Styczeń 2006

W roku 2006 wystąpią dwa zaćmienia Słońca: całkowite 29 marca oraz obrączkowe 22 września. Pierwsze z wymienionych zaćmień będzie można obserwować z niedalekiej Turcji, z Polski widoczne będzie jako zaćmienie częściowe. Warto wspomnieć, że jest to najbliżej naszego kraju zachodzące całkowite zaćmienie Słońca do 2026 r.! Dojdzie także do dwóch, widocznych w Polsce, zaćmień Księżyca: półcieniowego 14 marca i częściowego 7 września.

W 2006 r. kilkakrotnie dojdzie do zakryć znanej gromady otwartej Plejady przez Księżyc. Z Polski można będzie te zjawiska obserwować w dniach: 5 marca, 20 lipca, 12 września, 10 października, 6 listopada oraz 4 grudnia.

W 2006 roku do Słońca zbliży się 21 znanych komet, z których obserwacje jednej (73P/Schwassmann-Wachmann 3) będzie można wykonywać przez lornetki.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
I	1	2,11	-3,01	236,31
	3	1,14	-3,24	209,97
	5	0,17	-3,47	183,63
	7	-0,79	-3,69	157,29
	9	-1,76	-3,91	130,95
	11	-2,71	-4,13	104,61
	13	-3,66	-4,34	78,28
	15	-4,61	-4,54	51,94
	17	-5,54	-4,74	25,61
	19	-6,46	-4,93	359,27
	21	-7,37	-5,12	332,94
	23	-8,27	-5,29	306,60
	25	-9,15	-5,47	280,27
	27	-10,02	-5,63	253,94
	29	-10,87	-5,79	227,61
I	31	-11,71	-5,94	201,27
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 18d22h40m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

Ziemia w swym ruchu po orbicie okołosłonecznej znajdzie się najbliżej Słońca 4 stycznia o 10^h, a zatem Słońce będzie wtedy w perygeum w odległości około 147 mln km. Dni stają się coraz dłuższe. W Warszawie 1 stycznia Słońce wschodzi o 6^h45^m, zachodzi o 14^h34^m, a 31 stycznia wschodzi o 6^h19^m, zachodzi o 15^h21^m. W styczniu Słońce wstępuje w znak Wodnika.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli na początku i pod koniec stycznia, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pierwsza kwadra 6^d18^h57^m, pełnia 14^d09^h48^m, ostatnia kwadra 22^d15^h14^m i nów 29^d14^h15^m. W perygeum Księżyc znajdzie się w dniu 1 stycznia o 22^h50^m, w apogeum 17 stycznia o 19^h09^m i ponownie w perygeum 30 stycznia o 7^h53^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

Merkury znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczny.

Styczeń jest miesiącem, w którym możemy zaobserwować „przemianę” Wenus z „Gwiazdy Wieczornej” w „Gwiazdę Poranną”. W pierwszych dniach miesiąca, pod koniec zmierzchu cywilnego (ok. godzinę po zachodzie Słońca) możemy odnaleźć planetę, świecącą z jasnością -4,5^m, na wysokości 8° nad południowo-zachodnim horyzontem. Z dnia na dzień Wenus widoczna jest coraz niżej, aby zniknąć na horyzoncie 11 stycznia. Już 17 stycznia możemy ją próbować odnaleźć nad ranem bardzo nisko nad południowo-wschodnim horyzontem, a pod koniec miesiąca, na godzinę przed wschodem Słońca, będzie już świecić jako „Gwiazda Poranna” o jasności -4,5^m na wysokości 10°. Przez cały miesiąc przez teleskopy można obserwować tarczę planety o średnicy aż 60'' o niezwykle małej fazie. Jest to także okazja do dostrzeżenia tzw. „światła popielatego” Wenus (świecenia nocnej półkuli planety), którego natura do dzisiaj nie została wyjaśniona.

W pierwszej połowie nocy, w gwiazdozbiorze Barana, możemy obserwować oddalającego się od Ziemi Marsa, którego jasność w ciągu miesiąca spada od -0,6^m do +0,2^m. W tym czasie średnica tarczy planety maleje od 12'' do zaledwie 8'', co znacznie utrudni obserwacje szczegółów powierzchniowych.

W drugiej połowie nocy możemy obserwować Jowisza świecącego w gwiazdozbiorze Wagi jako obiekt -2^m. Przez teleskopy można obserwować zjawiska zachodzące w układzie galileuszowych księżyców planety.

Przez całą noc, w gwiazdozbiorze Raka, widoczny jest Saturn jako „gwiazda” o jasności 0^m. Pod koniec miesiąca, w związku z opozycją, średnica tarczy planety osiąga największą w 2006 r. wielkość wynoszącą prawie 21'', co ułatwi obserwacje struktury chmur w jej atmosferze. Oczywiście główną „atrakcją” Saturna jest jego system pierścieni, którego główne składowe także są widoczne nawet przez niewielkie teleskopy amatorskie — do dostrzeżenia „Szczeliny Cassiniego” wystarczy teleskop o średnicy lustra 10 cm przy powiększeniu 100×.

Na początku miesiąca można jeszcze wieczorem próbować odnaleźć Urana, świecącego w gwiazdozbiorze Wodnika z jasnością 5,9^m, jednak wysokość planety nad horyzontem z dnia na dzień szybko maleje i pod koniec stycznia jej obserwacja staje się praktycznie niemożliwa.

Neptun zachodzi niedługo po zachodzie Słońca i przy jasności jedynie 8,0^m jego obserwacja jest także raczej niemożliwa.

