Marzec 2005

W roku 2005 wystąpią dwa zaćmienia Słońca: tzw. hybrydowe 8 kwietnia oraz obrączkowe 3 października. Drugie z wymienionych zaćmień będzie można obserwować z niedalekiej Hiszpanii, z Polski widoczne będzie jako zaćmienie częściowe.

Dojdzie także do dwóch zaćmień Księżyca: półcieniowego 24 kwietnia i częściowego 17 października. Niestety, obydwa te zaćmienia nie będą widoczne w Polsce.

Już 4 lutego będzie można zaobserwować zakrycie najjaśniejszej gwiazdy w gwiazdozbiorze Skorpiona, Antaresa, przez Księżyc.

W 2005 roku do Słońca zbliżą się 24 znane komety, z których jedna (C/2004 Q2 (Machholz)) powinna być widoczna gołym okiem, a obserwacje drugiej (C/2003 T4 (LINEAR)) będzie można wykonywać przez lornetki.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
III	1	-21,55	-7,22	316,95
	3	-22,04	-7,24	290,61
	5	-22,51	-7,25	264,26
	7	-22,95	-7,25	237,91
	9	-23,36	-7,24	211,56
	11	-23,75	-7,23	185,21
	13	-24,11	-7,20	158,85
	15	-24,44	-7,17	132,49
	17	-24,75	-7,12	106,13
	19	-25,03	-7,07	79,76
	21	-25,28	-7,01	53,40
	23	-25,51	-6,95	27,03
	25	-25,70	-6,87	0,65
	27	-25,87	-6,78	334,28
	29	-26,01	-6,69	316,95
III	31	-26,12	-6,59	281,51
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 25d01h11m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

W punkcie równonocy wiosennej znajdzie się w tym roku 20 marca o 12^h33^m. Punkt ten nosi historyczną nazwę „punktu Barana” (zaczyna się od niego zodiakalny znak Barana) i spełnia bardzo ważną rolę w astronomii: od niego mierzy się na niebie współrzędne kątowe: rektascensję i długość ekliptyczną. Chwilę, w której Słońce znajduje się w punkcie Barana, uważamy za początek wiosny astronomicznej.

W ciągu marca dnia przybywa równo o dwie godziny: w Warszawie 1 marca Słońce wschodzi o 5^h22^m, zachodzi o 16^h15^m, a 31 marca wschodzi o 4^h13^m, zachodzi o 17^h08^m. W marcu Słońce wstępuje w znak Barana.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w pierwszej połowie marca, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: ostatnia kwadra 3^d17^h36^m, nów 10^d09^h10^m, pierwsza kwadra 17^d19^h19^m i pełnia 25^d20^h58^m. W perygeum Księżyc znajdzie się w dniu 8 marca o 3^h39^m, a w apogeum 19 marca o 22^h54^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

W połowie miesiąca wieczorem nisko nad zachodnim horyzontem można próbować zaobserwować Merkurego. W dniu 14 marca pod koniec zmierzchu cywilnego (około godzinę po zachodzie Słońca) znajdziemy go na wysokości 10° nad horyzontem świecącego z jasnością 0^m. Przez teleskop zobaczyć będzie można tarczę planety o średnicy prawie 8'' w fazie 0,40 („po kwadrze”).

Wenus znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczna.

Nad ranem, bardzo nisko nad południowo-wschodnim horyzontem, można próbować odnaleźć Marsa, jednak na początku świtu cywilnego (ok. godzinę przed wschodem Słońca) wznosi się on na wysokość zaledwie niecałych 8°, co przy jasności tylko +1^m czyni jego obserwacje bardzo trudnymi.

W drugiej połowie nocy, w gwiazdozbiorze Panny, widoczny jest Jowisz jako obiekt o jasności -2,4^m. Przez teleskopy można obserwować zmiany w układzie chmur planety oraz zjawiska w układzie jej księżyców galileuszowych.

W pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Bliźniąt odnajdziemy Saturna jako „gwiazdę” o jasności 0^m. Największy w 2005 r. kąt nachylenia płaszczyzny pierścieni planety do Ziemi przy nadal dużej ich średnicy po styczniowej opozycji ułatwi dostrzeżenie „Przerwy Cassiniego” między pierścieniem A i B nawet w teleskopach o średnicy obiektywu 10 cm.

Uran i Neptun przebywają na niebie w pobliżu Słońca i są niewidoczne.

Pluton widoczny jest nad ranem w gwiazdozbiorze Węża, jednakże jego jasność wynosi jedynie 13,9^m i do jego zaobserwowania niezbędny jest teleskop o średnicy zwierciadła przynajmniej 15 cm.

W marcu w pobliżu opozycji znajdują się jasne planetoidy:

(1) Ceres, (jasność 7,9^m). 2 III: 15^h35,2^m, -9°23'; 12 III: 15^h39,1^m, -9°25'; 22 III: 15^h40,4^m, -9°20'.

(2) Pallas, (jasność 7,1^m). 2 III: 12^h40,8^m, +1°06'; 12 III: 12^h35,6^m, +4°57'; 22 III: 12^h28,8^m, +8°49'.

