Grudzień 2007

W roku 2007 wystąpią dwa częściowe zaćmienia Słońca, możliwe do obserwacji jedynie w obszarach podbiegunowych Ziemi. Dojdzie także do dwóch całkowitych zaćmień Księżyca, z których pierwsze (3 marca) widoczne będzie w Polsce wysoko na nocnym niebie.

W 2007 r. kilkakrotnie dojdzie do zakryć znanej gromady otwartej Plejady przez Księżyc. Z Polski można będzie te zjawiska obserwować w dniach: 27 stycznia, 23 lutego, 7 sierpnia, 28 października oraz 21 grudnia. Można będzie także obserwować zakrycia planet przez Księżyc: 2 marca oraz 22 maja zakrycie Saturna, 18 czerwca zakrycie Wenus, natomiast 24 grudnia zakrycie Marsa.

W 2007 roku do Słońca zbliży się 30 znanych komet, jednak do obserwacji nawet najjaśniejszych z nich niezbędny będzie większy sprzęt amatorski.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
XII	1	16,26	0,94	9,59
	3	15,48	0,69	343,23
	5	14,69	0,43	316,88
	7	13,86	0,18	290,52
	9	13,02	-0,08	264,17
	11	12,16	-0,34	237,82
	13	11,28	-0,59	211,47
	15	10,39	-0,85	185,12
	17	9,48	-1,10	158,77
	19	8,56	-1,36	132,42
	21	7,62	-1,61	106,07
	23	6,68	-1,86	79,72
	25	5,73	-2,10	53,38
	27	4,77	-2,35	27,03
	29	3,80	-2,59	0,69
XII	31	2,84	-2,83	334,35
2008 I	2	1,87	-3,07	308,01
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 1d17h28m i 29d01h15m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

Słońce w swym ruchu rocznym po ekliptyce zmierza w kierunku punktu przesilenia zimowego: 22 grudnia osiąga najniższy punkt ekliptyki pod równikiem niebieskim i wstępując w znak Koziorożca rozpoczyna astronomiczną zimę. Dni są nadal coraz krótsze. W Warszawie 1 grudnia Słońce wschodzi o 6^h22^m, zachodzi o 14^h27^m, 22 grudnia wschodzi o 6^h43^m, zachodzi o 14^h25^m, a 31 grudnia wschodzi o 6^h45^m, ale zachodzi o 14^h32^m.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w pierwszej połowie grudnia, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: ostatnia kwadra 1^d12^h44^m, nów 9^d17^h40^m, pierwsza kwadra 17^d10^h17^m, pełnia 24^d01^h16^m i ponownie ostatnia kwadra 31^d07^h51^m. W apogeum Księżyc znajdzie się 6^d16^h53^m, natomiast w perygeum 22^d10^h15^m.

Planety, planetoidy
i planety karłowate

Merkury znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczny.

Poranne warunki obserwacji Wenus w porównaniu z listopadem praktycznie nie ulegną zmianie, jednak w ciągu miesiąca zmniejszy się dosyć znacznie wysokość planety nad południowo-wschodnim horyzontem, w ostatnim dniu roku wynosząc, na początku świtu cywilnego, już tylko 15°. Przez teleskop można zobaczyć zmniejszającą się tarczę planety w fazie zmierzającej do pełni.

Przez całą noc widoczny jest Mars. W dniu 18 grudnia planeta znajdzie się najbliżej Ziemi, w odległości „zaledwie” nieco ponad 88 tysięcy km, dzięki czemu jej jasność osiągnie aż -1,6^m. Nawet mniejsze teleskopy amatorskie pozwolą w tym okresie na dostrzeżenie szczegółów powierzchniowych na tarczy planety, która osiągnie średnicę aż 16''. Bardzo pomocne będzie niezwykle wysokie położenie Marsa na niebie, górującego na wysokości aż 65° nad horyzontem. Pamiętajmy, że użycie pomarańczowych filtrów obiektywowych bądź okularowych poprawia kontrastowość szczegółów powierzchniowych Marsa, znacznie ułatwiając ich dostrzeżenie. Grudzień jest też okresem, gdy przy pomocy większych teleskopów amatorskich można próbować zaobserwować naturalne satelity Marsa: Phobosa (11,6^m) i Deimosa (12,7^m). Niezbędny do tego jest jednak teleskop o średnicy zwierciadła przynajmniej 20 cm oraz zasłonięcie samej, oślepiająco świecącej, planety.

