Wrzesień 2008

W roku 2008 wystąpią dwa zaćmienia Słońca: obrączkowe, widoczne 7 lutego z południowych obszarów podbiegunowych Ziemi, oraz całkowite, widoczne 1 sierpnia w Azji. Drugie z wymienionych zaćmień widoczne będzie w Polsce jako częściowe. Dojdzie także do dwóch zaćmień Księżyca: całkowitego 21 lutego i częściowego 16 sierpnia. Obydwa te zaćmienia będzie można obserwować w Polsce.

W 2008 roku kilkakrotnie dojdzie do zakryć gromady otwartej Plejady przez Księżyc. Z Polski można będzie te zjawiska obserwować w dniach: 12 marca, 23 sierpnia, 20 września oraz 12 listopada. Można będzie także obserwować zakrycia planet przez Księżyc: 10 maja zakrycie Marsa i 1 grudnia zakrycie Wenus.

W 2008 roku do Słońca zbliży się 40 znanych komet, z których dwie będzie można być może obserwować nawet przez większe lornetki.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
IX	1	21,15	7,20	339,29
	3	21,64	7,22	312,88
	5	22,11	7,24	286,46
	7	22,55	7,25	260,05
	9	22,98	7,25	233,64
	11	23,38	7,24	207,23
	13	23,75	7,23	180,82
	15	24,11	7,20	154,41
	17	24,43	7,17	128,01
	19	24,73	7,13	101,61
	21	25,01	7,08	75,21
	23	25,26	7,02	48,81
	25	25,48	6,95	22,41
	27	25,68	6,88	356,02
IX	29	25,85	6,80	329,62
X	1	25,99	6,71	303,23
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 26d16h45m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

Słońce, w swym ruchu rocznym po ekliptyce, 22 września przekracza równik niebieski w punkcie równonocy jesiennej, wstępując w znak Wagi, co rozpoczyna astronomiczną jesień. Dni stają się ciągle coraz krótsze. W Warszawie 1 września Słońce wschodzi o 3^h48^m, zachodzi o 17^h23^m, a 30 września wschodzi o 4^h36^m, zachodzi o 16^h15^m.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli na początku i pod koniec września, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pierwsza kwadra 7^d14^h04^m, pełnia 15^d09^h13^m, ostatnia kwadra 22^d05^h04^m i nów 29^d08^h12^m. W apogeum Księżyc znajdzie się 7 września o 15^h00^m a w perygeum 20 września o 3^h30^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

Merkury znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczny.

Wieczorem teoretycznie można tuż nad południowo-zachodnim horyzontem próbować dostrzec Wenus, jednak pod koniec miesiąca, w godzinę po zachodzie Słońca, wzniesie się ona na wysokość zaledwie 2°, co czyni jej obserwacje praktycznie niemożliwymi, pomimo jasności wynoszącej aż -4^m.

Na podobnej wysokości nad horyzontem wznosi się na początku września Mars, jednak przy jasności zaledwie +1,7^m jego dostrzeżenie w blasku zorzy wieczornej jest niemożliwe. W połowie miesiąca planeta zbliża się na niebie do Słońca, ginąc całkowicie w jego blasku.

W pierwszej połowie nocy można zobaczyć Jowisza, świecącego z jasnością -2,1^m na wysokości 15° nad południowym horyzontem na tle gwiazdozbioru Strzelca. Przez teleskopy można obserwować struktury chmur planety oraz zjawiska w układzie jej największych satelitów.

Nad ranem, w połowie miesiąca, nisko nad wschodnim horyzontem pojawia się Saturn, świecący w gwiazdozbiorze Lwa z jasnością 1,0^m. Obserwacja planety stanie się możliwa pod koniec września, gdy na początku świtu cywilnego, czyli godzinę przed wschodem Słońca, wzniesie się na wysokość 14° nad wschodnim horyzontem. Przez teleskop będziemy mogli obserwować tarczę planety o średnicy 16'' oraz jej pierścienie, których płaszczyzna bliska będzie płaszczyźnie ekliptyki. Geometria ta sprawi, że blask pierścieni nie przeszkodzi w dostrzeżeniu słabych księżyców Saturna nawet przez niewielkie teleskopy amatorskie.

Przez całą noc w gwiazdozbiorze Wodnika widoczny jest Uran (o jasności 5,7^m), a w pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Koziorożca możemy obserwować Neptuna (7,8^m). Małe średnice tarcz tych planet (odpowiednio 3,7'' i 2,3'') utrudniają dostrzeżenie jakichkolwiek szczegółów powierzchniowych nawet przez większe teleskopy amatorskie, jednak już teleskop o średnicy przynajmniej 10 cm i powiększeniu 100× pozwoli na dostrzeżenie tarczy Urana oraz odróżnienie obrazu Neptuna od obrazów dyfrakcyjnych sąsiednich gwiazd o podobnych jasnościach.

Planeta karłowata (134340) Pluton jest jeszcze widoczna wieczorem w gwiazdozbiorze Węża, jednakże jej jasność wynosi jedynie 13,9^m i do jej zaobserwowania niezbędny jest teleskop o średnicy zwierciadła przynajmniej 15 cm.

We wrześniu w pobliżu opozycji znajdują się jasne planetoidy:

(2) Pallas (jasność 8,7^m). 7 IX: 4^h56,0^m, -9°39'; 17 IX: 5^h07,1^m, -12°08'; 27 IX: 5^h16,5^m, -14°54'.

