Wrzesień 2005

W roku 2005 wystąpią dwa zaćmienia Słońca: tzw. hybrydowe 8 kwietnia oraz obrączkowe 3 października. Drugie z wymienionych zaćmień będzie można obserwować z niedalekiej Hiszpanii, z Polski widoczne będzie jako zaćmienie częściowe.

Dojdzie także do dwóch zaćmień Księżyca: półcieniowego 24 kwietnia i częściowego 17 października. Niestety, obydwa te zaćmienia nie będą widoczne w Polsce.

Już 4 lutego będzie można zaobserwować zakrycie najjaśniejszej gwiazdy w gwiazdozbiorze Skorpiona, Antaresa, przez Księżyc.

W 2005 roku do Słońca zbliżą się 24 znane komety, z których jedna (C/2004 Q2 (Machholz)) powinna być widoczna gołym okiem, a obserwacje drugiej (C/2003 T4 (LINEAR)) będzie można wykonywać przez lornetki.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
IX	1	21,08	7,19	45,17
	3	21,58	7,22	18,75
	5	22,05	7,24	352,33
	7	22,50	7,25	325,92
	9	22,93	7,25	299,51
	11	23,33	7,24	273,10
	13	23,71	7,23	246,69
	15	24,06	7,20	220,29
	17	24,39	7,17	193,88
	19	24,70	7,13	167,48
	21	24,98	7,08	141,08
	23	25,23	7,03	114,68
	25	25,46	6,96	88,28
	27	25,66	6,89	61,89
IX	29	25,83	6,81	35,50
X	1	25,98	6,72	9,10
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 4d10h04m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

Słońce, w swym ruchu rocznym po ekliptyce, 22 września przekracza równik niebieski w punkcie równonocy jesiennej, wstępując w znak Wagi, co rozpoczyna astronomiczną jesień. Dni stają się ciągle coraz krótsze. W Warszawie 1 września Słońce wschodzi o 3^h47^m, zachodzi o 17^h24^m, a 30 września wschodzi o 4^h35^m, zachodzi o 16^h16^m.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli na początku i pod koniec września, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: nów 3^d18^h45^m, pierwsza kwadra 11^d11^h37^m, pełnia 18^d02^h01^m i ostatnia kwadra 25^d06^h41^m. W apogeum Księżyc znajdzie się 1 września o 2^h35^m, w perygeum 16 września o 13^h54^m i ponownie w apogeum 28 września o 15^h22^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

Na początku września, nisko nad wschodnim horyzontem, można jeszcze próbować odnaleźć, zbliżającego się na niebie do Słońca, Merkurego, jednak w pierwszym dniu miesiąca, na początku świtu cywilnego (ok. godzinę przed wschodem Słońca), wznosi się on na wysokość zaledwie 6° nad horyzontem i w kolejnych dniach wielkość ta maleje.

Wieczorem istnieje teoretyczna możliwość obserwacji Wenus, świecącej z jasnością -4,0^m, jednak przez cały miesiąc jej wysokość nad zachodnim horyzontem, mierzona w godzinę po zachodzie Słońca, nie przekracza 3°, co praktycznie uniemożliwia dostrzeżenie planety.

Przez całą noc, wysoko na niebie, możemy dostrzec Marsa, świecącego na granicy gwiazdozbiorów Barana i Byka. W związku ze zbliżaniem się planety do opozycji, w ciągu miesiąca jej jasność rośnie od -1^m do prawie -2^m. Jednocześnie rośnie także średnica tarczy Marsa, osiągając pod koniec września 18'', co umożliwia dostrzeżenie szczegółów powierzchniowych planety nawet przez niewielkie teleskopy amatorskie. Ułatwiać obserwacje będzie także wysokie położenie planety na nocnym niebie.

Na początku września, wieczorem, tuż obok Wenus, bardzo nisko nad zachodnim horyzontem, świeci z jasnością -1,7^m Jowisz, jednak jego dostrzeżenie będzie jeszcze trudniejsze. Wysokość planety nad horyzontem będzie się szybko zmniejszać i już w połowie miesiąca jej obserwacja stanie się niemożliwa.

Nad ranem, coraz wyżej na niebie, wznosi się Saturn, świecący w gwiazdozbiorze Raka z jasnością 0,5^m. Przez teleskop możemy obserwować tarczę planety o średnicy 17'' oraz układ jej pierścieni.

Przez całą noc w gwiazdozbiorze Wodnika widoczny jest Uran (o jasności 5,7^m), a w pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Koziorożca możemy obserwować Neptuna (7,9^m). Małe średnice tarcz tych planet (odpowiednio 3,7'' i 2,3'') utrudniają dostrzeżenie jakichkolwiek szczegółów powierzchniowych nawet przez większe teleskopy amatorskie, jednak już teleskop o średnicy przynajmniej 10 cm i powiększeniu 100× pozwoli na dostrzeżenie tarczy Urana oraz odróżnienie obrazu Neptuna od obrazów dyfrakcyjnych sąsiednich gwiazd o podobnych jasnościach.

Wieczorem, na południowo-zachodnim niebie, można jeszcze próbować zaobserwować Plutona (13,9^m), jednak potrzebny jest do tego teleskop o średnicy obiektywu przynajmniej 15 cm.

