Czerwiec 2004

Rok 2004 będzie obfitował w rzadkie i efektowne zjawiska astronomiczne możliwe do obserwacji przez miłośników astronomii w Polsce.

W roku tym wystąpią dwa częściowe zaćmienia Słońca: 19 kwietnia i 14 października, niestety obydwa niewidoczne w Polsce. Dojdzie także do dwóch całkowitych zaćmień Księżyca, 4 maja i 28 października, widocznych w Polsce.

W dniu 8 czerwca będzie widoczne niezwykle rzadkie zjawisko przejścia Wenus na tle tarczy Słońca. Zbliżające się do południa Słońce pozwoli na podziwianie tego zjawiska także z terenu Polski.

W 2004 r. do Słońca zbliży się 29 znanych komet, z których jedna (C/2001 Q4 (NEAT)) powinna być bez problemu widoczna gołym okiem.

We wrześniu do Ziemi zbliży się na wyjątkowo małą odległość niewielka planetoida (4179) Toutatis, dzięki czemu będzie możliwa jej obserwacja przez teleskopy amatorskie.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
I	1	-15.32	-0.63	319.73
	3	-14.56	-0.39	293.26
	5	-13.79	-0.14	266.79
	7	-12.99	-0.10	240.32
	9	-12.18	-0.34	213.85
	11	-11.36	-0.58	187.38
	13	-10.52	-0.82	160.91
	15	-9.67	-1.06	134.44
	17	-8.80	-1.30	107.96
	19	-7.93	-1.53	81.49
	21	-7.05	-1.77	55.02
	23	-6.16	-2.00	28.54
	25	-5.26	-2.23	2.07
	27	-4.36	-2.46	335.60
VI	29	-3.46	-2.68	309.12
VII	1	-2.55	-2.91	282.65
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 25d03h45m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

W czerwcu deklinacja Słońca wzrasta aż do dnia przesilenia letniego, 21 czerwca, kiedy osiągnie wartość maksymalną: Słońce wstępuje wtedy w zodiakalny znak Raka, rozpoczynając w ten sposób astronomiczne lato. W związku z tym w czerwcu przypada najdłuższy dzień i najkrótsza noc w roku na naszej półkuli.

W Warszawie 1 czerwca Słońce wschodzi o 2^h20^m, zachodzi o 18^h48^m, a 30 czerwca wschodzi o 2^h18^m, zachodzi o 19^h01^m. Najwcześniej Słońce wzejdzie w dniu 17 czerwca (2^h14^m), najpóźniej zajdzie w dniu 24 czerwca (19^h01^m).

W dniu 8 czerwca nastąpi przejście planety Wenus na tle tarczy Słońca (widoczne w Polsce).

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w połowie czerwca, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pełnia 3^d04^h19^m, ostatnia kwadra 9^d20^h02^m, nów 17^d20^h27^m oraz pierwsza kwadra 25^d19^h08^m. W perygeum Księżyc znajdzie się 3^d13^h11^m, a w apogeum 17^d16^h03^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

Merkury i Wenus znajdują się na niebie w pobliżu Słońca i są niewidoczne.

W czerwcu obserwacja Marsa staje się praktycznie niemożliwa. Na początku miesiąca planeta pod koniec zmierzchu cywilnego znajduje się na wysokości jedynie 13° nad zachodnim horyzontem i przy jasności jedynie 1,8^m ginie w blasku wieczornej zorzy, a jej wysokość z dnia na dzień szybko maleje.

W czerwcu pogarszają się warunki widoczności Jowisza. W ciągu miesiąca planeta szybko obniża się nad wieczornym horyzontem i pod koniec czerwca w godzinę po zachodzie Słońca świeci na wysokości jedynie 15° przy jasności -1,9^m.

Saturn zachodzi wkrótce po zachodzie Słońca i jego obserwacja staje się niemożliwa.

