Grudzień 2006

W roku 2006 wystąpią dwa zaćmienia Słońca: całkowite 29 marca oraz obrączkowe 22 września. Pierwsze z wymienionych zaćmień będzie można obserwować z niedalekiej Turcji, z Polski widoczne będzie jako zaćmienie częściowe. Warto wspomnieć, że jest to najbliżej naszego kraju zachodzące całkowite zaćmienie Słońca do 2026 r.! Dojdzie także do dwóch, widocznych w Polsce, zaćmień Księżyca: półcieniowego 14 marca i częściowego 7 września.

W 2006 r. kilkakrotnie dojdzie do zakryć znanej gromady otwartej Plejady przez Księżyc. Z Polski można będzie te zjawiska obserwować w dniach: 5 marca, 20 lipca, 12 września, 10 października, 6 listopada oraz 4 grudnia.

W 2006 roku do Słońca zbliży się 21 znanych komet, z których obserwacje jednej (73P/Schwassmann-Wachmann 3) będzie można wykonywać przez lornetki.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
XII	1	16,17	0,91	147,16
	3	15,39	0,65	120,80
	5	14,59	0,40	94,44
	7	13,76	0,14	68,09
	9	12,92	-0,11	41,73
	11	12,06	-0,37	15,38
	13	11,18	-0,63	349,03
	15	10,28	-0,88	322,68
	17	9,37	-1,14	296,33
	19	8,45	-1,39	269,98
	21	7,51	-1,64	243,63
	23	6,57	-1,89	217,29
	25	5,61	-2,14	190,94
	27	4,65	-2,38	164,60
	29	3,69	-2,62	138,26
XII	31	2,72	-2,86	111,91
2007 I	2	1,75	-3,10	85,57
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 18d22h40m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

Słońce w swym ruchu rocznym po ekliptyce zmierza w kierunku punktu przesilenia zimowego: 22 grudnia osiąga najniższy punkt ekliptyki pod równikiem niebieskim i wstępując w znak Koziorożca rozpoczyna astronomiczną zimę. Dni są nadal coraz krótsze. W Warszawie 1 grudnia Słońce wschodzi o 6^h22^m, zachodzi o 14^h27^m, 22 grudnia wschodzi o 6^h43^m, zachodzi o 14^h25^m, a 31 grudnia wschodzi o 6^h45^m, ale zachodzi o 14^h32^m.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w drugiej połowie grudnia, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pełnia 5^d00^h25^m, ostatnia kwadra 12^d14^h32^m, nów 20^d14^h01^m i pierwsza kwadra 27^d14^h48^m. W perygeum Księżyc znajdzie się 2^d00^h09^m, w apogeum 13^d18^h55^m i ponownie w perygeum 28^d02^h16^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

Na początku miesiąca nad ranem, coraz niżej nad południowo-wschodnim horyzontem, można jeszcze obserwować Merkurego, który 1 grudnia, na początku świtu cywilnego, wzniesie się na wysokość prawie 9°, świecąc z jasnością -0,6^m.

Pod koniec miesiąca wieczorem, tuż nad południowo-zachodnim horyzontem, pojawi się Wenus, jednak w godzinę po zachodzie Słońca znajdzie się ona na wysokości zaledwie 3° i jej obserwacja będzie bardzo trudna, pomimo jasności równej -4^m.

Nad ranem, coraz wyżej nad południowo-wschodnim horyzontem, wznosi się Mars, osiągając jednak pod koniec miesiąca, na początku świtu cywilnego, wysokość jedynie 5°, co przy jasności tylko +1,5^m czyni jego dostrzeżenie na rozjaśnionym niebie praktycznie niemożliwym.

Również nad ranem, coraz wyżej nad południowo-wschodnim horyzontem, możemy obserwować Jowisza, świecącego w gwiazdozbiorze Wagi, jako „gwiazdę” o jasności prawie 2^m. Planeta szybko wznosi się coraz wyżej i pod koniec grudnia, na godzinę przed wschodem Słońca, znajdziemy ją już na wysokości ponad 10° nad horyzontem.

Nadal w drugiej połowie nocy w gwiazdozbiorze Lwa możemy obserwować Saturna o jasności 0,5^m. Planeta zbliża się do lutowej opozycji, dzięki czemu przez teleskop zobaczymy jej tarczę o średnicy aż 20''. W tym samym czasie układ pierścieni Saturna osiągnie rozpiętość 45'' przy dużym nachyleniu ich płaszczyzny do Ziemi, co ułatwi znacznie dostrzeżenie tzw. „Przerwy Cassiniego” nawet przez teleskopy amatorskie. Taki sam teleskop umożliwi zobaczenie księżyców Saturna: Tethys (10,1^m), Diony (10,2^m), Rhei (9,6^m), Tytana (8,2^m) i Iapetusa (od 10,1^m w maksymalnej elongacji zachodniej do 12,1^m w maksymalnej elongacji wschodniej).

Urana można obserwować wieczorem w gwiazdozbiorze Wodnika, na praktycznie stałej wysokości ok. 28° nad południowo-zachodnim horyzontem.

Warunki widzialności Neptuna w ciągu miesiąca szybko się pogarszają i pod koniec grudnia jego obserwacja stanie się praktycznie niemożliwa.

Pluton nadal znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczny.

