. 4

Położenie i ruch własny radiantów meteorowych południowych i północnych delta Akwarydów (SDA i NDA) i Kaprikornidów (CAP) w okresie od 10 lipca do 25 sierpnia.

Gwiazda zmienna długookresowa ο Cet (Mira) (2^h19.3^m, -2°58') osiąga maksimum jasności (3.4^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2006].

1^d

Gwiazda zmienna długookresowa RR Sgr (miryda) (19^h55.9^m, -29°11') osiąga maksimum jasności (6.8^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2004].

2^d21^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 5°.

3^d11^h

Maksymalna libracja Księżyca (8.7°) w kierunku krateru Schickard (zacieniony).

3^d19^h37.2^m

W układzie księżyców galileuszowych Jowisza zachodzi obrączkowe zakrycie Ganimedesa (III) przez Europę (II) trwające 6 min. Jasność układu spada o 0,23^m. Jest to ostatnie tego typu zjawisko w 2003 r.

4^d06^h

W swoim ruchu po orbicie wokółsłonecznej Ziemia znajduje się najdalej od Słońca, w aphelium, w odl. 1,016730 j.a.

5^d08^h

Merkury w koniunkcji górnej ze Słońcem.

6^d18^h

Zakrycie gwiazdy γ Vir (2.8^m) przez ciemną część Księżyca w pierwszej kwadrze, widoczne w całej Polsce (Gdańsk 18^h37^m — Krosno 18^h48^m).

8^d

Gwiazda zmienna długookresowa S Cet (miryda) (0^h24.1^m, -9°20') osiąga maksimum jasności (8.2^m).

8^d08^h

Złączenie Wenus z Saturnem w odl. 0.8°.

10^d07^h

Minimalna libracja Księżyca (0.4°) w kierunku Sinus Iridium (zacieniona).

11^d

Gwiazda zmienna długookresowa RS Vir (miryda) (14^h27.3^m, +4°41') osiąga maksimum jasności (8.1^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2008].

11^d

Rys. 5

Mapa gwiazdozbioru Wodnika do obserwacji gwiazdy zmiennej T Aqr (20^h49^m56.4^s, -5°08'48''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 8°, północ u góry).

Gwiazda zmienna długookresowa T Aqr (miryda) (20^h49.9^m, -5°09') osiąga maksimum jasności (7.7^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2003].

13^d

Gwiazda zmienna długookresowa V Cas (miryda) (23^h11.6^m, +59°42') osiąga maksimum jasności (7.9^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 4/2004].

13^d23^h42^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

15^d05^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 5°.

16^d16^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 5°.

16^d17^h

Maksymalna libracja Księżyca (9.0°) w kierunku Mare Humboldtianum (zacienione).

17^d08^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 0.3°.

22^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Psc (miryda) (1^h30.7^m, +2°52') osiąga maksimum jasności (8.2^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2006].

23^d06^h05^m

Słońce wstępuje w znak Lwa, jego długość ekliptyczna wynosi wtedy 120°.

23^d13^h

Minimalna libracja Księżyca (0.4°) w kierunku Sinus Iridium (oświetlona).

26^d04^h

Złączenie Merkurego z Jowiszem w odl. 0.4°.

27^d00^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 4°.

27^d21^h50^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5.9^m do 6.6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

28^d18^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 4°.

30^d08^h

Maksymalna libracja Księżyca (8.1°) w kierunku krateru Schickard (zacieniony).

30^d23^h

Mars nieruchomy w rektascensji.

31^d01^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 5°.