Czerwiec 2006

W roku 2006 wystąpią dwa zaćmienia Słońca: całkowite 29 marca oraz obrączkowe 22 września. Pierwsze z wymienionych zaćmień będzie można obserwować z niedalekiej Turcji, z Polski widoczne będzie jako zaćmienie częściowe. Warto wspomnieć, że jest to najbliżej naszego kraju zachodzące całkowite zaćmienie Słońca do 2026 r.! Dojdzie także do dwóch, widocznych w Polsce, zaćmień Księżyca: półcieniowego 14 marca i częściowego 7 września.

W 2006 r. kilkakrotnie dojdzie do zakryć znanej gromady otwartej Plejady przez Księżyc. Z Polski można będzie te zjawiska obserwować w dniach: 5 marca, 20 lipca, 12 września, 10 października, 6 listopada oraz 4 grudnia.

W 2006 roku do Słońca zbliży się 21 znanych komet, z których obserwacje jednej (73P/Schwassmann-Wachmann 3) będzie można wykonywać przez lornetki.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
VI	1	-15.50	-0.69	44.64
	3	-14.75	-0.45	18.17
	5	-13.97	-0.21	351.70
	7	-13.18	0.04	325.23
	9	-12.38	0.28	298.76
	11	-11.56	0.52	272.29
	13	-10.72	0.76	245.82
	15	-9.87	1.00	219.34
	17	-9.01	1.24	192.87
	19	-8.14	1.47	166.40
	21	-7.26	1.71	139.92
	23	-6.37	1.94	113.45
	25	-5.48	2.17	86.98
	27	-4.58	2.40	60.50
VI	29	-3.68	2.63	34.03
VII	1	-2.77	2.85	7.56
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 4d08h57m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

W czerwcu deklinacja Słońca wzrasta aż do dnia przesilenia letniego, 21 czerwca, kiedy osiągnie wartość maksymalną: Słońce wstępuje wtedy w zodiakalny znak Raka, rozpoczynając w ten sposób astronomiczne lato. W związku z tym w czerwcu przypada najdłuższy dzień i najkrótsza noc w roku na naszej półkuli. W Warszawie 1 czerwca Słońce wschodzi o 2^h21^m, zachodzi o 18^h47^m, a 30 czerwca wschodzi o 2^h18^m, zachodzi o 19^h01^m. Najwcześniej Słońce wzejdzie w dniu 17 czerwca (2^h14^m), najpóźniej zajdzie w dniu 25 czerwca (19^h01^m).

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli pod koniec czerwca, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pierwsza kwadra 3^d23^h06^m, pełnia 11^d18^h03^m, ostatnia kwadra 18^d14^h08^m oraz nów 25^d16^h05^m. W apogeum Księżyc znajdzie się 4^d01^h39^m, a w perygeum 16^d16^h59^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

Przez cały czerwiec wieczorem, nisko nad północno-zachodnim horyzontem, można obserwować Merkurego. W dniu 12 czerwca, w godzinę po zachodzie Słońca, wznosi się on na maksymalną wysokość, równą prawie 7°, świecąc wtedy z jasnością 0^m. Przez teleskop można wtedy obserwować tarczę planety o średnicy 7'', w fazie zbliżonej do kwadry. Teleskopy o średnicy przynajmniej 15 cm i powiększeniu 150×, umożliwią w tym okresie obserwacje szczegółów na powierzchni Merkurego.

Poprawiają się nieco warunki porannej obserwacji Wenus, która pod koniec miesiąca osiąga na początku świtu cywilnego wysokość ponad 7° nad północno-wschodnim horyzontem, świecąc nadal z jasnością -4^m. Planeta w swoim ruchu wokół Słońca oddala się od Ziemi, w związku z czym średnica jej tarczy w czerwcu maleje od 14'' do 12'', przy powoli rosnącej fazie.

W czerwcu szybko pogarszają się warunki wieczornej widzialności Marsa. W pierwszych dniach czerwca, ok. 1,5 godziny po zachodzie Słońca, planeta znajduje się na wysokości 11° nad północno-zachodnim horyzontem, a już 23 czerwca znika za horyzontem. Dostrzeżenie Marsa w brzasku wieczornej zorzy utrudnia jego mała jasność, równa jedynie +1,8^m.

Warunki obserwacji Jowisza w porównaniu z majem praktycznie się nie zmieniają, jednak w związku z oddalaniem się od opozycji okres jego widzialności skraca się początkowo do pierwszej połowy nocy, a następnie (od połowy miesiąca) do wieczora.

Pogarszają się warunki obserwacji Saturna, którego jeszcze na początku czerwca można odnaleźć wieczorem na wysokości kilkunastu stopni nad północno-zachodnim horyzontem. Planeta z dnia na dzień świeci jednak coraz niżej nad horyzontem i już w drugiej połowie miesiąca jej obserwacje stają się niemożliwe.