Po koniec miesiąca nad ranem teoretycznie staje się możliwa obserwacja Urana i Neptuna, jednak w ich dostrzeżeniu przeszkadzać będzie niskie położenie nad horyzontem i jasne niebo okresu „białych nocy”.

„Białe noce” są także przyczyną, dla której w czerwcu praktycznie kończy się okres obserwacji Plutona.

W czerwcu możemy obserwować zbliżającą się do opozycji jasną planetoidę:

(4) Vesta, (jasność 7.3^m). 9 VI: 23^h32.3^m, -8°28'; 19 VI: 23^h43.4^m, -7°57'; 29 VI: 23^h52.8^m, -7°41'.

Nadal można będzie obserwować dwie jasne komety, z których pierwsza powinna pozostać w zasięgu obserwacji „gołym okiem” (jej jasność spadnie do 5.4^m), a druga pojaśnieje do 7.2^m, „w dodatku” świecąc dokładnie w zenicie:

Kometa C/2001 Q4 (NEAT) (3.1^m – 5.4^m): 10 VI: 9^h57.0^m, +49°27'; 20 VI: 10^h13.6^m, +52°44'; 30 VI: 10^h28.5^m, +54°57'.

Kometa C/2003 K4 (LINEAR) (8.4^m – 7.2^m): 10 VI: 18^h27.4^m, +45°23'; 20 VI: 17^h29.0^m, +47°08'; 30 VI: 16^h22.4^m, +45°51'.

Meteory

W dniach od 11 do 21 czerwca promieniują meteory z roju czerwcowych Lirydów (JLY). Rój ten obserwowany był w latach 60. i 70. XX w., następnie zaniknął. Ponownie obserwowany w 1996 r., nie został jednak dobrze zbadany. Przewidywane maksimum w bieżącym roku w dniu 15 czerwca występuje w okresie nowiu Księżyca, co powinno pozwolić na lepsze poznanie tego mało zbadanego roju. Wszelkie obserwacje będą miały dużą wartość naukową! Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Lutni kilka stopni na południe od Wegi i ma współrzędne: α = 18^h32^m, δ = +35°.

W dniach od 26 czerwca do 2 lipca promieniują meteory z roju czerwcowych Bootydów (JBO). Rój ten obserwowany był w 1916 r., następnie być może w 1921 i 1927 r., po czym zaniknął. Dużym zaskoczeniem było ponowne pojawienie się czerwcowych Bootydów w 1998 r. i to od razu jako aktywnego roju — tzw. zenitalna liczba godzinna (ZHR) przez ponad pół doby wynosiła wtedy od 50 do ponad 100! Macierzysta kometa roju, 7P/Pons-Winnecke przechodziła przez peryhelium w styczniu 1996 i ponownie w maju 2002. Obecnie orbita komety zbliża się do orbity Ziemi na odległość aż 0,24 j.a., tak więc aktywność z 1998 r. musiała być związana ze starszym materiałem krążącym po orbicie rezonansowej z Jowiszem (z 1819, 1869 lub 1825 r.). Ponowne spotkanie Ziemi z obłokiem „rezonansowym” nastąpi właśnie w bieżącym roku, maksimum przewidywane jest w dniu 27 czerwca o godzinie 1^h45^m UT. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Wolarza i ma w tym dniu współrzędne: α = 14^h56^m, δ = +48°. Oznacza to, że w okresie maksimum będzie się on znajdował stosunkowo wysoko na niebie, ułatwiając obserwacje tych niezwykle wolnych meteorów. W obserwacjach tego ciekawego roju w drugiej połowie nocy nie będzie przeszkadzał Księżyc po pierwszej kwadrze, który zajdzie około północy.

* * *

1^d

Rys. 4

Mapa gwiazdozbioru Strzelca do obserwacji gwiazdy zmiennej RR Sgr (19^h55^m56.5^s, -29°11'24''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 7°, północ u góry).

Gwiazda zmienna długookresowa RR Sgr (miryda) (19^h55.9^m, -29°11') osiąga maksimum jasności (6.8^m).