Jowisz zachodzi niedługo po zachodzie Słońca i jest niewidoczny.

W drugiej połowie nocy w gwiazdozbiorze Lwa możemy nadal obserwować Saturna o jasności 0,5^m. Planeta zbliża się do lutowej opozycji, dzięki czemu przez teleskop zobaczymy jej tarczę o średnicy prawie 20''. W tym samym czasie układ pierścieni Saturna osiągnie rozpiętość 40'' przy małym nachyleniu ich płaszczyzny do Ziemi, co ułatwi znacznie dostrzeżenie słabych księżyców planety nawet przez teleskopy amatorskie. Już przez lornetkę dostrzeżemy Tytana (8,0^m), teleskop o średnicy 10 cm umożliwi zobaczenie Tethys (10,1^m), Dione (10,3^m), Rheę (9,6^m) i Iapetusa (od 10,1^m w maksymalnej elongacji zachodniej do 12,1^m w maksymalnej elongacji wschodniej), natomiast teleskop o średnicy 25 cm pozwoli powiększyć naszą „kolekcję” o Mimasa (12,8^m) i Enceladusa (11,6^m).

Urana można obserwować wieczorem w gwiazdozbiorze Wodnika, na praktycznie stałej wysokości ok. 30° nad południowo-zachodnim horyzontem.

Również wieczorem można próbować dostrzec znacznie słabszego Neptuna, jednak będzie to trudne w związku z położeniem zaledwie 16° nad południowo-zachodnim horyzontem (w półtorej godziny po zachodzie Słońca).

Planeta karłowata (134340) Pluton nadal znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczna.

Planeta karłowata (1) Ceres jest nadal widoczna przez całą noc w gwiazdozbiorze Wieloryba:

7 XII: 2^h44,1^m,+8°13', 7,7^m; 17 XII: 2^h38,8^m,+8°38', 7,9^m; 27 XII: 2^h36,1^m,+9°14', 8,1^m.

W grudniu w pobliżu opozycji nadal znajduje się jasna planetoida:

(8) Flora, (jasność 8,4^m): 7 XII: 3^h27,8^m, +9°51'; 17 XII: 3^h21,6^m, +10°31'; 27 XII: 3^h19,1^m, +11°27', 6 I 2008: 3^h20,3^m, +12°34'.

Komety

W grudniu w pobliżu Ziemi (2 stycznia 2008 r. w odległości minimalnej 0,2527 j.a.) znajdzie się jasna kometa krótkookresowa 8P/Tuttle:

1 XII: 20^h48,3^m, +83°44', 9,5^m; 10 XII: 23^h05,9^m, +78°44', 8,4^m; 20 XII: 00^h36,3^m, +64°38', 7,1^m, 30 XII: 1^h28,3^m, +34°17', 6,0^m.

Obserwacje komety ułatwi jej niezwykle wysokie położenie na niebie. W związku z tym, że będzie to zapewne obiekt silnie rozmyty, o średnicy kilkunastu minut kątowych (mniej więcej połowy średnicy tarczy Księżyca), najlepszym sprzętem obserwacyjnym do jej dostrzeżenia będzie lornetka. Pamiętajmy również, że położenie komety, a zwłaszcza jej jasność, mogą się nieco różnić od przewidywanych. UWAGA: w nocy z 30 na 31 grudnia 2007 kometa 8P/Tuttle widoczna będzie na tle galaktyki spiralnej M33 w gwiazdozbiorze Trójkąta, przy czym obydwa obiekty powinny mieć praktycznie tę samą jasność!

