Czerwiec 2007

W roku 2007 wystąpią dwa częściowe zaćmienia Słońca, możliwe do obserwacji jedynie w obszarach podbiegunowych Ziemi. Dojdzie także do dwóch całkowitych zaćmień Księżyca, z których pierwsze (3 marca) widoczne będzie w Polsce wysoko na nocnym niebie.

W 2007 r. kilkakrotnie dojdzie do zakryć znanej gromady otwartej Plejady przez Księżyc. Z Polski można będzie te zjawiska obserwować w dniach: 27 stycznia, 23 lutego, 7 sierpnia, 28 października oraz 21 grudnia. Można będzie także obserwować zakrycia planet przez Księżyc: 2 marca oraz 22 maja zakrycie Saturna, 18 czerwca zakrycie Wenus, natomiast 24 grudnia zakrycie Marsa.

W 2007 roku do Słońca zbliży się 30 znanych komet, jednak do obserwacji nawet najjaśniejszych z nich niezbędny będzie większy sprzęt amatorski.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
VI	1	-15,59	-0,72	267,09
	3	-14,84	-0,48	240,62
	5	-14,07	-0,24	214,15
	7	-13,28	0,00	187,68
	9	-12,48	0,25	161,21
	11	-11,66	0,49	134,74
	13	-10,82	0,73	108,27
	15	-9,97	0,97	81,80
	17	-9,12	1,21	55,32
	19	-8,25	1,44	28,85
	21	-7,37	1,68	2,38
	23	-6,48	1,91	335,90
	25	-5,59	2,14	309,43
	27	-4,69	2,37	282,96
VI	29	-3,79	2,60	256,48
VII	1	-2,88	2,82	230,01
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 21d04h19m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

W czerwcu deklinacja Słońca wzrasta aż do dnia przesilenia letniego, 21 czerwca, kiedy osiągnie wartość maksymalną: Słońce wstępuje wtedy w zodiakalny znak Raka, rozpoczynając w ten sposób astronomiczne lato. W związku z tym w czerwcu przypada najdłuższy dzień i najkrótsza noc w roku na naszej półkuli.

W Warszawie 1 czerwca Słońce wschodzi o 2^h21^m, zachodzi o 18^h47^m, a 30 czerwca wschodzi o 2^h18^m, zachodzi o 19^h01^m. Najwcześniej Słońce wzejdzie w dniu 17 czerwca (2^h14^m), najpóźniej zajdzie w dniu 25 czerwca (19^h02^m).

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w połowie czerwca, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pełnia 1^d01^h04^m, ostatnia kwadra 8^d11^h43^m, nów 15^d03^h13^m, pierwsza kwadra 22^d13^h15^m i ponownie pełnia 30^d13^h48^m. W perygeum Księżyc znajdzie się 12^d17^h08^m, a w apogeum 24^d14^h25^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

Na początku czerwca wieczorem, coraz niżej nad północno-zachodnim horyzontem, można obserwować Merkurego. W dniu 1 czerwca, w godzinę po zachodzie Słońca, wznosi się on na maksymalną wysokość prawie 9°, świecąc wtedy z jasnością 0,4^m. Przez teleskop można w tym okresie obserwować tarczę planety o średnicy 8'', w fazie zbliżonej do kwadry.

W czerwcu pogarszają się warunki wieczornej widzialności Wenus. W ciągu miesiąca jej wysokość nad zachodnim horyzontem, mierzona pod koniec zmierzchu cywilnego, zmniejsza się od ponad 21° do jedynie 10°. Planeta w swoim ruchu wokół Słońca zbliża się do Ziemi, w związku z czym średnica jej tarczy w czerwcu rośnie od 22'' do 30'', przy powoli malejącej fazie. Niezmienna pozostaje natomiast jasność Wenus, wynosząca -4,3^m.

W czerwcu poprawiają się warunki porannej widzialności Marsa. W pierwszych dniach czerwca, na godzinę przed wschodem Słońca, planeta znajduje się na wysokości zaledwie 10° nad wschodnim horyzontem, natomiast 30 czerwca wielkość ta wyniesie już ponad 20°. Dostrzeżenie Marsa w brzasku porannej zorzy utrudnia jednak jego mała jasność, wynosząca jedynie +0,8^m.

Warunki obserwacji Jowisza w porównaniu z majem praktycznie się nie zmieniają, można go obserwować przez całą noc w gwiazdozbiorze Wężownika. W dniu 6 czerwca planeta znajduje się w opozycji do Słońca, w związku z czym osiąga ona największą w 2007 r. jasność równą -2,6^m, przy średnicy tarczy wynoszącej prawie 46'', co ułatwi teleskopowe obserwacje zmian w jej atmosferze.

Pogarszają się warunki obserwacji Saturna, którego jeszcze na początku czerwca można odnaleźć wieczorem na wysokości 30° nad północno-zachodnim horyzontem. Planeta z dnia na dzień świeci jednak coraz niżej nad horyzontem i pod koniec miesiąca można próbować ją dostrzec na wysokości już tylko 11°.

Po koniec miesiąca nad ranem teoretycznie staje się możliwa obserwacja Urana i Neptuna, jednak w ich dostrzeżeniu przeszkadzać będzie niskie położenie nad horyzontem i jasne niebo okresu „białych nocy”.

