Kwiecień 2005

W roku 2005 wystąpią dwa zaćmienia Słońca: tzw. hybrydowe 8 kwietnia oraz obrączkowe 3 października. Drugie z wymienionych zaćmień będzie można obserwować z niedalekiej Hiszpanii, z Polski widoczne będzie jako zaćmienie częściowe.

Dojdzie także do dwóch zaćmień Księżyca: półcieniowego 24 kwietnia i częściowego 17 października. Niestety, obydwa te zaćmienia nie będą widoczne w Polsce.

Już 4 lutego będzie można zaobserwować zakrycie najjaśniejszej gwiazdy w gwiazdozbiorze Skorpiona, Antaresa, przez Księżyc.

W 2005 roku do Słońca zbliżą się 24 znane komety, z których jedna (C/2004 Q2 (Machholz)) powinna być widoczna gołym okiem, a obserwacje drugiej (C/2003 T4 (LINEAR)) będzie można wykonywać przez lornetki.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
IV	1	-26,17	-6,54	268,32
	3	-26,24	-6,43	241,94
	5	-26,28	-6,31	215,55
	7	-26,29	-6,18	189,15
	9	-26,27	-6,05	162,76
	11	-26,22	-5,91	136,36
	13	-26,15	-5,76	109,96
	15	-26,04	-5,60	83,55
	17	-25,90	-5,44	57,14
	19	-25,74	-5,28	30,73
	21	-25,54	-5,11	4,31
	23	-25,32	-4,93	337,89
	25	-25,07	-4,74	311,47
	27	-24,78	-4,55	285,05
IV	29	-24,47	-4,36	258,62
V	1	-24,13	-4,16	232,19
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 21d07h50m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

Wznosi się po ekliptyce coraz wyżej ponad równik niebieski, w związku z czym dzień jest coraz dłuższy. W ciągu miesiąca dnia przybywa prawie o dwie godziny: w Warszawie 1 kwietnia Słońce wschodzi o 4^h11^m, zachodzi o 17^h10^m, a 30 kwietnia wschodzi o 3^h08^m, zachodzi o 18^h00^m. W kwietniu Słońce wstępuje w znak Byka.

W dniu 8 kwietnia wystąpi hybrydowe zaćmienie Słońca, a 24 kwietnia półcieniowe zaćmienie Księżyca, obydwa niewidoczne w Polsce.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w pierwszej połowie kwietnia, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: ostatnia kwadra 2^d00^h50^m, nów 8^d20^h32^m, pierwsza kwadra 16^d14^h37^m i pełnia 24^d10^h07^m. W perygeum Księżyc znajdzie się 4^d11^h09^m, w apogeum 16^d18^h40^m i ponownie w perygeum 29^d10^h16^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

Merkury i Wenus przebywają na niebie w pobliżu Słońca i są niewidoczne.

Warunki widzialności Marsa w porównaniu z marcem praktycznie nie ulegają zmianie, nadal jego poranna obserwacja jest praktycznie niemożliwa.

Przez całą noc w gwiazdozbiorze Panny widoczny jest przebywający w opozycji Jowisz jako obiekt o jasności -2,5^m. Planeta osiąga największą w 2005 r. średnicę tarczy, przekraczającą 44''. Maksymalne rozmiary osiągają także tarcze księżyców galileuszowych: Io (1,1''), Europy (1,0''), Ganimedesa (1,6'') i Callisto (1,5''), co umożliwia ich dostrzeżenie już w teleskopie o średnicy lustra 15 cm przy powiększeniu 200×.

Wieczorem nadal w gwiazdozbiorze Bliźniąt odnajdziemy Saturna świecącego z jasnością 0,1^m.

Uran i Neptun nadal przebywają na niebie w pobliżu Słońca i są niewidoczne.

Poprawiają się nieco warunki porannej widzialności Plutona, który na początku świtu astronomicznego (ok. 2 godziny przed wschodem Słońca) wznosi się na wysokość ponad 21° nad południowym horyzontem.

W kwietniu w pobliżu opozycji nadal znajdują się jasne planetoidy:

(1) Ceres, (jasność 7,1^m). 1 IV: 15^h39,0^m, -9°11'; 11 IV: 15^h34,8^m, -8°58'; 21 IV: 15^h28,4^m, -8°45', 1 V: 15^h20,1^m, -8°34'.

(2) Pallas, (jasność 7,3^m), 1 IV: 12^h21,7^m, +12°24'; 11 IV: 12^h15,2^m, +15°25'; 21 IV: 12^h10,4^m, +17°44', 1 V: 12^h07,7^m, +19°20'.

W kwietniu nadal przez całą noc możemy obserwować kometę C/2004 Q2 (Machholz). Jasność komety szybko maleje, od 7,7^m na początku kwietnia do 9,0^m pod koniec miesiąca, jednak jej obserwacje nadal ułatwia bardzo wysokie położenie na niebie:

1 IV: 11^h15,9^m, +77°08', 7,7^m, 11 IV: 11^h42,4^m, +71°56', 8,1^m, 21 IV: 11^h58,8^m, +66°35', 8,6^m, 1 V: 12^h11,4^m, +61°13', 9,0^m.

Meteory

W dniach od 16 do 25 kwietnia promieniują Lirydy (LYR), związane z kometą Thatchera obserwowaną w 1861 roku. W skład roju wchodzą białe, stosunkowo powolne meteory. W latach 1803 i 1922 obserwowane były deszcze meteorów z tego roju. Maksimum aktywności w tym roku spodziewane jest 22 kwietnia. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Lutni i ma współrzędne: α = 18^h04^m, δ = +34°. Warunki obserwacji w tym roku są bardzo złe, gdyż w obserwacjach będzie przeszkadzał zbliżający się do pełni Księżyc.

