Listopad 2007

W roku 2007 wystąpią dwa częściowe zaćmienia Słońca, możliwe do obserwacji jedynie w obszarach podbiegunowych Ziemi. Dojdzie także do dwóch całkowitych zaćmień Księżyca, z których pierwsze (3 marca) widoczne będzie w Polsce wysoko na nocnym niebie.

W 2007 r. kilkakrotnie dojdzie do zakryć znanej gromady otwartej Plejady przez Księżyc. Z Polski można będzie te zjawiska obserwować w dniach: 27 stycznia, 23 lutego, 7 sierpnia, 28 października oraz 21 grudnia. Można będzie także obserwować zakrycia planet przez Księżyc: 2 marca oraz 22 maja zakrycie Saturna, 18 czerwca zakrycie Wenus, natomiast 24 grudnia zakrycie Marsa.

W 2007 roku do Słońca zbliży się 30 znanych komet, jednak do obserwacji nawet najjaśniejszych z nich niezbędny będzie większy sprzęt amatorski.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
XI	1	24,57	4,43	45,07
	3	24,23	4,22	18,70
	5	23,85	4,01	352,33
	7	23,45	3,80	325,96
	9	23,01	3,58	299,59
	11	22,55	3,36	273,22
	13	22,05	3,13	246,86
	15	21,52	2,90	220,49
	17	20,96	2,67	194,12
	19	20,37	2,43	167,76
	21	19,76	2,19	141,40
	23	19,11	1,94	115,03
	25	18,44	1,69	88,67
	27	17,74	1,45	62,31
XI	29	17,01	1,19	35,95
XII	1	16,26	0,94	9,59
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 4d10h02m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

Dni są coraz krótsze, co widać po momentach wschodu i zachodu Słońca w Warszawie. Dnia 1 listopada Słońce wschodzi o 5^h31^m, zachodzi o 15^h08^m, a 30 listopada wschodzi o 6^h20^m, zachodzi o 14^h28^m.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w pierwszej połowie listopada, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: ostatnia kwadra 1^d21^h18^m, nów 9^d23^h03^m, pierwsza kwadra 17^d22^h32^m i pełnia 24^d14^h30^m. W apogeum Księżyc znajdzie się 9 listopada o 12^h32^m a w perygeum 24 listopada o 0^h15^m.

Planety, planetoidy
i planety karłowate

Przez cały listopad nad ranem, nisko nad południowo-wschodnim horyzontem, będzie można obserwować Merkurego. W dniu 8 listopada, na początku świtu cywilnego, tzn. ok. godzinę przed wschodem Słońca, można go będzie odnaleźć na wysokości ponad 10° nad horyzontem, świecącego z jasnością -0,5^m. Przez teleskop zobaczymy tarczę planety o średnicy 7'' w fazie zbliżonej do kwadry. Już teleskop o średnicy obiektywu 10 cm, przy powiększeniu 100×, umożliwi dostrzeżenie szczegółów powierzchniowych planety, w czym może pomóc użycie żółtego filtru.

Również nad ranem, jednak znacznie wyżej nad horyzontem, świeci Wenus jako „Gwiazda Poranna” o jasności -4,3^m. Przez teleskop dostrzeżemy tarczę planety o średnicy 22'', również w fazie zbliżonej do kwadry. W ciągu miesiąca średnica planety powoli maleje, przy rosnącej równocześnie fazie.

W drugiej połowie nocy, wysoko na niebie w gwiazdozbiorze Bliźniąt widoczny jest Mars. W związku ze zbliżaniem się do opozycji, jasność planety rośnie i pod koniec miesiąca wynosi już -1,2^m. W tym samym czasie średnica tarczy Marsa osiąga 15'', co umożliwia dostrzeżenie szczegółów powierzchniowych już przez niewielkie teleskopy amatorskie, co ułatwi także jego wysokie położenie na niebie w czasie górowania.

Na początku listopada wieczorem, bardzo nisko nad zachodnim horyzontem, można jeszcze próbować dostrzec Jowisza, jednak jego wysokość nad horyzontem w ciągu miesiąca szybko maleje co sprawia, że wkrótce ginie on w brzasku zorzy wieczornej.

W drugiej połowie nocy, w gwiazdozbiorze Lwa, widoczny jest Saturn świecący z jasnością 0,7^m. Duża wysokość planety nad horyzontem ułatwia teleskopowe obserwacje struktur w jej atmosferze oraz układu pierścieni, w szczególności „Przerwy Cassiniego” (do jej zobaczenia wystarczający jest teleskop o średnicy 10 cm przy powiększeniu 100×).

W pierwszej połowie nocy, w gwiazdozbiorze Wodnika, można obserwować Urana jako „gwiazdę” o jasności 5,8^m.

Wieczorem, na wysokości 20° nad południowym horyzontem, w gwiazdozbiorze Koziorożca, można natomiast obserwować Neptuna jako „gwiazdę” o jasności 7,9^m.

Planeta karłowata (134340) Pluton znajduje się na niebie zbyt blisko Słońca i jest niewidoczna.

