Wrzesień 2009

W roku 2009 wystąpią dwa zaćmienia Słońca: obrączkowe, widoczne 26 stycznia z południowej części Oceanu Indyjskiego, oraz całkowite, widoczne 22 lipca we wschodniej Azji. Obydwa zaćmienia będą niewidoczne w Polsce. Dojdzie także do czterech zaćmień Księżyca: trzech częściowych półcieniowych (9 lutego, 7 lipca i 6 sierpnia) oraz częściowego 31 grudnia. Tylko zaćmienie 7 lipca nie będzie widoczne w Polsce.

W 2009 r. kilkakrotnie dojdzie do zakryć gromady otwartej Plejady przez Księżyc. Z Polski można będzie te zjawiska obserwować w dniach: 7 stycznia, 30 marca oraz 18 lipca. 10 maja i 21 października zostanie natomiast zakryta najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Skorpiona — Antares.

W 2009 roku do Słońca zbliży się 39 znanych komet, z których dwie będzie można obserwować nawet przez lornetki.

Data		P [°]	B0 [°]	L0 [°]
IX	1	21,08	7,19	201,74
	3	21,58	7,22	175,33
	5	22,05	7,24	148,91
	7	22,50	7,25	122,50
	9	22,93	7,25	96,08
	11	23,33	7,24	69,67
	13	23,71	7,23	43,27
	15	24,06	7,20	16,86
	17	24,39	7,17	350,46
	19	24,70	7,13	324,06
	21	24,98	7,08	297,66
	23	25,23	7,03	271,26
	25	25,45	6,96	244,86
	27	25,65	6,89	218,47
IX	29	25,83	6,81	192,07
X	1	25,97	6,72	165,68
Dane dla obserwatorów Słońca (na 0h UT)
P — kąt odchylenia osi obrotu Słońca mierzony od północnego wierzchołka tarczy B0, L0 — heliograficzna szerokość i długość środka tarczy 16d06h39m — heliograficzna długość środka tarczy wynosi 0°

Słońce

Słońce w swym ruchu rocznym po ekliptyce 22 września przekracza równik niebieski w punkcie równonocy jesiennej, wstępując w znak Wagi, co rozpoczyna astronomiczną jesień. Dni stają się ciągle coraz krótsze. W Warszawie 1 września Słońce wschodzi o 3^h47^m, zachodzi o 17^h23^m, a 30 września wschodzi o 4^h35^m, zachodzi o 16^h16^m.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w połowie września, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pełnia 4^d16^h02^m, ostatnia kwadra 12^d02^h16^m, nów 18^d18^h44^m i pierwsza kwadra 26^d04^h50^m. W perygeum Księżyc znajdzie się 16 września o 7^h57^m a w apogeum 28 września o 3^h34^m.

Planety, planety karłowate
i planetoidy

Pod koniec września nad ranem, nisko nad wschodnim horyzontem można będzie dostrzec Merkurego. W ostatnim dniu miesiąca planeta, na godzinę przed wschodem Słońca, wzniesie się na wysokość nieco ponad 7° nad horyzontem, świecąc z jasnością 0^m. Przez teleskop będzie można dostrzec tarczę Merkurego o średnicy 8'' w bardzo małej, powiększającej się jednak z dnia na dzień fazie.

Również nad ranem, znacznie wyżej od Merkurego, dostrzeżemy Wenus, świecącą z jasnością -4^m na powoli zmniejszającej się wysokości nad horyzontem, od 21° na początku września do 17° pod koniec miesiąca. Przez teleskop zobaczymy tarczę planety w fazie zbliżającej się do pełni, o średnicy zaledwie 11''.

Na porannym niebie, wysoko nad horyzontem w gwiazdozbiorze Bliźniąt, zobaczymy również Marsa, świecącego z jasnością zaledwie +0,8''. Wprawdzie przez teleskop na jego tarczy o średnicy jedynie 7'' nie zobaczymy raczej żadnych szczegółów, jednak z łatwością zauważalna będzie faza planety, wynosząca pod koniec miesiąca jedynie 88%.

W pierwszej połowie nocy zobaczyć można Jowisza, świecącego z jasnością -2,7^m na wysokości 22° nad południowym horyzontem na tle gwiazdozbioru Koziorożca. Przez teleskopy można obserwować strukturę chmur planety oraz zjawiska w układzie jej największych satelitów.

Saturn znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczny.

Przez całą noc w gwiazdozbiorze Ryb widoczny jest Uran (o jasności 5,7^m), a w pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Koziorożca możemy jeszcze obserwować Neptuna (7,8^m). Małe średnice tarcz tych planet (odpowiednio 3,7'' i 2,3'') utrudniają dostrzeżenie jakichkolwiek szczegółów powierzchniowych nawet przez większe teleskopy amatorskie, jednak już teleskop o średnicy przynajmniej 10 cm i powiększeniu 100× pozwoli na dostrzeżenie tarczy Urana oraz odróżnienie obrazu Neptuna od obrazów dyfrakcyjnych sąsiednich gwiazd o podobnych jasnościach.

Planeta karłowata (134340) Pluton jest jeszcze widoczna wieczorem w gwiazdozbiorze Strzelca, jednakże jej jasność wynosi jedynie 14,5^m i do jej zaobserwowania niezbędny jest teleskop o średnicy zwierciadła przynajmniej 20 cm.