* * *

1^d20^h16^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

1^d22^h

Maksymalna libracja Księżyca (7,0°) w kierunku krateru Plato (oświetlony).

2^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Aql (miryda) (19^h06,4^m, +8°14') osiąga maksimum jasności (6,1^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2004].

3^d15^h

Jowisz w opozycji do Słońca.

3^d22^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl.5°.

4^d13^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl.5°.

5^d20^h54^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

5^d22^h55^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

5^d23^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl.4°.

5^d23^h08^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa δ Lib osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 4,9^m do 6,0^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2003].

7^d18^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl.3°.

8^d

Rys. 3

Schemat hybrydowego zaćmienia Słońca w dniu 8 kwietnia 2005 [wg F. Espenak, NASA/GSFC].

Hybrydowe (obrączkowo-całkowite) zaćmienie Słońca. Pas fazy obrączkowej rozpocznie się na południowym Pacyfiku (700 km na południe od Wyspy Północnej Nowej Zelandii), lecz już w odległości 2700 km na wschód od Nowej Zelandii zamieni się w pas fazy całkowitej. W tej formie dojdzie prawie do wybrzeży Ameryki Środkowej (1000 km na zachód od brzegów Panamy), gdzie ponownie zamieni się w pas fazy obrączkowej. Zaćmienie będzie następnie widoczne jako obrączkowe w Ameryce Środkowej oraz w północnej części Ameryki Południowej.

Zaćmienie widoczne jako częściowe na południowym i wschodnim Pacyfiku, w południowej części Ameryki Północnej i w prawie całej Ameryce Południowej (oprócz Patagonii i wschodniej Brazylii). Faza maksymalna równa 1,007 nastąpi o godzinie 20^h36^m w punkcie o współrzędnych φ = 11°S, λ = 119°W. W Polsce zaćmienie niewidoczne.

8^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

8^d00^h

Minimalna libracja Księżyca (4,6°) w kierunku Mare Crisium (zacienione).

8^d21^h49^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

9^d01^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl.0,5°.

11^d02^h16^m

Merkury nieruchomy w rektascensji.

12^d22^h42^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa δ Lib osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 4,9^m do 6,0^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2003].

13^d

Gwiazda zmienna długookresowa X Oph (miryda) (18^h38,3^m, +8°50') osiąga maksimum jasności (6,8^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2003].

13^d13^h

Złączenie Marsa z Neptunem w odl.1°.

14^d

Gwiazda zmienna długookresowa T Hya (miryda) (8^h55,6^m, -9°08') osiąga maksimum jasności (7,8^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2005].

15^d03^h

Maksymalna libracja Księżyca (7,0°) w kierunku krateru Maurolycus (oświetlony).

16^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

16^d03^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl.4°.

17^d22^h39^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

19^d01^h26^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

19^d22^h16^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa δ Lib osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 4,9^m do 6,0^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2003].

19^d23^h38^m

Słońce wstępuje w znak Byka, jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 30°.

20^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Boo (miryda) (14^h37,2^m, +26°44') osiąga maksimum jasności (7,2^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2008].

21^d22^h43^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

22^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Tri (miryda) (2^h37,0^m, +34°16') osiąga maksimum jasności (6,2^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

22^d15^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl.1°.

24^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

24^d

Rys. 4

Schemat półcieniowego zaćmienia Księżyca w dniu 24 kwietnia 2005 [wg.F.Espenak, NASA/GSFC].

Półcieniowe zaćmienie Księżyca. Zaćmienie widoczne na Oceanie Spokojnym, zachodniej części Ameryki Północnej oraz we wschodniej Australii; w pozostałej części Ameryki Północnej oraz całej Ameryce Południowej przy zachodzie Księżyca, oraz w pozostałej części Australii i wschodniej Azji przy wschodzie Księżyca. Maksymalna faza zaćmienia półcieniowego wyniesie 0,890. Przebieg zaćmienia: wejście Księżyca w półcień: 7^h50^m,maksimum zaćmienia: 9^h55^m, wyjście Księżyca z półcienia: 12^h00^m. W Polsce zaćmienie niewidoczne.

24^d01^h

Minimalna libracja Księżyca (5,4°) w kierunku Oceanus Procellarum (zacieniony).

26^d16^h

Merkury w maksymalnej elongacji zachodniej od Słońca w odległości 27°.

26^d22^h

Zakrycie gwiazdy α Sco (Antares, 1,1^m) przez jasny brzeg i odkrycie przy ciemnym brzegu Księżyca po pełni, widoczne przy wschodzie Księżyca (zakrycie: Wrocław 22^h08^m — Olsztyn 22^h15^m, w północno wschodniej Polsce niewidoczne; odkrycie: Szczecin 23^h10^m — Lublin 23^h16^m, widoczne w całej Polsce).

29^d21^h

Maksymalna libracja Księżyca (6,8°) w kierunku krateru Plato (oświetlony).

30^d00^h45^m

Rys. 5

Mapa gwiazdozbioru Łabędzia do obserwacji gwiazdy zmiennej zaćmieniowej 1143 Cyg (19^h38^m40,8^s, +54°58'18''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 7°, północ u góry).

Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,4^m.

 

Rys. 6

Konfiguracja galileuszowych księżyców Jowisza w styczniu 2005 (I — Io, II — Europa, III — Ganimedes, IV — Callisto). Przerwa w trasie księżyca oznacza przebywanie satelity w cieniu planety. Zachód na prawo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na lewo

 

Rys. 7

Konfiguracja pięciu najjaśniejszych księżyców Saturna w styczniu 2005 (III — Tethys, IV — Dione, V — Rhea, VI — Tytan, VIII — Iapetus). Zachód na lewo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na prawo