(4) Vesta (jasność 6,5^m). 7 IX: 3^h00,7^m, +7°09'; 17 IX: 3^h01,0^m, +6°40'; 27 IX: 2^h58,4^m, +6°03'.

Meteory

We wrześniu można obserwować meteory z kilku słabo zbadanych rojów o niskiej aktywności, z radiantami w gwiazdozbiorach Barana, Perseusza, Kasjopei i Woźnicy, być może związanych genetycznie z kometą Kiesa (1911 II). Od 5 do 17 września promieniują meteory z roju wrześniowych Perseidów (SPE). Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Perseusza i ma współrzędne: α = 4^h00^m, δ = +47°. Maksimum aktywności tego mało aktywnego roju przypada 9 września o 3^h. W tym roku w porannych obserwacjach tych szybkich meteorów nie będzie przeszkadzał Księżyc po pierwszej kwadrze.

Do tej samej rodziny rojów meteorowych należą, promieniujące od 25 sierpnia do 8 września, alfa Aurigidy (AUR). W latach 1935, 1986 i 1994 odnotowano zwiększenia aktywności roju (ZHR = 40). Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Woźnicy i ma współrzędne: α = 5^h36^m, δ = +42°. Maksimum aktywności tego mało aktywnego roju przypada jeszcze 31 sierpnia. W tym roku w obserwacjach szybkich, często pozostawiających ślady, meteorów będzie przeszkadzał Księżyc w nowiu.

Od 18 września do 10 października można natomiast obserwować meteory z mało aktywnego roju delta Aurigidów (DAU), których radiant ma współrzędne: α = 5^h52^m, δ = +49°. Maksimum aktywności tego mało aktywnego roju przypada 9 września i w jego porannych obserwacjach nie będzie przeszkadzał Księżyc po pierwszej kwadrze.

Przez cały wrzesień możemy też obserwować wolne, czerwonawe i często jasne meteory z mało aktywnego, ekliptycznego Źródła Przeciwsłonecznego (ANT), dawniej wydzielane w oddzielny rój Piscidów (SPI), wiązany z kometą Morehouse'a z 1907 r. Radiant meteorów, w ciągu miesiąca przesuwający się wzdłuż ekliptyki, leży w gwiazdozbiorze Ryb w pobliżu punktu Barana i 15 września ma współrzędne: α = 0^h20^m, δ = +3°.

* * *

1^d14^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 6°.

1^d21^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 3°.

2^d03^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 5°.

3^d19^h

Maksymalna libracja Księżyca (7,8°) w kierunku Mare Humboldtianum (oświetlone).

4^d02^h

Saturn w koniunkcji ze Słońcem.

7^d03^h

Złączenie Merkurego z Marsem w odl. 3°.

8^d03^h

Jowisz nieruchomy w rektascensji.

9^d23^h48^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

10^d00^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 3°.

11^d00^h

Minimalna libracja Księżyca (4,5°) w kierunku Sinus Iridium (zacieniona).

11^d04^h

Merkury w maksymalnej elongacji wschodniej od Słońca w odległości 27°.

11^d23^h49^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

12^d03^h

Złączenie Wenus z Marsem w odl. 0,3°.

12^d16^h

Złączenie Merkurego z Wenus w odl. 4°.

12^d20^h37^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

12^d20^h38^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

13^d03^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 0,3°.

13^d11^h

Uran w opozycji do Słońca.

13^d22^h12^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

14^d01^h10^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,7^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

15^d06^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 3°.

15^d20^h12^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

18^d04^h

Maksymalna libracja Księżyca (6,9°) w kierunku krateru Clavius (oświetlony).

18^d19^h41^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2005].

20^d00^h53^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

20^d03^h

Odkrycie gromady otwartej Plejady przy ciemnym brzegu Księżyca przed ostatnią kwadrą, widoczne w całej Polsce (gwiazda 19 Tau — Taygeta: Zielona Góra 3^h33^m — Lublin 3^h42^m).

22^d15^h44^m

Słońce wstępuje w znak Wagi, jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 180°, mamy zrównanie dnia z nocą i początek jesieni astronomicznej.

23^d00^h

Złączenie Merkurego z Marsem w odl. 4°.

24^d

Gwiazda zmienna długookresowa S CrB (miryda) (15^h21,1^m, +31°22') osiąga maksimum jasności (7,3^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 4/2007].

24^d05^h

Merkury nieruchomy w rektascensji.

24^d17^h

Minimalna libracja Księżyca (4,2°) w kierunku Mare Fecunditatis (zacienione).

26^d23^h02^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

27^d

Rys. 4

Mapa gwiazdozbioru Węża do obserwacji gwiazdy zmiennej R Ser (15^h50^m41,7^s, +15°08'01''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 7°, północ u góry).

Gwiazda zmienna długookresowa R Ser (miryda) (15^h50,7^m, +15°08') osiąga maksimum jasności (6,9^m).

27^d16^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 5°.

28^d17^h55^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

30^d00^h35^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

30^d09^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 2°.

Rys. 5

Konfiguracja galileuszowych księżyców Jowisza we wrześniu 2008 (I — Io, II — Europa, III — Ganimedes, IV — Callisto). Przerwa w trasie księżyca oznacza przebywanie satelity w cieniu planety. Zachód na prawo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na lewo.