Pod koniec miesiąca nad ranem, na początku świtu astronomicznego (dwie godziny przed wschodem Słońca) na wysokości 10° nad południowo-wschodnim horyzontem możemy próbować odnaleźć Plutona jako „gwiazdę” 13,9^m, jednak przy tak niskim położeniu jego obserwacja jest przy tej jasności raczej niemożliwa.

W styczniu w pobliżu opozycji znajdują się jasne planetoidy:

(3) Juno, (jasność 7,9^m). 1 I: 4^h57,4^m, -0°48'; 11 I: 4^h54,0^m, +0°31'; 21 I: 4^h53,7^m, +2°07'; 31 I: 4^h56,6^m, +3°52'.

(4) Vesta, (jasność 6,4^m). 1 I: 7^h12,2^m, +22°28'; 11 I: 7^h01,0^m, +23°14'; 21 I: 6^h50,4^m, +23°56'; 31 I: 6^h41,6^m, +24°31'.

Meteory

W dniach od 1 do 5 stycznia promieniują Kwadrantydy (QUA). Maksimum aktywności spodziewane jest 4 stycznia. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Smoka i ma współrzędne: α = 15^h18^m, δ = +49°. Nazwa roju pochodzi od nieistniejącego już na dzisiejszych mapach gwiazdozbioru Quadrans Muralis, umieszczonego w początkach XIX w. na granicy gwiazdozbiorów Smoka, Herkulesa i Wolarza. Obserwacjom w drugiej połowie nocy nie będzie przeszkadzał Księżyc przed pierwszą kwadrą.

* * *

1^d16^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 8°.

2^d17^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 4°.

3^d01^h37^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

3^d15^h59^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

4^d

Gwiazda zmienna długookresowa V Cas (miryda) (23^h11,6^m, -15°17') osiąga maksimum jasności (7,9^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 4/2004].

4^d02^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 2°.

4^d08^h

Minimalna libracja Księżyca (4,6°) w kierunku Mare Humboldtianum (oświetlone).

4^d10^h

Ziemia w peryhelium na swej okołosłonecznej orbicie w odl. 147 mln km od Słońca.

5^d

Gwiazda zmienna długookresowa RU Her (miryda) (16^h10,2^m, +25°04') osiąga maksimum jasności (8,0^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2008].

5^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

5^d21^h25^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

6^d02^h21^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

7^d04^h14^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2005].

7^d23^h28^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

8^d19^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 1°.

9^d00^h35^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

10^d

Gwiazda zmienna długookresowa U Ori (miryda) (5^h55,9^m, +20°11') osiąga maksimum jasności (6,3^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2004].

10^d16^h

Zakrycie gwiazdy ξ Tau (5,4^m) przez ciemny brzeg Księżyca po pierwszej kwadrze, widoczne w całej Polsce (Krosno 16^h24^m — Olsztyn 16^h40^m), z wyjątkiem części północno-zachodniej. W pasie: Frankfurt n. Odrą — Gorzów Wlkp. — przylądek Rozewie widoczne jako zaćmienie brzegowe.

10^d20^h13^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2004].

11^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Vir (miryda) (12^h38,5^m, +6°59') osiąga maksimum jasności (6,9^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2003].

11^d03^h33^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

11^d14^h

Maksymalna libracja Księżyca (8,1°) w kierunku Mare Australe (oświetlone).

13^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

14^d00^h

Wenus w koniunkcji dolnej ze Słońcem.

15^d14^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 3°.

16^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Tri (miryda) (2^h37,0^m, +34°16') osiąga maksimum jasności (6,2^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

17^d

Rys. 4

Mapa gwiazdozbioru Panny do obserwacji gwiazdy zmiennej S Vir (13^h33^m00,4^s, -7°11'42''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 7°, północ u góry).

Gwiazda zmienna długookresowa S Vir (miryda) (13^h33,0^m, -7°12') osiąga maksimum jasności (7,0^m).

17^d07^h

Złączenie Merkurego z Wenus w odl. 8°.

18^d00^h27^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

18^d03^h05^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

18^d15^h

Minimalna libracja Księżyca (3,4°) w kierunku krateru Schickard (oświetlony).

20^d05^h15^m

Słońce wstępuje w znak Wodnika, jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 300°.

21^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

21^d23^h47^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

23^d18^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 5°.

23^d18^h33^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

25^d04^h42^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

25^d13^h

Maksymalna libracja Księżyca (9,6°) w kierunku Sinus Iridium (oświetlona).

26^d22^h

Merkury w koniunkcji górnej ze Słońcem.

27^d23^h

Saturn w opozycji do Słońca.

28^d19^h45^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

29^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

29^d19^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 2°.

29^d19^h11^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

30^d02^h22^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2005].

31^d15^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 2°.

31^d15^h

Minimalna libracja Księżyca (3,8°) w kierunku Mare Humboldtianum (oświetlone).

31^d20^h32^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

31^d23^h07^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

Rys. 5

Konfiguracja galileuszowych księżyców Jowisza w styczniu 2006 (I — Io, II — Europa, III — Ganimedes, IV — Callisto). Przerwa w trasie księżyca oznacza przebywanie satelity w cieniu planety. Zachód na prawo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na lewo

 

Rys. 6

Konfiguracja pięciu najjaśniejszych księżyców Saturna w styczniu 2006 (III — Tethys, IV — Dione, V — Rhea, VI — Tytan, VIII — Iapetus). Zachód na lewo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na prawo.