Listopad 2006

W roku 2006 wystąpią dwa zaćmienia Słońca: całkowite 29 marca oraz obrączkowe 22 września. Pierwsze z wymienionych zaćmień będzie można obserwować z niedalekiej Turcji, z Polski widoczne będzie jako zaćmienie częściowe. Warto wspomnieć, że jest to najbliżej naszego kraju zachodzące całkowite zaćmienie Słońca do 2026 r.! Dojdzie także do dwóch, widocznych w Polsce, zaćmień Księżyca: półcieniowego 14 marca i częściowego 7 września.

W 2006 r. kilkakrotnie dojdzie do zakryć znanej gromady otwartej Plejady przez Księżyc. Z Polski można będzie te zjawiska obserwować w dniach: 5 marca, 20 lipca, 12 września, 10 października, 6 listopada oraz 4 grudnia.

W 2006 roku do Słońca zbliży się 21 znanych komet, z których obserwacje jednej (73P/Schwassmann-Wachmann 3) będzie można wykonywać przez lornetki.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
XI	1	24,53	4,40	182,64
	3	24,18	4,20	156,26
	5	23,81	3,99	129,89
	7	23,40	3,77	103,52
	9	22,96	3,55	77,15
	11	22,49	3,33	50,78
	13	21,99	3,10	24,42
	15	21,45	2,87	358,05
	17	20,89	2,64	331,68
	19	20,30	2,40	305,32
	21	19,68	2,15	278,96
	23	19,03	1,91	252,60
	25	18,35	1,66	226,24
	27	17,65	1,41	199,88
XI	29	16,92	1,16	173,52
XII	1	16,17	0,91	147,16
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 14d20h27m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

Dni są coraz krótsze, co widać po momentach wschodu i zachodu Słońca w Warszawie. Dnia 1 listopada Słońce wschodzi o 5^h31^m, zachodzi o 15^h07^m, a 30 listopada wschodzi o 6^h21^m, zachodzi o 14^h28^m. W dniu 8 listopada planeta Merkury przejdzie na tle tarczy Słońca, jednak zjawisko to nie będzie widoczne w Polsce.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w drugiej połowie listopada, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pełnia 5^d12^h58^m, ostatnia kwadra 12^d17^h45^m, nów 20^d22^h18^m i pierwsza kwadra 28^d06^h29^m. W perygeum Księżyc znajdzie się 3 listopada o 23^h52^m a w apogeum 15 listopada o 23^h20^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

Pod koniec listopada nad ranem, nisko nad południowo-wschodnim horyzontem, będzie można zaobserwować Merkurego. W dniu 24 listopada, na początku świtu cywilnego, tzn. ok. godzinę przed wschodem Słońca, można go będzie odnaleźć na wysokości 10° nad horyzontem, świecącego z jasnością –0,4^m. Przez teleskop zobaczymy tarczę planety o średnicy 7'' w fazie zbliżonej do kwadry. Już teleskop o średnicy obiektywu 10 cm, przy powiększeniu 100×, umożliwi dostrzeżenie szczegółów powierzchniowych planety, w czym może pomóc użycie żółtego filtru.

Wenus, Mars i Jowisz znajdują się na niebie w pobliżu Słońca i są niewidoczne.

W drugiej połowie nocy, w gwiazdozbiorze Lwa, widoczny jest Saturn świecący z jasnością 0,7^m. Duża wysokość planety nad horyzontem ułatwia teleskopowe obserwacje struktur w jej atmosferze oraz układu pierścieni, w szczególności „Przerwy Cassiniego” (do jej zobaczenia wystarczający jest teleskop o średnicy 10 cm przy powiększeniu 100×).

W pierwszej połowie nocy, w gwiazdozbiorze Wodnika, można obserwować Urana jako „gwiazdę” o jasności 5,8^m.

Wieczorem, na wysokości 20° nad południowym horyzontem, w gwiazdozbiorze Koziorożca, można natomiast obserwować Neptuna jako „gwiazdę” o jasności 7,9^m.

Pluton znajduje się na niebie zbyt blisko Słońca i jest niewidoczny.

W listopadzie w pobliżu opozycji znajduje się jasna planetoida:

(7) Iris, (jasność 6,8^m): 7 XI: 3^h16,4^m, +24°33'; 17 XI: 3^h07,8^m, +23°12'; 27 XI: 3^h00,3^m, +21°44'.

Meteory

Od 14 do 21 listopada promieniują meteory z roju Leonidów (LEO), związanego z kometą 55P/Tempel-Tuttle. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Lwa i ma współrzędne: α = 10^h08^m, δ = +22°. Główne maksimum aktywności przypada w tym roku 17 listopada o 20:50 UT, natomiast maksimum wtórne 19 listopada o 4:48 UT. Od kilku lat aktywność roju była podwyższona (aż do wystąpienia „deszczów”) w związku z powrotem macierzystej komety w 1998 r. Pomimo zakończenia się tego okresu, w roku bieżącym nadal można spodziewać się zwiększonej aktywności (chociaż już bez „deszczów”). W obserwacjach nie będzie przeszkadzał zbliżający się do nowiu Księżyc.