We wrześniu w pobliżu opozycji znajduje się jasna planetoida:

(3) Juno, (jasność 8,6^m). 8 IX: 4^h44,2^m, +10°02’; 18 IX: 4^h58,9^m, +8°59’; 28 IX: 5^h11,5^m, +7°41’.

Meteory

Od 25 sierpnia do 8 września promieniują meteory z roju alfa Aurigid (AUR). Należą one do kompleksu mało aktywnych rojów związanych z kometą Kiesa (1911 II). Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Woźnicy i ma współrzędne: α = 5^h36^m, δ = +42°. Maksimum aktywności tego mało aktywnego roju przypada o północy 1 września. Warunki obserwacji w tym roku są bardzo dobre w związku ze zbliżającym się do nowiu Księżycem.

Od 5 września do 10 października promieniują meteory z roju delta Aurigid (DAU), także związane z kometą Kiesa (1911 II). W latach 1935, 1986 i 1994 odnotowano zwiększenia aktywności roju (ZHR = 40) Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Woźnicy i ma współrzędne: α = 4^h00^m, δ = +47°. Maksimum aktywności tego mało aktywnego roju przypada 9 września. Warunki jego obserwacji w drugiej połowie nocy są dobre w związku ze zbliżającym się do pierwszej kwadry Księżycem.

* * *

1^d12^h

Uran w opozycji do Słońca.

1^d22^h

Złączenie Wenus z Jowiszem w odl. 1°.

1^d23^h54^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

2^d13^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 2°.

2^d23^h

Pluton nieruchomy w rektascensji.

4^d14^h

Minimalna libracja Księżyca (4,0°) w kierunku krateru Schickard (zacieniony).

6^d22^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 2°.

6^d22^h11^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2005].

7^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

7^d07^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 1°.

9^d20^h01^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

9^d20^h15^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

10^d20^h10^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

11^d16^h

Maksymalna libracja Księżyca (8,8°) w kierunku Sinus Iridium (zacieniona).

11^d23^h18^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

14^d00^h39^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

15^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

15^d09^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 5°.

15^d20^h

Zakrycie gwiazdy κ Cap (4,7^m) przez ciemny brzeg Księżyca przed pełnią, widoczne w całej Polsce (Wrocław 20^h13^m — Olsztyn 20^h18^m).

16^d23^h56^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

17^d01^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 3°.

17^d17^h

Minimalna libracja Księżyca (3,9°) w kierunku Mare Humboldtianum (oświetlone).

18^d00^h24^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

18^d03^h

Merkury w koniunkcji górnej ze Słońcem.

22^d01^h08^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

22^d03^h

Odkrycie gwiazdy ζ Ari (4,9^m) przy ciemnym brzegu Księżyca po pełni, widoczne w całej Polsce (Zielona Góra 3^h41^m — Lublin 3^h50^m).

22^d03^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 5°.

22^d22^h23^m

Słońce wstępuje w znak Wagi, jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 180°, mamy zrównanie dnia z nocą i początek jesieni astronomicznej.

23^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

23^d

Gwiazda zmienna długookresowa T Aqr (miryda) (20^h49,9^m, -5°09’) osiąga maksimum jasności (7,7^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2003].

24^d03^h

Maksymalna libracja Księżyca (8,9°) w kierunku Mare Australe (zacienione).

24^d22^h

Zakrycie brzegowe gwiazdy 136 Tau (4,6^m) przez ciemny brzeg Księżyca w ostatniej kwadrze, widoczne w pasie przechodzącym m.in. przez Łódź i Opole. Na zachód od tej linii widoczne jako zakrycie gwiazdy przez ciemny brzeg Księżyca (Wrocław 22^h21^m — Szczecin 22^h32^m).

24^d22^h25^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

25^d

Gwiazda zmienna długookresowa S Her (miryda) (16^h51,9^m, +14°57’) osiąga maksimum jasności (7,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2007].

25^d22^h23^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

26^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Hya (miryda) (13^h29,7^m, -23°17’) osiąga maksimum jasności (4,5^m).

26^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Cnc (miryda) (8^h16,6^m, +11°44’) osiąga maksimum jasności (6,8^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 4/2004].

28^d

Rys. 6

Mapa gwiazdozbioru Pegaza do obserwacji gwiazdy zmiennej V Peg (22^h01^m02,2^s, +6°07'15''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 7°, północ u góry).

Gwiazda zmienna długookresowa V Peg (miryda) (22^h01,0^m, +6°07’) osiąga maksimum jasności (8,7^m).

28^d10^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 4°.

29^d20^h19^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2005].

30^d

Gwiazda zmienna długookresowa V Mon (miryda) (6^h22,7^m, -2°11’) osiąga maksimum jasności (7,0^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2003].

30^d

Gwiazda zmienna długookresowa S CrB (miryda) (15^h21,4^m, +31°22’) osiąga maksimum jasności (7,3^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 4/2007].

Rys. 7

Konfiguracja pięciu najjaśniejszych księżyców Saturna we wrześniu 2005 (III — Tethys, IV — Dione, V — Rhea, VI — Tytan, VIII — Iapetus). Zachód na lewo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na prawo