Wrzesień 2006

W roku 2006 wystąpią dwa zaćmienia Słońca: całkowite 29 marca oraz obrączkowe 22 września. Pierwsze z wymienionych zaćmień będzie można obserwować z niedalekiej Turcji, z Polski widoczne będzie jako zaćmienie częściowe. Warto wspomnieć, że jest to najbliżej naszego kraju zachodzące całkowite zaćmienie Słońca do 2026 r.! Dojdzie także do dwóch, widocznych w Polsce, zaćmień Księżyca: półcieniowego 14 marca i częściowego 7 września.

W 2006 r. kilkakrotnie dojdzie do zakryć znanej gromady otwartej Plejady przez Księżyc. Z Polski można będzie te zjawiska obserwować w dniach: 5 marca, 20 lipca, 12 września, 10 października, 6 listopada oraz 4 grudnia.

W 2006 roku do Słońca zbliży się 21 znanych komet, z których obserwacje jednej (73P/Schwassmann-Wachmann 3) będzie można wykonywać przez lornetki.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
IX	1	21,02	7,19	267,62
	3	21,52	7,22	241,20
	5	21,99	7,24	214,78
	7	22,45	7,25	188,37
	9	22,88	7,25	161,96
	11	23,28	7,24	135,55
	13	23,66	7,23	109,14
	15	24,02	7,21	82,73
	17	24,35	7,18	56,33
	19	24,66	7,14	29,93
	21	24,94	7,09	3,53
	23	25,20	7,03	337,13
	25	25,43	6,97	310,73
	27	25,64	6,90	284,34
IX	29	25,81	6,82	257,94
X	1	25,96	6,73	231,55
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 21d06h25m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

Słońce, w swym ruchu rocznym po ekliptyce, 23 września przekracza równik niebieski w punkcie równonocy jesiennej, wstępując w znak Wagi, co rozpoczyna astronomiczną jesień. Dni stają się ciągle coraz krótsze. W Warszawie 1 września Słońce wschodzi o 3^h47^m, zachodzi o 17^h24^m, a 30 września wschodzi o 4^h35^m, zachodzi o 16^h16^m.

W dniu 7 września wystąpi częściowe zaćmienie Księżyca (widoczne w Polsce przy wschodzie Księżyca), a 22 września obrączkowe zaćmienie Słońca (niewidoczne w Polsce).

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w drugiej połowie września, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pełnia 7^d18^h42^m, ostatnia kwadra 14^d11^h15^m, nów 22^d11^h45^m i pierwsza kwadra 30^d11^h04^m. W perygeum Księżyc znajdzie się 8 września o 3^h06^m a w apogeum 22 września o 5^h20^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

Merkury znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczny.

Nad ranem w ciągu miesiąca szybko pogarszają się warunki widzialności Wenus. O ile jeszcze na początku września można ją odnaleźć ok. godzinę przed wschodem Słońca, świecącą z jasnością -3,9^m na wysokości 7° nad wschodnim horyzontem, o tyle pod koniec miesiąca jej obserwacja stanie się już niemożliwa.

Mars znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczny.

We wrześniu pogarszają się warunki wieczornej widzialności Jowisza, świecącego z jasnością -1,8^m. Na początku miesiąca, pod koniec zmierzchu cywilnego (ok. godzinę po zachodzie Słońca) możemy go odnaleźć na wysokości 10° nad południowo-zachodnim horyzontem, jednak już pod koniec września wysokość ta zmaleje do 6°, co znacznie utrudni obserwacje planety oraz zjawisk zachodzących w układzie jego satelitów.

Nad ranem, coraz wyżej na niebie, wznosi się Saturn, świecący w gwiazdozbiorze Lwa z jasnością 0,7^m. O ile na początku miesiąca znajdziemy go, na początku świtu cywilnego, na wysokości zaledwie 11° nad wschodnim horyzontem, o tyle pod koniec września będzie już ona wynosić aż 34°. Przez teleskop możemy obserwować tarczę planety o średnicy 17'', układ jej pierścieni oraz największych satelitów.

Przez całą noc w gwiazdozbiorze Wodnika widoczny jest Uran (o jasności 5,7^m), a w pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Koziorożca możemy obserwować Neptuna (7,9^m). Małe średnice tarcz tych planet (odpowiednio 3,7'' i 2,3'') utrudniają dostrzeżenie jakichkolwiek szczegółów powierzchniowych nawet przez większe teleskopy amatorskie, jednak już teleskop o średnicy przynajmniej 10 cm i powiększeniu 100× pozwoli na dostrzeżenie tarczy Urana oraz odróżnienie obrazu Neptuna od obrazów dyfrakcyjnych sąsiednich gwiazd o podobnych jasnościach.

Wieczorem, na południowo-zachodnim niebie, można jeszcze próbować zaobserwować Plutona (13,9^m), jednak potrzebny jest do tego teleskop o średnicy obiektywu przynajmniej 15 cm.

We wrześniu w pobliżu opozycji znajdują się jasne planetoidy:

(1) Ceres, (jasność 8,0^m). 8 IX: 21^h26,3^m, -29°31'; 18 IX: 21^h20,8^m, -29°34'; 28 IX: 21^h17,5^m, -29°21'.

(6) Hebe, (jasność 8,5^m). 8 IX: 20^h34,9^m, -20°58'; 18 IX: 20^h34,1^m, -22°23'; 28 IX: 20^h36,9^m, -23°23'.

(7) Iris, (jasność 8,1^m). 8 IX: 3^h11,3^m, 25°10'; 18 IX: 3^h20,9^m, 25°55'; 28 IX: 3^h27,4^m, 26°23'.