2^d15^h

Minimalna libracja Księżyca (3.5°) w kierunku Sinus Iridium (zacieniona).

4^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Vir (miryda) (12^h38.5^m, +6°59') osiąga maksimum jasności (6.9^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2003].

7^d10^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 6°.

8^d

Rys. 5

Schemat przejścia Wenus na tle tarczy Słońca w dniu 8 czerwca 2004 (podane momenty geocentryczne).

Przejście Wenus na tle tarczy Słońca. Początek zjawiska widoczny w całej Azji, Australii, wschodniej Afryce, Europie środkowej i wschodniej, Oceanie Indyjskim, zachodnim Pacyfiku. Koniec zjawiska widoczny w zachodniej Azji, Europie, Afryce, Oceanie Atlantyckim i w Brazylii (Ameryka Południowa). Przebieg zjawiska (dla Warszawy): pierwszy kontakt 5^h20^m, drugi kontakt 5^h39^m, środek zjawiska 8^h22^m, trzeci kontakt 11^h03^m, czwarty kontakt 11^h23^m. W trakcie przebiegu zjawiska w Polsce wysokość Słońca nad horyzontem wzrośnie od 25° (pierwszy kontakt), poprzez 51° (środek zjawiska) do prawie 60° (czwarty kontakt). Będzie to pierwsze takie zjawisko widoczne z ziem polskich od 1761 r., następne będzie można w Polsce zobaczyć dopiero w 2247 r.!

8^d09^h

Wenus w koniunkcji dolnej ze Słońcem.

8^d15^h

Maksymalna libracja Księżyca (9.7°) w kierunku Mare Humboldtianum (zacienione).

8^d21^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 5°.

8^d22^h17^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5.9^m do 6.6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

9^d01^h

Odkrycie gwiazdy τ Aqr (4.0^m) przy ciemnej części Księżyca w ostatniej kwadrze, widoczne w całej Polsce (Wrocław 1^h01^m — Olsztyn 1^h08^m).

10^d21^h

Uran nieruchomy w rektascensji.

11^d12^h

Pluton w opozycji ze Słońcem.

12^d22^h

Złączenie Merkurego z Wenus w odl. 1°.

13^d23^h03^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5.9^m do 6.6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

15^d19^h

Minimalna libracja Księżyca (3.5°) w kierunku Mare Australe (zacienione).

16^d

Gwiazda zmienna długookresowa U Cet (miryda) (2^h33.7^m, -13°09') osiąga maksimum jasności (7.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2006].

16^d18^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 4°.

17^d19^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 2°.

18^d21^h

Merkury w koniunkcji górnej ze Słońcem.

19^d05^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 4°.

20^d09^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 3°.

21^d00^h57^m

Słońce wstępuje w znak Raka, jego długość ekliptyczna wynosi wtedy 90°. Początek astronomicznego lata.

22^d

Gwiazda zmienna długookresowa S CMi (miryda) (7^h32.7^m, +8°20') osiąga maksimum jasności (7.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2005].

22^d21^h23^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3.5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

23^d18^h

Maksymalna libracja Księżyca (8.9°) w kierunku krateru Schickard (zacieniony).

24^d02^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 2°.

27^d

Gwiazda zmienna długookresowa RS Vir (miryda) (14^h27.3^m, +4°41') osiąga maksimum jasności (8.1^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2008].

27^d00^h

Złączenie Merkurego z Saturnem w odl. 2°.

29^d14^h

Wenus nieruchoma w rektascensji.

30^d14^h

Minimalna libracja Księżyca (4.6°) w kierunku Sinus Iridium (zacieniona).

31^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Psc (miryda) (1^h30.7^m, +2°52') osiąga maksimum jasności (8.2^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2006].

Rys. 6

Konfiguracja galileuszowych księżyców Jowisza w czerwcu 2004 (I — Io, II — Europa, III — Ganimedes, IV — Callisto). Przerwa w trasie księżyca oznacza przebywanie satelity w cieniu planety. Zachód na prawo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na lewo