Meteory

Od 27 listopada do 17 grudnia promieniują meteory ze słabo zbadanego roju Monocerotydów (MON). Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Jednorożca i ma współrzędne: α = 6^h40^m, δ = +8°. Maksimum aktywności MON przypada w tym roku 9 grudnia, jednak istnieją obserwacje świadczące również o drugim maksimum, około 16 grudnia. Strumień jest wizualnie słaby, jednak bardzo mało zbadany i pilnie wymagający obserwacji zwłaszcza, że tegorocznym obserwacjom meteorów nie będzie przeszkadzał Księżyc, znajdujący się dokładnie w nowiu.

Od 3 do 15 grudnia promieniują meteory z równie słabo zbadanego roju σ-Hydrydów (HYD). Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Hydry i ma współrzędne: α = 8^h28^m, δ = +2°. Maksimum aktywności HYD przypada w tym roku 12 grudnia, chociaż niektóre dane wskazują na istnienie dodatkowego maksimum sześć dni wcześniej. Podobnie jak poprzedni, strumień ten jest również wizualnie słaby, jednak też bardzo słabo zbadany i pilnie wymagający obserwacji. Tegorocznym obserwacjom meteorów nie będzie przeszkadzał Księżyc, znajdujący się tuż po nowiu.

Od 7 do 17 grudnia promieniują meteory z roju Geminidów (GEM) związanego z planetoidą (prawdopodobnie „wygasłą” kometą) (3200) Phaeton. Radiant Geminidów leży w gwiazdozbiorze Bliźniąt i w momencie maksimum aktywności w dniu 14 grudnia o 16:45 UT ma współrzędne: α = 7^h28^m, δ = +33°. Strumień jest zawsze obfity, jednak jego wewnętrzna struktura pozostaje nadal słabo zbadana, toteż wymaga on obserwacji nie tylko w momencie przewidywanego maksimum. W obserwacjach tych meteorów także nie będzie przeszkadzał zbliżający się do pierwszej kwadry Księżyc.

Od 12 grudnia do 23 stycznia promieniują meteory ze słabo zbadanego roju Coma Berenicidów (COM). Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Warkocza i ma współrzędne: α = 11^h40^m, δ = +25°. Maksimum aktywności COM przypada w tym roku 20 grudnia. Strumień jest wizualnie słaby, jednak bardzo interesujący i wymagający obserwacji, zwłaszcza w celu wyznaczenia dokładnego momentu maksimum. Tegorocznym obserwacjom meteorów będzie przeszkadzał zbliżający się do pełni Księżyc, jednak po jego zachodzie pozostanie jeszcze nieco czasu na wykonanie wartościowych obserwacji.

* * *

1^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

1^d11^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 3°.

3^d23^h46^m

Rys. 7

Mapa gwiazdozbioru Perseusza do obserwacji gwiazdy zmiennej zaćmieniowej β Per (Algola) (3^h08^m10,1^s, +40°57'20''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 30°, północ u góry).

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m.

4^d00^h11^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

5^d00^h40^m

Księżyc Marsa Phobos w maksymalnej elongacji zachodniej w odległości 21''.

5^d01^h

Minimalna libracja Księżyca (6,1°) w kierunku Mare Humboldtianum (zacienione).

5^d19^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 7°.

5^d23^h40^m

Księżyc Marsa Phobos w maksymalnej elongacji zachodniej w odległości 21''.

6^d20^h35^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

7^d23^h21^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

8^d

Gwiazda zmienna długookresowa T Cep (miryda) (21^h09,6^m, +68°29') osiąga maksimum jasności (6,0^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 4/2003].

8^d01^h00^m

Księżyc Marsa Deimos w maksymalnej elongacji zachodniej w odległości 54''.