W grudniu w pobliżu opozycji nadal znajduje się jasna planetoida:

(7) Iris, (jasność 7,5^m): 7 XII: 2^h55,3^m, +20°21'; 17 XII: 2^h53,8^m, +19°15'; 27 XII: 2^h56,1^m, +18°29', 6 I 2007: 3^h01,9^m, +18°05'.

Meteory

Od 12 grudnia do 23 stycznia promieniują meteory ze słabo zbadanego roju Coma Berenicidów (COM). Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Warkocza i ma współrzędne: α = 11^h40^m, δ = +25°. Maksimum aktywności COM przypada w tym roku 20 grudnia. Strumień jest wizualnie słaby, jednak bardzo interesujący i wymagający obserwacji, zwłaszcza w celu wyznaczenia dokładnego momentu maksimum. Tegorocznym obserwacjom meteorów nie będzie przeszkadzał Księżyc w nowiu.

Od 7 do 17 grudnia promieniują meteory z roju Geminidów (GEM) związanego z planetoidą (prawdopodobnie „wygasłą” kometą) (3200) Phaeton. Radiant Geminidów leży w gwiazdozbiorze Bliźniąt i w momencie maksimum aktywności w dniu 14 grudnia o 10:45 UT ma współrzędne: α = 7^h28^m, δ = +33°. W obserwacjach tych meteorów także nie będzie przeszkadzał zbliżający się do nowiu Księżyc.

Od 17 do 26 grudnia promieniują meteory z roju Ursydów (URS). Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Małej Niedźwiedzicy i ma współrzędne: α = 14^h28^m, δ = +76°. Maksimum aktywności URS przypada 22 grudnia o godzinie 19 UT. Strumień jest bardzo słabo zbadany i wymaga obserwacji, w 1945 r. i 1986 r. wystąpiły silne wzrosty aktywności. Tegorocznym obserwacjom meteorów również nie będzie przeszkadzał Księżyc tuż po nowiu.

* * *

1^d17^h30^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2005].

1^d21^h32^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

2^d21^h01^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

4^d03^h

Zakrycie gromady otwartej Plejady (3,0^m) przez ciemny brzeg Księżyca przed pełnią, widoczne w całej Polsce (Gdańsk 3^h49^m — Krosno 3^h54^m).

6^d18^h

Saturn nieruchomy w rektascensji.

6^d19^h

Maksymalna libracja Księżyca (8,6°) w kierunku Mare Australe (zacienione).

7^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

8^d00^h

Złączenie Wenus z Plutonem w odl. 8°.

9^d

Gwiazda zmienna długookresowa R LMi (miryda) (9^h45,6^m, +34°31') osiąga maksimum jasności (7,1^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2005].

9^d02^h

Odkrycie gwiazdy γ Cnc (4,7^m) przy ciemnym brzegu Księżyca przed ostatnią kwadrą, widoczne w całej Polsce (Szczecin 9^h08^m — Krosno 9^h24^m).

10^d07^h

Złączenie Merkurego z Marsem w odl. 1°.

10^d12^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 0,2°.

10^d17^h

Złączenie Merkurego z Jowiszem w odl. 0,1°.

11^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Sgr (miryda) (19^h16,7^m, -19°18') osiąga maksimum jasności (7,3^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2005].

11^d16^h

Złączenie Marsa z Jowiszem w odl. 0,8°.

12^d23^h25^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

13^d10^h

Minimalna libracja Księżyca (1,5°) w kierunku Mare Humboldtianum (zacienione).

15^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

17^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Gem (miryda) (7^h07,4^m, +22°42') osiąga maksimum jasności (7,1^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2005].

18^d

Gwiazda zmienna długookresowa RT Cyg (miryda) (19^h43,6^m, +48°47') osiąga maksimum jasności (7,3^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2008].

18^d00^h37^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

18^d15^h

Pluton w koniunkcji ze Słońcem.

18^d20^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 6°.

19^d01^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 5°.

19^d19^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 5°.

20^d00^h

Maksymalna libracja Księżyca (8,2°) w kierunku Sinus Iridium (oświetlona).

21^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Peg (miryda) (23^h06,6^m, +10°32') osiąga maksimum jasności (7,8^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2004].

21^d19^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 4°.

21^d23^h15^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

22^d00^h23^m

Słońce wstępuje w znak Koziorożca, jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 270°; rozpoczyna się zima astronomiczna.

22^d18^h02^m

Rys. 5

Mapa gwiazdozbioru Byka do obserwacji gwiazdy zmiennej zaćmieniowej HU Tau (4^h38^m15.8^s, +20°41'05'') (typu Algola). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 15°, północ u góry).

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m.

23^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

23^d01^h49^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

24^d04^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 3°.

24^d19^h23^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

24^d20^h04^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

25^d12^h

Złączenie Merkurego z Plutonem w odl. 8°.

25^d23^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 0,3°.

26^d19^h

Minimalna libracja Księżyca (1,2°) w kierunku Mare Orientale (zacienione).

26^d20^h44^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

28^d03^h01^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

28^d22^h05^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

30^d23^h26^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

31^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

Rys. 6

Konfiguracja pięciu najjaśniejszych księżyców Saturna w grudniu 2006 (III — Tethys, IV — Dione, V — Rhea, VI — Tytan, VIII — Iapetus). Zachód na lewo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na prawo