Sierpień 2003

Rok 2003 będzie obfitował w rzadkie i efektowne zjawiska astronomiczne możliwe do obserwacji przez miłośników astronomii w Polsce.

W roku tym wystąpią dwa zaćmienia Słońca: obrączkowe (31 maja) i całkowite (23 listopada), z których pierwsze widoczne będzie w Polsce jako częściowe o dużej fazie. Dojdzie także do dwóch całkowitych zaćmień Księżyca, 16 maja i 9 listopada, widocznych w Polsce.

7 maja będzie widoczne niezwykle rzadkie zjawisko przejścia Merkurego na tle tarczy Słońca. Zbliżające się do południa Słońce pozwoli na podziwianie tego zjawiska także z terenu Polski.

Rok 2003 jest także rokiem „Wielkiej Opozycji Marsa” — w sierpniu planeta znajdzie się najbliżej Ziemi od 1924 r.

Ponadto w roku tym będzie można obserwować wzajemne zakrycia i zaćmienia galileuszowych księżyców Jowisza. Konfiguracja planet umożliwiająca obserwacje tych zjawisk powtórzy się ponownie dopiero w 2009 r.

W 2003 roku do Słońca zbliży się 21 znanych komet, z których aż trzy będzie można obserwować przez teleskopy amatorskie (w tym znaną kometę 2P/Encke).

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
VIII	1	10.64	5.75	23.24
	3	11.43	5.89	356.79
	5	12.21	6.03	330.34
	7	12.97	6.16	303.90
	9	13.71	6.29	277.45
	11	14.44	6.41	251.01
	13	15.15	6.52	224.57
	15	15.84	6.62	198.13
	17	16.52	6.71	171.69
	19	17.18	6.80	145.26
	21	17.81	6.88	118.82
	23	18.43	6.96	92.39
	25	19.03	7.02	65.97
	27	19.60	7.08	39.54
	29	20.16	7.13	13.12
VIII	31	20.69	7.17	346.70
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 2d18h11m i 29d23h50m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

W sierpniu deklinacja Słońca nadal maleje, w związku z czym dni są coraz krótsze.

W Warszawie 1 sierpnia Słońce wschodzi o 2^h56^m, zachodzi o 18^h28^m, a 31 sierpnia wschodzi o 3^h45^m, zachodzi o 17^h27^m. W sierpniu Słońce wstępuje w znak Panny.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli pod koniec sierpnia, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pierwsza kwadra 5^d07^h27^m, pełnia 12^d04^h48^m, ostatnia kwadra 20^d00^h48^m i nów 27^d17^h26^m. W perygeum Księżyc znajdzie się 6^d14^h02^m, w apogeum 19^d14^h24^m i ponownie w perygeum 31^d18^h46^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

Merkury i Wenus nadal pozostają na niebie w pobliżu Słońca i są niewidoczne.

W sierpniu najjaśniejszym obiektem na niebie po Słońcu i Księżycu pozostaje Mars, który osiąga wtedy jasność aż -3^m. Jest to związane ze zbliżeniem się planety do Ziemi pod koniec miesiąca na odległość zaledwie 55,76 mln km. Jest to tzw. Wielka Opozycja Marsa — poprzednio tak blisko Ziemi Mars znajdował się w 1924 r. Planeta widoczna jest całą noc w gwiazdozbiorze Wodnika. Mała odległość od Ziemi sprawi, że średnica tarczy Marsa przekroczy 25'', co umożliwi obserwacje szczegółów powierzchniowych nawet przez niewielkie teleskopy amatorskie. Już teleskop o średnicy obiektywu 10 cm umożliwi w dobrych warunkach obserwacyjnych zobaczenie szczegółów o średnicy 350 km, jednak przeszkadzać w tym będą drgania atmosfery związane ze stosunkowo małą wysokością planety nad horyzontem — w momencie górowania wyniesie ona zaledwie 22°. Sierpień jest miesiącem, w którym można kontynuować próby dostrzeżenia satelitów Marsa — Phobosa (10,3^m) i Deimosa (11,4^m), zwłaszcza że okres ich największej jasności pokrywa się z nowiem Księżyca. Należy jednak pamiętać o zasłonięciu oślepiającej tarczy samej planety!

Jowisz znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczny.

W sierpniu nad ranem coraz wyżej nad wschodnim horyzontem wznosi się Saturn, osiągając pod koniec miesiąca wysokość prawie 40° (ok. godzinę przed wschodem Słońca). Planeta świeci w gwiazdozbiorze Bliźniąt jako obiekt o jasności 0,1^m.

