Wrzesień 2004

Rok 2004 będzie obfitował w rzadkie i efektowne zjawiska astronomiczne możliwe do obserwacji przez miłośników astronomii w Polsce.

W roku tym wystąpią dwa częściowe zaćmienia Słońca: 19 kwietnia i 14 października, niestety obydwa niewidoczne w Polsce. Dojdzie także do dwóch całkowitych zaćmień Księżyca, 4 maja i 28 października, widocznych w Polsce.

W dniu 8 czerwca będzie widoczne niezwykle rzadkie zjawisko przejścia Wenus na tle tarczy Słońca. Zbliżające się do południa Słońce pozwoli na podziwianie tego zjawiska także z terenu Polski.

W 2004 r. do Słońca zbliży się 29 znanych komet, z których jedna (C/2001 Q4 (NEAT)) powinna być bez problemu widoczna gołym okiem.

We wrześniu do Ziemi zbliży się na wyjątkowo małą odległość niewielka planetoida (4179) Toutatis, dzięki czemu będzie możliwa jej obserwacja przez teleskopy amatorskie.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
IX	1	21.14	7.20	182.72
	3	21.64	7.22	156.30
	5	22.11	7.24	129.89
	7	22.55	7.25	103.48
	9	22.98	7.25	77.06
	11	23.38	7.24	50.66
	13	23.76	7.23	24.25
	15	24.11	7.20	357.84
	17	24.43	7.17	331.44
	19	24.74	7.13	305.04
	21	25.01	7.08	278.64
	23	25.26	7.02	252.24
	25	25.49	6.95	225.85
	27	25.68	6.88	199.45
IX	29	25.85	6.79	173.06
X	1	26.00	6.70	146.66
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 14d20h05m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

Słońce w swym ruchu rocznym po ekliptyce 22 września przekracza równik niebieski w punkcie równonocy jesiennej wstępując w znak Wagi, co rozpoczyna astronomiczną jesień. Dni stają się ciągle coraz krótsze. W Warszawie 1 września Słońce wschodzi o 3^h48^m, zachodzi o 17^h23^m, a 30 września wschodzi o 4^h36^m, zachodzi o 16^h15^m.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w połowie września, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: ostatnia kwadra 6^d15^h11^m, nów 14^d14^h29^m, pierwsza kwadra 21^d15^h53^m i pełnia 28^d13^h09^m. W apogeum Księżyc znajdzie się 8 września o 2^h43^m, natomiast w perygeum 22 września o 20^h55^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

W pierwszej połowie września nisko nad wschodnim horyzontem można próbować odnaleźć Merkurego, świecącego wtedy z jasnością 0^m. Najwyżej nad horyzontem planeta znajdzie się w dniu 11 września, gdy na początku świtu cywilnego (około godzinę przed wschodem Słońca) świecąc z jasnością -0,6^m wzniesie się na wysokość prawie 9° (jest to najkorzystniejsza poranna widzialność Merkurego w bieżącym roku).

Przez teleskop będziemy mogli zobaczyć początkowo wąski sierp planety o średnicy aż 10'', która w drugiej połowie miesiąca spadnie do zaledwie 5'', lecz za to przy fazie zbliżającej się do „pełni”. Jeżeli posiadamy teleskop o średnicy przynajmniej 10 cm i powiększeniu 100×, to możemy spróbować dostrzec szczegóły powierzchniowe planety (w celu poprawienia kontrastu można użyć żółtego filtru).

Także nad ranem nad wschodnim horyzontem przez cały wrzesień możemy obserwować Wenus świecącą z jasnością -4^m. W ciągu miesiąca wysokość planety praktycznie nie ulega zmianie, na początku świtu cywilnego wynosząc 30°. Przez teleskop widzimy tarczę Wenus o średnicy 18'' w fazie zbliżonej do „kwadry”.

Mars i Jowisz znajdują się na niebie w pobliżu Słońca i są niewidoczne.

Nad ranem, coraz wyżej na niebie, wznosi się Saturn, świecący w gwiazdozbiorze Bliźniąt z jasnością 0,3^m. Przez teleskop możemy obserwować tarczę planety o średnicy 18'' oraz układ pierścieni.