W marcu przez całą noc możemy obserwować kometę C/2004 Q2 (Machholz). W związku z oddalaniem się zarówno od Ziemi, jak i od Słońca, jasność komety maleje od 6,2^m na początku marca do 7,6^m pod koniec miesiąca, jednak jej obserwacje ułatwia bardzo wysokie położenie na niebie:

1 III: 4^h07,2^m, +82°32', 6,2^m, 11 III: 7^h13,8^m, +84°53', 6,6^m, 21 III: 10^h08,2^m, +82°18', 7,1^m, 31 III: 11^h12,1^m, +77°39', 7,6^m.

Nad ranem, niestety coraz niżej nad wschodnim horyzontem, można obserwować jaśniejącą kometę C/2003 T4 (LINEAR):

1 III: 20^h27,7^m, +12°11', 7,2^m, 11 III: 20^h51,1^m, +6°13', 6,7^m, 21 III: 21^h18,5^m, -0°53', 6,1^m, 31 III: 21^h52,9^m, -9°21', 5,8^m.

Meteory

W dniach od 25 stycznia do 15 kwietnia promieniuje rozmyty ekliptyczny kompleks strumienia Wirginid (VIR), przejawiający się poprzez kilka słabo wyróżniających się maksimów aktywności. Prawdopodobnie kompleks ten (a przynajmniej jego część) związany jest z kometą Gambarta obserwowaną w 1834 roku. W skład strumienia wchodzą powolne, jasne żółto-pomarańczowe meteory i bolidy. Głównym składnikiem strumienia Wirginid są alfa Wirginidy, których słabo wyróżnione maksimum aktywności przypada na 24 marca. Rozmyty radiant meteorów ma duży ruch własny, a w okresie maksimum leży w gwiazdozbiorze Panny i jego środek ma współrzędne: α = 13^h00^m, δ = -4°. Obserwacje tego słabego roju w tym roku praktycznie uniemożliwi Księżyc w pełni.

* * *

4^d09^h

Złączenie Wenus z Uranem w odl. 0,7°.

4^d16^h

Maksymalna libracja Księżyca (7,5°) w kierunku krateru Schickard (oświetlony).

6^d00^h19^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

6^d08^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 5°.

7^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

8^d01^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 6°.

8^d20^h20^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

9^d00^h51^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa δ Lib osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 4,9^m do 6,0^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2003].

9^d15^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 3°.

10^d00^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 3°.

10^d13^h

Minimalna libracja Księżyca (5,4°) w kierunku Mare Humboldtianum (oświetlone).

11^d20^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 3°.

12^d18^h

Merkury w maksymalnej elongacji wschodniej od Słońca w odległości 18°.

14^d21^h

Zakrycie gwiazdy δ Ari (4,4^m) przez ciemny brzeg Księżyca przed pierwszą kwadrą, widoczne w całej Polsce (Gdańsk 21^h23^m — Kraków 21^h29^m).

15^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

16^d00^h25^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa δ Lib osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 4,9^m do 6,0^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2003].

16^d01^h05^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

16^d17^h54^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

17^d

Gwiazda zmienna długookresowa T Aqr (miryda) (20^h49,9^m, -5°09') osiąga maksimum jasności (7,7^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2003].

17^d07^h

Maksymalna libracja Księżyca (7,0°) w kierunku Mare Australe (oświetlone).

17^d22^h

Zakrycie gwiazdy 136 Tau (4,6^m) przez ciemny brzeg Księżyca w pierwszej kwadrze, widoczne w całej Polsce (Gdańsk 22^h29^m — Krosno 22^h36^m).

19^d16^h

Merkury nieruchomy w rektascensji.

19^d18^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 5°.

20^d12^h33^m

Słońce wstępuje w znak Barana, jego długość ekliptyczna wynosi wtedy 0°; mamy początek wiosny astronomicznej i zrównanie dnia z nocą.

21^d01^h51^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

21^d22^h

Saturn nieruchomy w rektascensji.

22^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Lep (miryda) (4^h59,6^m, -14°48') osiąga maksimum jasności (6,8^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 4/2002].

22^d02^h41^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

22^d23^h59^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa δ Lib osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 4,9^m do 6,0^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2003].

23^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

25^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Vir (miryda) (12^h38,5^m, +6°59') osiąga maksimum jasności (6,9^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2003].

26^d14^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 1°.

26^d21^h

Minimalna libracja Księżyca (5,2°) w kierunku Mare Orientale (oświetlone).

26^d23^h

Pluton nieruchomy w rektascensji.

27^d

Rys. 4

Mapa gwiazdozbioru Korony Północnej do obserwacji gwiazdy zmiennej V CrB (15^h49^m31,3^s, +39°34'18''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 6°, północ u góry).

Gwiazda zmienna długookresowa V CrB (miryda) (15^h49,5^m, +39°34') osiąga maksimum jasności (7,5^m).

29^d16^h

Merkury w koniunkcji dolnej ze Słońcem.

29^d18^h12^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

29^d18^h41^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

30^d01^h

Złączenie Merkurego z Wenus w odl. 4°.

31^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

31^d03^h

Wenus w koniunkcji górnej ze Słońcem.

31^d19^h42^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

Rys. 5

Konfiguracja galileuszowych księżyców Jowisza w marcu 2005 (I — Io, II — Europa, III — Ganimedes, IV — Callisto). Przerwa w trasie księżyca oznacza przebywanie satelity w cieniu planety. Zachód na prawo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na lewo

 

Rys. 6

Konfiguracja pięciu najjaśniejszych księżyców Saturna w marcu 2005 (III — Tethys, IV — Dione, V — Rhea, VI — Tytan, VIII — Iapetus). Zachód na lewo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na prawo