W sierpniu panują bardzo dobre warunki obserwacji Urana (5,7^m) i Neptuna (7,8^m) w związku z ich przebywaniem w pobliżu opozycji. Do dostrzeżenia tarcz obu planet (o średnicach odpowiednio 3,7'' i 2,3'') niezbędny jest teleskop o średnicy przynajmniej 10 cm i powiększeniu 100×.

Wieczorem można obserwować Plutona, jednakże jasność planety wynosi jedynie 13,7^m i do jej zaobserwowania niezbędny jest teleskop o średnicy zwierciadła przynajmniej 15 cm.

W sierpniu nadal w pobliżu opozycji nie są widoczne żadne jasne planetoidy.

Meteory

Od 17 lipca do 24 sierpnia promieniują słynne Perseidy (PER), rój związany z kometą 109P/Swift-Tuttle, o najbardziej regularnej corocznej aktywności. Model struktury strumienia przewiduje w tym roku wystąpienie głównego maksimum w dniu 13 sierpnia o godzinie 4:40 oraz możliwych dwóch innych maksimów o 2:40 i 14:40. W tym okresie radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Perseusza i ma współrzędne: α = 3^h09^m, δ = +59°. Niestety, w obserwacjach meteorów bardzo przeszkadzał będzie Księżyc w pełni.

W sierpniu nadal można obserwować meteory z kompleksu Akwarydów/Kaprikornidów. Są to przede wszystkim Południowe i Północne iota-Akwarydy (SIA i NIA). Południowe iota-Akwarydy promieniują w okresie od 25 lipca do 15 sierpnia (maksimum 4 sierpnia) z radiantu o współrzędnych: α = 22^h16^m, δ = -15°. Północne iota-Akwarydy promieniują w okresie od 11 do 31 sierpnia (maksimum 20 sierpnia) z radiantu o współrzędnych: α = 21^h48^m, δ = -6°. Tak jak opisane wcześniej roje kompleksu, także i te mało aktywne roje składają się ze słabych, stosunkowo wolnych meteorów, jednak w ich porannych (SIA) i wieczornych (NIA) obserwacjach nie będzie przeszkadzał Księżyc odpowiedni w pierwszej i ostatniej kwadrze.

* * *

1^d

Gwiazda zmienna długookresowa S CMi (miryda) (7^h32.7^m, +8°20') osiąga maksimum jasności (7.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2005].

1^d22^h36^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5.9^m do 6.6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

3^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

4^d

Gwiazda zmienna długookresowa RS Lib (miryda) (15^h24.3^m, -22°55') osiąga maksimum jasności (7.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2004].

4^d14^h

Neptun w opozycji ze Słońcem.

4^d22^h39^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

5^d00^h00^m

Księżyc Marsa Deimos w maksymalnej elongacji zachodniej w odległości 80''.

5^d00^h20^m

Księżyc Marsa Phobos w maksymalnej elongacji wschodniej w odległości 32''.

6^d05^h

Minimalna libracja Księżyca (0.1°) w kierunku Mare Fecunditatis (oświetlone).

8^d20^h49^m

Rys. 4

Mapa gwiazdozbioru Bliźniąt do obserwacji gwiazdy zmiennej ζ Gem (7^h04^m06.5^s, +20°34'). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 25°, północ u góry).

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3.6^m)

9^d00^h00^m

Księżyc Marsa Phobos w maksymalnej elongacji zachodniej w odległości 32''.

9^d19^h40^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

10^d01^h00^m

Księżyc Marsa Deimos w maksymalnej elongacji zachodniej w odległości 82''.

11^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

11^d13^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 5°.

12^d

Gwiazda zmienna długookresowa T Dra (miryda) (17^h56.4^m, +58°13') osiąga maksimum jasności (9.6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2006].

12^d00^h40^m

Księżyc Marsa Phobos w maksymalnej elongacji wschodniej w odległości 34''.

12^d23^h40^m

Księżyc Marsa Phobos w maksymalnej elongacji wschodniej w odległości 34''.

13^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Hya (miryda) (13^h29.7^m, -23°17') osiąga maksimum jasności (4.5^m).

13^d00^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 5°.

13^d01^h

Maksymalna libracja Księżyca (8.4°) w kierunku Mare Humboldtianum (zacienione).

13^d18^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 2°.