„Białe noce” są także przyczyną, dla której w czerwcu praktycznie kończy się okres obserwacji Plutona.

W czerwcu możemy obserwować w pobliżu opozycji jasną planetoidę:

(4) Vesta, (jasność 5,6^m). 10 VI: 16^h22,5^m, -14°23'; 20 VI: 16^h13,8^m, -14°52'; 30 VI: 16^h07,5^m, -15°30'.

Meteory

W dniach od 11 do 21 czerwca promieniują meteory z roju czerwcowych Lirydów (JLY). Rój ten obserwowany był w latach 60. i 70. XX w., następnie zaniknął. Ponownie obserwowany w 1996 r., nie został jednak dobrze zbadany. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Lutni kilka stopni na południe od Wegi i ma współrzędne: α = 18^h32^m, δ = +35°. W tegorocznych obserwacjach meteorów z tego niezwykle interesującego roju w okresie przewidywanego maksimum w dniu 16 czerwca nie będzie przeszkadzał Księżyc w nowiu.

W dniach od 22 czerwca do 2 lipca promieniują meteory z roju czerwcowych Bootydów (JBO). Rój ten obserwowany był w 1916 r., następnie być może w 1921 i 1927 r., po czym zaniknął. Dużym zaskoczeniem było ponowne pojawienie się czerwcowych Bootydów w 1998 r. i to od razu jako aktywnego roju — tzw. zenitalna liczba godzinna (ZHR) przez ponad pół doby wynosiła wtedy od 50 do ponad 100! Macierzysta kometa roju, 7P/Pons-Winnecke przechodziła przez peryhelium w styczniu 1996 i ponownie w maju 2002. Obecnie orbita komety zbliża się do orbity Ziemi na odległość aż 0,24 j.a., tak więc aktywność z 1998 r. musiała być związana ze starszym materiałem krążącym po orbicie rezonansowej z Jowiszem (z 1819, 1869 lub 1825 r.). Tegoroczne maksimum przewidywane jest w dniu 27 czerwca ok. godziny 20^h00^m UT. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Wolarza i ma w tym dniu współrzędne: α = 14^h56^m, δ = +48°. W obserwacjach tych niezwykle wolnych meteorów będzie jednak przeszkadzał zbliżający się do pełni Księżyc.

* * *

1^d11^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 6°.

2^d10^h

Merkury w maksymalnej elongacji wschodniej od Słońca w odległości 23°22'.

2^d12^h

Maksymalna libracja Księżyca (7,9°) w kierunku Sinus Iridium (oświetlona).

3^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Lyn (miryda) (7^h01,3^m, +55°20') osiąga maksimum jasności (7,9^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 2/2005].

6^d00^h

Jowisz w opozycji do Słońca.

6^d15^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 2°.

8^d15^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 1°.

9^d04^h

Wenus w maksymalnej elongacji wschodniej od Słońca w odległości 45°23'.

9^d16^h

Minimalna libracja Księżyca (4,6°) w kierunku krateru Schickard (oświetlony).

10^d

Rys. 2

Mapa gwiazdozbioru Herkulesa do obserwacji gwiazdy zmiennej S Her (16^h51^m53,9^s, +14°56'31''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 7°, północ u góry).

Gwiazda zmienna długookresowa S Her (miryda) (16^h51,9^m, +14°57') osiąga maksimum jasności (7,6^m).

10^d19^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 4°.

15^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Tri (miryda) (2^h37,0^m, +34°16') osiąga maksimum jasności (6,2^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

15^d16^h

Merkury nieruchomy w rektascensji.

15^d22^h17^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

16^d08^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 5 .

16^d11^h

Maksymalna libracja Księżyca (7,8°) w kierunku Mare Australe (oświetlone).

18^d14^h

Zakrycie planety Wenus (-4,4^m) przez ciemny brzeg Księżyca przed pierwszą kwadrą, na wysokości 56° nad horyzontem, widoczne w całej Polsce (Szczecin 14^h20^m — Krosno 14^h35^m).

19^d07^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 0,2°.

20^d23^h03^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

21^d18^h06^m

Słońce wstępuje w znak Raka, jego długość ekliptyczna wynosi wtedy 90°. Początek astronomicznego lata.

22^d23^h

Minimalna libracja Księżyca (4,0°) w kierunku Mare Humboldtianum (oświetlone).

23^d20^h

Uran nieruchomy w rektascensji.

25^d

Gwiazda zmienna długookresowa RT Cyg (miryda) (19^h43,6^m, +48°47') osiąga maksimum jasności (7,3^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 3/2008].

25^d21^h52^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

28^d18^h

Merkury w koniunkcji dolnej ze Słońcem.

29^d08^h

Maksymalna libracja Księżyca (7,7°) w kierunku krateru Sinus Iridium (zacieniona).

Rys. 3

Konfiguracja galileuszowych księżyców Jowisza w czerwcu 2007 (I — Io, II — Europa, III — Ganimedes, IV — Callisto). Przerwa w trasie księżyca oznacza przebywanie satelity w cieniu planety. Zachód na prawo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na lewo

 

Rys. 4

Konfiguracja pięciu najjaśniejszych księżyców Saturna w czerwcu 2007 (III — Tethys, IV — Dione, V — Rhea, VI — Tytan, VIII — Iapetus). Zachód na lewo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na prawo.