8^d01^h25^m

Księżyc Marsa Phobos w maksymalnej elongacji wschodniej w odległości 21''.

9^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

9^d00^h25^m

Księżyc Marsa Phobos w maksymalnej elongacji wschodniej w odległości 21''.

9^d01^h23^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

9^d05^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 5°.

9^d21^h04^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

10^d00^h

Maksymalna libracja Księżyca (6,8°) w kierunku krateru Plato (zacieniony).

10^d18^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 5°.

12^d01^h05^m

Księżyc Marsa Phobos w maksymalnej elongacji zachodniej w odległości 22''.

13^d00^h00^m

Księżyc Marsa Phobos w maksymalnej elongacji zachodniej w odległości 22''.

13^d02^h00^m

Księżyc Marsa Deimos w maksymalnej elongacji zachodniej w odległości 55''.

14^d02^h35^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

14^d12^h

Minimalna libracja Księżyca (6,4°) w kierunku Oceanus Procellarum (zacieniony).

14^d20^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 1°.

14^d23^h30^m

Księżyc Marsa Deimos w maksymalnej elongacji wschodniej w odległości 55''.

15^d03^h35^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

16^d16^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 1°.

17^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

17^d15^h

Merkury w koniunkcji górnej ze Słońcem.

18^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Gem (miryda) (7^h07,4^m, +22o42') osiąga maksimum jasności (7,1^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2005].

18^d18^h05^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2005].

18^d23^h

Mars najbliżej Ziemi, w odległości 88 158 350 km.

19^d03^h

Maksymalna libracja Księżyca (6,9°) w kierunku krateru Schickard (zacieniony).

19^d03^h47^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

20^d11^h

Saturn nieruchomy w rektascensji.

20^d20^h

Złączenie Merkurego z Jowiszem w odl. 2°.

21^d21^h

Zakrycie gromady otwartej Plejady przez ciemny brzeg Księżyca przed pełnią, widoczne w całej Polsce, z wyjątkiem jej krańców południowych (Szczecin 21^h43^m — Grudziądz 22^h17^m). Przez Polskę południową przechodzi pas zakryć brzegowych poszczególnych gwiazd gromady, np. linia zakrycia brzegowego 20 Tau (Maia, 3,9^m) przechodzić będzie 7 km na południe od Opola (22^h36^m) oraz 20 km na południe od Sandomierza (22^h41^m).

22^d06^h08^m

Słońce wstępuje w znak Koziorożca, jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 270°; rozpoczyna się zima astronomiczna.

23^d

Gwiazda zmienna długookresowa R LMi (miryda) (9^h45,6^m, +34°31') osiąga maksimum jasności (7,1^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2005].

23^d03^h

Minimalna libracja Księżyca (6,5°) w kierunku krateru Maurolycus (oświetlony).

23^d07^h

Jowisz w koniunkcji ze Słońcem.

24^d03^h

Zakrycie planety Mars (-1,6^m) przez Księżyc w pełni, widoczne w całej Polsce (Gdańsk 3^h35^m — Kraków 3^h45^m).

24^d04^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 0,2°.

24^d21^h

Mars w opozycji do Słońca.

25^d

Gwiazda zmienna długookresowa T Aqr (miryda) (20^h49,9^m, -5°09') osiąga maksimum jasności (7,7^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2003].

25^d

Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

25^d23^h26^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007]

26^d22^h18^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

27^d13^h

Maksymalna libracja Księżyca (7,0°) w kierunku Mare Fecunditatis (zacienione).

27^d21^h33^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

28^d19^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 3°.

29^d16^h16^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

29^d19^h07^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

29^d22^h54^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

31^d18^h47^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

Rys. 8

Konfiguracja pięciu najjaśniejszych księżyców Saturna w grudniu 2007 (III — Tethys, IV — Dione, V — Rhea, VI — Tytan, VIII — Iapetus). Zachód na lewo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na prawo.