Po koniec miesiąca nad ranem teoretycznie staje się możliwa obserwacja Urana i Neptuna, jednak w ich dostrzeżeniu przeszkadzać będzie niskie położenie nad horyzontem i jasne niebo okresu „białych nocy”.

„Białe noce” są także przyczyną, dla której w czerwcu praktycznie kończy się okres obserwacji Plutona.

W czerwcu możemy obserwować w pobliżu opozycji jasną planetoidę:

(1) Ceres, (jasność 8,3^m). 10 VI: 22^h08,9^m, -21°39'; 20 VI: 22^h11,6^m, -22°16'; 30 VI: 22^h11,9^m, -23°06'.

Meteory

W dniach od 11 do 21 czerwca promieniują meteory z roju czerwcowych Lirydów (JLY). Rój ten obserwowany był w latach 60. i 70. XX w., następnie zaniknął. Ponownie obserwowany w 1996 r., nie został jednak dobrze zbadany. Niestety, tegorocznym obserwacjom meteorów w okresie przewidywanego maksimum w dniu 16 czerwca przeszkadzał będzie Księżyc przed ostatnią kwadrą, jednak można próbować obserwować meteory z tego ciekawego roju jeszcze przed jego wschodem. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Lutni kilka stopni na południe od Wegi i ma współrzędne: α = 18^h32^m, δ = +35°.

W dniach od 26 czerwca do 2 lipca promieniują meteory z roju czerwcowych Bootydów (JBO). Rój ten obserwowany był w 1916 r., następnie być może w 1921 i 1927 r., po czym zaniknął. Dużym zaskoczeniem było ponowne pojawienie się czerwcowych Bootydów w 1998 r. i to od razu jako aktywnego roju — tzw. zenitalna liczba godzinna (ZHR) przez ponad pół doby wynosiła wtedy od 50 do ponad 100! Macierzysta kometa roju, 7P/Pons-Winnecke przechodziła przez peryhelium w styczniu 1996 i ponownie w maju 2002. Obecnie orbita komety zbliża się do orbity Ziemi na odległość aż 0,24 j.a., tak więc aktywność z 1998 r. musiała być związana ze starszym materiałem krążącym po orbicie rezonansowej z Jowiszem (z 1819, 1869 lub 1825 r.). Tegoroczne maksimum przewidywane jest w dniu 27 czerwca ok. godziny 14^h UT. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Wolarza i ma w tym dniu współrzędne: α = 14^h56^m, δ = +48°. W obserwacjach tych niezwykle wolnych meteorów nie będzie przeszkadzał Księżyc tuż po nowiu.

* * *

4^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Lep (miryda) (4^h59,6^m, -14°48') osiąga maksimum jasności (6,8^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 4/2002].

4^d19^h

Minimalna libracja Księżyca (1,4°) w kierunku krateru Schickard (zacieniony).

6^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Vir (miryda) (12^h38,5^m, +6°59') osiąga maksimum jasności (6,9^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2003].

8^d13^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 5°.

8^d23^h48^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2005].

11^d

Rys. 4

Mapa gwiazdozbioru Ryb do obserwacji gwiazdy zmiennej R Psc (1^h30^m38,3^s, +2°52'55''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 7°, północ u góry).

Gwiazda zmienna długookresowa R Psc (miryda) (1^h30,7^m, +2°52') osiąga maksimum jasności (8,2^m).

11^d

Gwiazda zmienna długookresowa RT Cyg (miryda) (19^h43,6^m, +48°47') osiąga maksimum jasności (7,3^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2008].

11^d12^h

Maksymalna libracja Księżyca (8,2°) w kierunku Sinus Iridium (zacieniona).

12^d

Gwiazda zmienna długookresowa RS Vir (miryda) (14^h27,3^m, +4°41') osiąga maksimum jasności (8,1^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2008].

15^d21^h09^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

15^d23^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 4°.

16^d23^h

Pluton w opozycji do Słońca.

16^d23^h03^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

17^d17^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 1°.

18^d06^h

Złączenie Marsa z Saturnem w odl. 0,6°.

18^d22^h

Minimalna libracja Księżyca (1,7°) w kierunku Mare Fecunditatis (zacienione).

19^d13^h

Uran nieruchomy w rektascensji.

20^d20^h

Merkury w maksymalnej elongacji wschodniej od Słońca w odległości 24°56'.

21^d12^h27^m

Słońce wstępuje w znak Raka, jego długość ekliptyczna wynosi wtedy 90°. Początek astronomicznego lata.

22^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Crv (miryda) (12^h19,6^m, -19°15') osiąga maksimum jasności (7,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2007].

23^d00^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 5°.

24^d21^h42^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

25^d06^h

Maksymalna libracja Księżyca (8,2°) w kierunku Mare Australe (zacienione).

27^d18^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 4°.

28^d23^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 1°.

Rys. 6

Konfiguracja galileuszowych księżyców Jowisza w czerwcu 2006 (I — Io, II — Europa, III — Ganimedes, IV — Callisto). Przerwa w trasie księżyca oznacza przebywanie satelity w cieniu planety. Zachód na prawo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na lewo