We wrześniu w pobliżu opozycji znajdują się jasne planetoidy:

(3) Juno, (jasność 7,7^m). 8 IX: 0^h07,8^m, -1°05'; 18 IX: 0^h01,7^m, -3°11'; 28 IX: 23^h54,8^m, -5°21'.

(18) Melpomene, (jasność 8,0^m). 8 IX: 1^h39,8^m, -1°22'; 18 IX: 1^h40,1^m, -3°28'; 28 IX: 1^h37,3^m, -5°44'.

Meteory

We wrześniu można obserwować meteory z kilku słabo zbadanych rojów o niskiej aktywności, z radiantami w gwiazdozbiorach Barana, Perseusza, Kasjopei i Woźnicy, być może związanych genetycznie z kometą Kiesa (1911 II).

Od 25 sierpnia do 8 września promieniują alfa Aurigidy (AUR). W latach 1935, 1986 i 1994 odnotowano zwiększenia aktywności roju (ZHR = 40), a w 2007 r. ZHR osiągnęło nawet na krótko wartość 130. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Woźnicy i ma współrzędne: α = 5^h36^m, δ = +42°. Maksimum aktywności tego mało aktywnego roju przypada 1 września o 1^h. W tym roku w obserwacjach szybkich, często pozostawiających ślady, meteorów, w drugiej połowie nocy nie będzie już przeszkadzał, po swoim zajściu, zbliżający się do pełni Księżyc.

Od 18 września do 10 października można natomiast obserwować meteory z mało aktywnego roju delta Aurigidów (DAU), których radiant ma współrzędne: α = 5^h52^m, δ = +49°. Maksimum aktywności tego mało aktywnego roju przypada 9 września, jednak w jego obserwacjach będzie przeszkadzał Księżyc kilka dni po pełni.

Przez cały wrzesień możemy też obserwować wolne, czerwonawe i często jasne meteory z mało aktywnego, ekliptycznego Źródła Przeciwsłonecznego (ANT), dawniej wydzielane w oddzielny rój Piscidów (SPI), wiązany z kometą Morehouse'a z 1907 r. Radiant meteorów, w ciągu miesiąca przesuwający się wzdłuż ekliptyki, leży w gwiazdozbiorze Ryb w pobliżu punktu Barana i 15 września ma współrzędne: α = 0^h20^m, δ = +3°.

* * *

1^d07^h

Minimalna libracja Księżyca (0,3°) w kierunku krateru Maurolycus (oświetlony).

2^d19^h

Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 2°.

3^d02^h25^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

3^d06^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 2°.

5^d16^h

Złączenie Urana z Księżycem w odl. 4°.

6^d

Gwiazda zmienna długookresowa R Tri (miryda) (2^h37,0^m, +34°16') osiąga maksimum jasności (6,2^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

6^d20^h

Merkury nieruchomy w rektascensji.

8^d11^h

Maksymalna libracja Księżyca (8,6°) w kierunku krateru Schickard (oświetlony).

8^d20^h53^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

9^d19^h

Odkrycie gwiazdy ε Ari (4,7^m) przy ciemnym brzegu Księżyca przed ostatnią kwadrą, widoczne w całej Polsce (Krosno 19^h42^m — Gdańsk 19^h46^m).

12^d22^h28^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2005].

13^d16^h

Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 0,07°.

13^d20^h04^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

13^d20^h48^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

14^d

Rys. 4

Mapa gwiazdozbioru Lwa do obserwacji gwiazdy zmiennej R Leo (9^h47^m33,4^s, +11°25'45''). Podane jasności gwiazd porównania (pole widzenia wynosi 11°, północ u góry).

Gwiazda zmienna długookresowa R Leo (miryda) (9^h47,6^m, +11°26') osiąga maksimum jasności (5,8^m).

14^d19^h47^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 1/2008].

14^d21^h09^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1^m do 3,4^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

15^d06^h

Minimalna libracja Księżyca (1,2°) w kierunku Sinus Iridium (oświetlona).

16^d16^h

Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 4°.

17^d19^h

Saturn w koniunkcji ze Słońcem.

17^d23^h42^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

18^d16^h

Uran w opozycji do Słońca.

18^d18^h

Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 7°.

18^d23^h

Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 2°.

19^d00^h30^m

Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

20^d10^h

Merkury w koniunkcji dolnej ze Słońcem.

21^d01^h02^m

Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 6/2007].

21^d17^h

Maksymalna libracja Księżyca (9,2°) w kierunku Mare Humboldtianum (oświetlone).

22^d21^h18^m

Słońce wstępuje w znak Wagi, jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 180°, mamy zrównanie dnia z nocą i początek jesieni astronomicznej.

23^d00^h54^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

23^d15^h

Złączenie Merkurego z Saturnem w odl. 4°.

28^d02^h06^m

Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8^m do 6,6^m [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2006].

28^d14^h

Minimalna libracja Księżyca (0,6°) w kierunku Mare Australe (oświetlone).

29^d22^h23^m

Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5^m) [mapka zamieszczona w „Uranii-PA” 5/2007].

30^d11^h

Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 2°.

Rys. 5

Konfiguracja galileuszowych księżyców Jowisza we wrześniu 2009 (I — Io, II — Europa, III — Ganimedes, IV — Callisto). Przerwa w trasie księżyca oznacza przebywanie satelity w cieniu planety. Zachód na prawo od środkowego pasa (tarczy planety), wschód na lewo.