Od 15 do 25 listopada promieniują meteory z roju alfa-Monocerotydów (AMO). Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Jednorożca i ma współrzędne: α = 7^h48^m, δ = +01°. Maksimum aktywności przypada 21 listopada o 21:05 UT. Jest to rój o małej aktywności, jednak często sprawia niespodzianki. W 1995 r. przez pięć minut ZHR (zenitalna liczba godzinna) wynosiła dla niego aż ok. 420, a cały rozbłysk trwał 30 minut. Analiza analogicznych zjawisk pozwala przypuszczać, że występują one okresowo co 10 lat. W 2005 r. nie zaobserwowano znacząco wyższej aktywności roju, toteż być może kolejnego rozbłysku AMO można spodziewać się w roku bieżącym. Obserwacjom tego bardzo ciekawego roju także nie będzie przeszkadzał Księżyc w nowiu.

* * *

1^d08^h

Złączenie Merkurego z Jowiszem w odl. 3°.

1^d09^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 1°.

3^d00^h

Minimalna libracja Księżyca (1,8°) w kierunku krateru Schickard (zacieniony).

3^d20^h

Zakrycie gwiazdy ε Psc (4,3^m) przez ciemny brzeg Księżyca przed pełnią, widoczne w zachodniej i północnej Polsce (Szczecin 20^h04^m — Łódź 20^h20^m). Wzdłuż linii, przechodzącej 27 km na wschód od Opola, 27 km na wschód od Łodzi i 27 km na zachód od Warszawy, zakrycie widoczne jako brzegowe.

4^d

Gwiazda zmienna długookresowa T Aqr (miryda) (20^h49,9^m, -5°09') osiąga maksimum jasności (7,7^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2003].

5^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

5^d02^h24^m

Rys. 5

Mapa gwiazdozbioru Woźnicy do obserwacji gwiazdy zmiennej zaćmieniowej WW Aur (6^h32^m27.2^s, +32°27'18'') (typu Algola). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 15°, północ u góry).

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m.

7^d18^h

Złączenie Merkurego z Wenus w odl. 1°.

7^d18^h31^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

8^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Aur (miryda) (5^h17,3^m, +53°35') osiąga maksimum jasności (7,7^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2003].

8^d

Rys. 6

Przejście Merkurego (tranzyt) na tle tarczy Słońca 8 listopada 2006 [wg F. Espenak, NASA/GSFC].

Przejście Merkurego (tranzyt) na tle tarczy Słońca. Początek zjawiska, o 19^h12^m, widoczny na Oceanie Spokojnym, w obu Amerykach oraz na Antarktydzie. Koniec zjawiska o 0^h10^m (już 9 listopada) widoczny na Oceanie Spokojnym, we wschodniej Azji, w całej Australii oraz na Antarktydzie.

8^d19^h21^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2005].

8^d21^h

Merkury w koniunkcji dolnej ze Słońcem.

9^d06^h

Maksymalna libracja Księżyca (9,6°) w kierunku Mare Australe (zacienione).

11^d14^h

Złączenie Merkurego z Marsem w odl. 0,6°.

11^d19^h50^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

13^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

13^d01^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 1°.

13^d03^h18^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

15^d20^h

Złączenie Wenus z Jowiszem w odl. 0,4°.

16^d05^h

Minimalna libracja Księżyca (1,3°) w kierunku Mare Humboldtianum (zacienione).

17^d19^h

Merkury nieruchomy w rektascensji.

17^d19^h04^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

19^d05^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 7°.

19^d20^h25^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

20^d

Gwiazda zmienna długookresowa T Cep (miryda) (21^h09,6^m, +68°29') osiąga maksimum jasności (6,0^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 4/2003].

20^d02^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 5°.

20^d11^h

Uran nieruchomy w rektascensji.

20^d23^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 6°.

21^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

21^d07^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 6°.

21^d21^h46^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

22^d00^h

Jowisz w koniunkcji ze Słońcem.

22^d11^h03^m

Słońce wstępuje w znak Strzelca, jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 240°.

23^d03^h

Maksymalna libracja Księżyca (8,3°) w kierunku Sinus Iridium (zacieniona).

23^d20^h53^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

23^d23^h07^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

25^d

Gwiazda zmienna długookresowa T Hya (miryda) (8^h55,6^m, -9°08') osiąga maksimum jasności (7,8^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2005].

25^d13^h

Merkury w maksymalnej elongacji zachodniej od Słońca równej 20°.

26^d00^h28^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

27^d00^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 3°.

27^d19^h49^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

28^d01^h49^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

28^d19^h13^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

29^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

29^d00^h44^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

29^d18^h57^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

30^d03^h

Minimalna libracja Księżyca (2,1°) w kierunku krateru Schickard (zacieniony).

30^d03^h10^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

Rys. 7

Konfiguracja pięciu najjaśniejszych księżyców Saturna w listopadzie 2006 (III — Tethys, IV — Dione, V — Rhea, VI — Tytan, VIII — Iapetus). Zachód na lewo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na prawo.