Przez całą noc w gwiazdozbiorze Wodnika widoczny jest Uran (o jasności 5,7^m), a w pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Koziorożca możemy obserwować Neptuna (7,9^m). Małe średnice tarcz tych planet (odpowiednio 3,7'' i 2,3'') utrudniają dostrzeżenie jakichkolwiek szczegółów powierzchniowych nawet przez większe teleskopy amatorskie, jednak już teleskop o średnicy przynajmniej 10 cm i powiększeniu 100× pozwoli na dostrzeżenie tarczy Urana oraz odróżnienie obrazu Neptuna od obrazów dyfrakcyjnych sąsiednich gwiazd o podobnych jasnościach.

Wieczorem, na południowo-zachodnim niebie, można jeszcze próbować zaobserwować Plutona (13,9^m), jednak potrzebny jest do tego teleskop o średnicy obiektywu przynajmniej 15 cm.

We wrześniu w pobliżu opozycji znajduje się jasna planetoida:

(4) Vesta, (jasność 6,1^m). 7 IX: 23^h50,0^m, -13°19'; 17 IX: 23^h41,0^m, -14°30'; 27 IX: 23^h32,1^m, -15°24'.

Meteory

Od 5 września do 10 października promieniują meteory z roju delta Aurigid (DAU). Należą one do kompleksu mało aktywnych rojów związanych z kometą Kiesa (1911 II). Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Woźnicy i ma współrzędne: α = 4^h00^m, δ = +47°. Maksimum aktywności tego mało aktywnego roju przypada 9 września. Warunki obserwacji w tym roku są dobre w związku ze zbliżającym się do nowiu Księżycem.

Przez cały wrzesień możemy też obserwować wolne, czerwonawe i często jasne meteory z mało aktywnego roju Piscidów (SPI) związanego z kometą Morehouse'a z 1907 r. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Ryb i ma współrzędne: α = 0^h20^m, δ = -1°. Maksimum aktywności przypada 19 września, w związku z czym w obserwacjach tego słabo zbadanego roju w drugiej połowie nocy nie będzie przeszkadzał zbliżający się do pierwszej kwadry Księżyc.

* * *

2^d19^h

Odkrycie gwiazdy ο Psc (4,3^m) przy ciemnym brzegu Księżyca po pełni, widoczne w całej Polsce (Krosno 19^h45^m — Gdańsk 19^h56^m).

5^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

5^d22^h

Minimalna libracja Księżyca (5,0°) w kierunku Mare Australe (zacienione).

9^d

Gwiazda zmienna długookresowa W Cet (miryda) (0^h02,1^m, -14°41') osiąga maksimum jasności (7,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 4/2002].

9^d14^h

Merkury w maksymalnej elongacji zachodniej od Słońca równej 18°.

9^d20^h00^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

9^d22^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 4°.

9^d22^h12^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

10^d19^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 6°.

10^d20^h38^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

10^d22^h47^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

11^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Crv (miryda) (12^h19,6^m, -19°15') osiąga maksimum jasności (7,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2007].

11^d23^h

Maksymalna libracja Księżyca (7,3°) w kierunku krateru Clavius (oświetlony).

13^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

13^d00^h08^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

13^d02^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 3°.

14^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Aqr (miryda) (23^h43,8^m, -15°17') osiąga maksimum jasności (6,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2003].

14^d16^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 1°.

15^d00^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 1°.

15^d13^h

Mars w koniunkcji ze Słońcem.

17^d00^h15^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

17^d21^h29^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

18^d11^h

Minimalna libracja Księżyca (3,7°) w kierunku Oceanus Procellarum (zacieniony).

21^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

22^d02^h

Jowisz w koniunkcji ze Słońcem.

22^d16^h30^m

Słońce wstępuje w znak Wagi, jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 180°, mamy zrównanie dnia z nocą i początek jesieni astronomicznej.

22^d22^h03^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

24^d20^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 6°.

25^d05^h

Maksymalna libracja Księżyca (7,1°) w kierunku Mare Frigoris (oświetlone).

25^d23^h16^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

26^d00^h35^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

26^d06^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 4°.

27^d18^h

Złączenie Marsa z Jowiszem w odl. 0,5°.

28^d01^h06^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

29^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

29^d02^h

Złączenie Merkurego z Jowiszem w odl. 0,6°.

29^d20^h

Złączenie Merkurego z Marsem w odl. 0,7°.

Rys. 5

Konfiguracja pięciu najjaśniejszych księżyców Saturna we wrześniu 2004 (III — Tethys, IV — Dione, V — Rhea, VI — Tytan, VIII — Iapetus). Zachód na lewo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na prawo