Meteory

Od 25 sierpnia do 8 września promieniują meteory z roju alfa Aurigid (AUR). Należą one do kompleksu mało aktywnych rojów związanych z kometą Kiesa (1911 II). W latach 1935, 1986 i 1994 odnotowano zwiększenia aktywności roju (ZHR = 40). Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Woźnicy i ma współrzędne: α = 5^h36^m, δ = +42°. Maksimum aktywności tego mało aktywnego roju przypada 1 września o 6:30 UT. W tym roku porannym obserwacjom szybkich, często pozostawiających ślady, meteorów nie będzie przeszkadzał Księżyc w pierwszej kwadrze.

Przez cały wrzesień możemy też obserwować wolne, czerwonawe i często jasne meteory z mało aktywnego roju Piscid (SPI) związanego z kometą Morehouse'a z 1907 r. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Ryb i ma współrzędne: α = 0^h20^m, δ = -1°. Maksimum aktywności przypada 20 września, w związku z czym w obserwacjach tego słabo zbadanego roju nie będzie przeszkadzał zbliżający się do nowiu Księżyc.

* * *

1^d05^h

Merkury w koniunkcji górnej ze Słońcem.

1^d19^h

Uran w opozycji do Słońca.

2^d02^h

Maksymalna libracja Księżyca (10,2°) w kierunku Sinus Iridium (zacieniona).

4^d00^h16^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

5^d04^h

Pluton nieruchomy w rektascensji.

6^d02^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 4°.

6^d21^h05^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

7^d

Rys. 4

Schemat częściowego zaćmienia Księżyca w dniu 7 września 2006 [wg F. Espenak, NASA/GSFC].

Częściowe zaćmienie Księżyca. Zaćmienie widoczne we wschodniej Europie, prawie całej Azji, Afryce wschodniej, zachodniej Australii oraz na Oceanie Indyjskim; w pozostałej części Afryki i Europy przy wschodzie Księżyca, w pozostałej części Azji i Australii przy zachodzie Księżyca. Maksymalna faza zaćmienia częściowego wyniesie 1,158. Przebieg zaćmienia: wejście Księżyca w półcień: 16^h42^m, początek zaćmienia częściowego: 18^h05^m, maksimum zaćmienia: 18^h51^m, koniec zaćmienia częściowego: 19^h38^m, wyjście Księżyca z półcienia: 21^h00^m. W Polsce zaćmienie widoczne przy wschodzie Księżyca.

7^d15^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 1°.

8^d00^h36^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

8^d06^h

Minimalna libracja Księżyca (0,6°) w kierunku Mare Humboldtianum (zacienione).

9^d22^h

Odkrycie gwiazdy ε Psc (4,3^m) przy ciemnym brzegu Księżyca po pełni, widoczne w całej Polsce (Kraków 22^h46^m — Gdańsk 22^h54^m).

11^d20^h19^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

12^d20^h

Odkrycie gromady otwartej Plejady przy ciemnym brzegu Księżyca przed ostatnią kwadrą, widoczne w całej Polsce (Krosno 20^h32^m — Gdańsk 20^h38^m).

13^d20^h38^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

14^d15^h

Maksymalna libracja Księżyca (10,3°) w kierunku Mare Australe (zacienione).

15^d02^h36^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

15^d19^h

Złączenie Merkurego z Marsem w odl. 0,2°.

18^d17^h54^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

19^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Cnc (miryda) (8^h16,6^m, +11°44') osiąga maksimum jasności (6,8^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 4/2004].

19^d00^h34^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

19^d03^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 2°.

20^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Aql (miryda) (19^h06,4^m, +8°14') osiąga maksimum jasności (6,1^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2004].

21^d15^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 2°.

22^d

Rys. 5

Schemat obrączkowego zaćmienia Słońca w dniu 22 września 2006 [wg. F. Espenak, NASA/GSFC].

Obrączkowe zaćmienie Słońca. Pas fazy obrączkowej przechodzi przez północną część Ameryki Południowej (Surinam i Gujanę Francuską) oraz przez południowy Atlantyk. Faza maksymalna równa 0,935 nastąpi o godzinie 11^h40^m w punkcie o współrzędnych: φ = 21°S, λ = 9°W. Maksymalny czas trwania fazy obrączkowej dla obserwatora na Ziemi będzie wynosił 7^m09^s. Częściowe fazy zaćmienia będą widoczne w całej Ameryce Południowej, na Atlantyku oraz w zachodniej i południowej Afryce. W Polsce zaćmienie niewidoczne.

22^d07^h

Minimalna libracja Księżyca (0,3°) w kierunku Mare Frigoris (zacienione).

23^d07^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 2°.

23^d04^h05^m

Słońce wstępuje w znak Wagi, jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 180°, mamy zrównanie dnia z nocą i początek jesieni astronomicznej.

23^d23^h05^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2005].

24^d01^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 2°.

25^d20^h11^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

26^d09^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 6°.

26^d22^h47^m

Rys. 6

Mapa gwiazdozbioru Korony Północnej do obserwacji gwiazdy zmiennej S CrB (15^h21^m24,0^s, +31°22'03''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 7°, północ u góry).

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

28^d

Gwiazda zmienna długookresowa S CrB (miryda) (15^h21,4^m, +31°22') osiąga maksimum jasności (7,3^m).

28^d21^h31^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

29^d20^h

Maksymalna libracja Księżyca (10,0°) w kierunku Sinus Iridium (zacieniona).