Planeta karłowata (1) Ceres jest widoczna przez całą noc w gwiazdozbiorze Wieloryba:

7 XI: 3^h09,9^m, +8°08', 7,3^m; 17 XI: 3^h00,4^m, +7°59', 7,3^m; 27 XI: 2^h51,5^m, +8°00', 7,5^m.

W listopadzie w pobliżu opozycji znajduje się jasna planetoida:

(8) Flora, (jasność 8,0^m): 7 XI: 3^h57,2^m, +9°36'; 17 XI: 3^h47,3^m, +9°25'; 27 XI: 3^h36,8^m, +9°29'.

Meteory

Od 25 września do 25 listopada promieniują meteory z kompleksu Taurydów, związanego z kometą krótkookresową 2P/Encke: Południowe Taurydy (STA) i Północne Taurydy (NTA). Radianty meteorów leżą w gwiazdozbiorze Byka i mają odpowiednio współrzędne: α = 3^h28^m, δ = +13° oraz α = 3^h52^m, δ = +22°. Maksimum aktywności STA przypada 5 listopada, natomiast NTA 12 listopada. W obrębie omawianych rojów stosunkowo często występują jasne bolidy. W bieżącym roku obserwacjom nie będzie przeszkadzał znajdujący się w pobliżu nowiu Księżyc.

Od 10 do 23 listopada promieniują meteory z roju Leonidów (LEO), związanego z kometą 55P/Tempel-Tuttle. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Lwa i ma współrzędne: α = 10^h08^m, δ = +22°. Główne maksimum aktywności przypada w tym roku 18 listopada o 2:50 UT. Od kilku lat aktywność roju była podwyższona (aż do wystąpienia „deszczów”) w związku z powrotem macierzystej komety w 1998 r. Pomimo zakończenia się tego okresu, obserwacje wykonane w roku bieżącym pozwolą na zbadanie struktury nieznanej jeszcze części strumienia. W obserwacjach w drugiej połowie nocy nie będzie przeszkadzał Księżyc w pierwszej kwadrze.

Od 15 do 25 listopada promieniują meteory z roju alfa-Monocerotydów (AMO). Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Jednorożca i ma współrzędne: α = 7^h48^m, δ = +01°. Maksimum aktywności przypada 22 listopada o 3:10 UT. Jest to rój o małej aktywności, jednak często sprawia niespodzianki. W 1995 r. przez pięć minut ZHR (zenitalna liczba godzinna) wynosiła dla niego aż około 420, a cały rozbłysk trwał 30 minut. Analiza analogicznych zjawisk pozwala przypuszczać, że występują one okresowo co 10 lat. W 2005 r. i 2006 r. nie zaobserwowano jednak znacząco wyższej aktywności roju, toteż być może kolejnego rozbłysku AMO można spodziewać się w roku bieżącym. Obserwacjom tego bardzo ciekawego roju będzie niestety przeszkadzał zbliżający się do pełni Księżyc.

* * *

1^d13^h

Merkury nieruchomy w rektascensji.

2^d02^h09^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

2^d21^h49^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2005].

2^d23^h

Odkrycie gwiazdy ψ Leo (5,4^m) przy ciemnym brzegu Księżyca po ostatniej kwadrze, widoczne w całej Polsce (Krosno 23^h07^m — Gdańsk 23^h25^m).

4^d00^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 2°.

5^d17^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 4°.

7^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

7^d01^h

Minimalna libracja Księżyca (5,4°) w kierunku Mare Humboldtianum (zacienione).

7^d16^h19^m

Rys. 7

Mapa gwiazdozbioru Cefeusza do obserwacji gwiazdy zmiennej δ Cep (22^h29^m10,3^s, +58°24'55''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 30°, północ u góry).

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m).

8^d02^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 7°.

8^d20^h

Merkury w maksymalnej elongacji zachodniej od Słońca w odległości 19°.

8^d22^h11^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

11^d01^h14^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

12^d23^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 5°.

13^d01^h06^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

13^d22^h03^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

15^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

15^d14^h

Maksymalna libracja Księżyca (7,6°) w kierunku Sinus Iridium (zacieniona).

15^d16^h

Mars nieruchomy w rektascensji.

16^d18^h32^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

16^d18^h52^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

17^d11^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 2°.

18^d19^h53^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

18^d20^h34^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

19^d01^h48^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

19^d09^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 1°.

20^d21^h14^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

22^d

Gwiazda zmienna długookresowa V Cas (miryda) (23^h11,6^m, +59°42') osiąga maksimum jasności (7,9^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 4/2004].

22^d16^h50^m

Słońce wstępuje w znak Strzelca, jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 240°.

22^d20^h

Minimalna libracja Księżyca (6,2°) w kierunku krateru Clavius (zacieniony).

22^d22^h35^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

23^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

23^d18^h41^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

23^d21^h47^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

24^d17^h

Uran nieruchomy w rektascensji.

25^d19^h57^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2005].

27^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Aqr (miryda) (23^h43,8^m, -15°17') osiąga maksimum jasności (6,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2003].

27^d07^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 1°.

28^d13^h

Maksymalna libracja Księżyca (8,3°) w kierunku Mare Fecunditatis (zacienione).

29^d02^h38^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

29^d03^h29^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

30^d19^h06^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

Rys. 8

Konfiguracja pięciu najjaśniejszych księżyców Saturna w listopadzie 2007 (III — Tethys, IV — Dione, V — Rhea, VI — Tytan, VIII — Iapetus). Zachód na lewo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na prawo.