14^d21^h

Merkury w maksymalnej elongacji wschodniej od Słońca w odległości 27°.

16^d00^h20^m

Księżyc Marsa Phobos w maksymalnej elongacji zachodniej w odległości 33''.

16^d23^h20^m

Księżyc Marsa Phobos w maksymalnej elongacji zachodniej w odległości 34''.

16^d23^h30^m

Księżyc Marsa Deimos w maksymalnej elongacji wschodniej w odległości 85''.

17^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Vir (miryda) (12^h38.5^m, +6°59') osiąga maksimum jasności (6.9^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2003].

18^d18^h

Wenus w koniunkcji górnej ze Słońcem.

19^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

19^d00^h26^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3.6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

19^d01^h00^m

Zakrycie brzegowe gwiazdy δ Ari (5.5^m) przez ciemny brzeg Księżyca w pobliżu ostatniej kwadry. Linia zakrycia brzegowego ciągnie się od punktu o współrzędnych φ = 49°55' N, λ = 18°35' E, do punktu o współrzędnych φ = 54°10' N, λ = 23°24' E, przechodząc 6 km na północny zachód od Tychów, przez Katowice, 27 km na południowy-wschód od Częstochowy oraz 11 km na południowy-wschód od Warszawy.

19^d18^h

Minimalna libracja Księżyca (0.3°) w kierunku Oceanus Procellarum (oświetlony).

20^d

Gwiazda zmienna długookresowa SS Vir (miryda) (12^h25.3^m, +0°46') osiąga maksimum jasności (6.8^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2007].

20^d00^h00^m

Księżyc Marsa Phobos w maksymalnej elongacji wschodniej w odległości 35''.

20^d23^h

Odkrycie gwiazdy κ Tau (4.2^m) przez ciemny brzeg Księżyca w pobliżu ostatniej kwadry, widoczne w całej Polsce (Szczecin 23^h47^m — Olsztyn 23^h53^m).

20^d23^h00^m

Księżyc Marsa Phobos w maksymalnej elongacji wschodniej w odległości 35''.

21^d

Rys. 5

Mapa gwiazdozbioru Wodnika do obserwacji gwiazdy zmiennej R Aqr (23^h43.8^m, -15°17'). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 8°, północ u góry).

Gwiazda zmienna długookresowa R Aqr (miryda) (23^h43.8^m, -15°17') osiąga maksimum jasności (6.5^m).

21^d10^h

Złączenie Wenus z Jowiszem w odl. 0.5°.

22^d00^h45^m

Księżyc Marsa Deimos w maksymalnej elongacji wschodniej w odległości 86''.

22^d11^h

Jowisz w koniunkcji ze Słońcem.

23^d13^h09^m

Słońce wstępuje w znak Panny, jego długość ekliptyczna wynosi wtedy 150°.

23^d14^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 4°.

23^d23^h40^m

Księżyc Marsa Phobos w maksymalnej elongacji zachodniej w odległości 34''.

24^d10^h

Uran w opozycji ze Słońcem.

24^d22^h40^m

Księżyc Marsa Phobos w maksymalnej elongacji zachodniej w odległości 34''.

25^d22^h02^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

26^d08^h

Maksymalna libracja Księżyca (8.3°) w kierunku krateru Schickard (oświetlony).

27^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

27^d08^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 5°.

27^d20^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 4°.

27^d21^h

Mars najbliżej Ziemi w odległości 55,76 mln km.

27^d23^h20^m

Księżyc Marsa Phobos w maksymalnej elongacji wschodniej w odległości 35''.

28^d18^h

Mars w opozycji ze Słońcem.

28^d19^h

Merkury nieruchomy w rektascensji.

28^d22^h10^m

Księżyc Marsa Phobos w maksymalnej elongacji wschodniej w odległości 35''.

28^d23^h15^m

Księżyc Marsa Deimos w maksymalnej elongacji zachodniej w odległości 87''.

29^d01^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 9°.

29^d23^h10^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2.1^m do 3.4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

30^d

Gwiazda zmienna długookresowa T Her (miryda) (18^h09.1^m, +31°01') osiąga maksimum jasności (8.0^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2006].

30^d

Pluton nieruchomy w rektascensji.

Rys. 6

Konfiguracja pięciu najjaśniejszych księżyców Saturna w sierpniu 2003 (III — Tethys, IV — Dione, V — Rhea, VI — Tytan, VIII — Iapetus). Zachód na lewo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na prawo.