VI Dni Astronomii i Astronautyki

18 lutego 1977 r. o godz. 12.00 składaniem kwiatów pod pomnikiem Mikołaja Kopernika we Fromborku, Grudziądzu, Lidzbarku Warmińskim, Olsztynie oraz Toruniu zainaugurowano VI Dni Astronomii i Astronautyki. Program Dni, uwzględniający ich charakter jako próby generalnej przed uroczystościami z okazji 505 rocznicy urodzin Kopernika, był bardzo bogaty. Ilość i jakość imprezy przewyższała wszystkie dotychczasowe, organizowane w latach poprzednich. Przypomnijmy, że I, II i III Dni (w latach 1972–73–74) odbywały się w Grudziądzu, natomiast IV i V — były już międzywojewódzkie na Szlaku Kopernikowskim. Postanowiono, że corocznie w okresie od 19 lutego (rocznica urodzin) do 21 marca (rocznica pobytu Kopernika w Grudziądzu) będą organizowane Dni Astronomii i Astronautyki, a w latach na które przypadają „okrągłe” (505, 510 itd.) rocznice — imprezy będą miały szerszy zakres pod kryptonimami „Kopernik 505” itd.

W czasie od 18 lutego do 21 marca br. odbyło się na terenie miast Szlaku ogółem ok. 50 imprez. Na czoło wysunął się tradycyjnie Grudziądz z ponad 20 imprezami, z których najważniejszą był Sejmik Generalny Miłośników Astronomii i Astronautyki. Większą ilość imprez niż w latach poprzednich zorganizował Toruń. Do zawsze udanej imprezy stojącej na wysokim poziomie zalicza się samą uroczystość inauguracji Dni, którą organizuje Toruń w przededniu rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika.

Również pozostałe miasta — Olsztyn, Frombork, Lidzbark Warmiński — przyczyniły się walnie do uświetnienia tegorocznych Dni. O ich randze świadczą cyfry: do zorganizowania ich przyczyniło się ponad 40 organizatorów (instytucji i towarzystw) oraz setki działaczy. W imprezach brało udział tysiące uczestników, w tym w samym Grudziądzu ponad 7 000 osób.

Pierwszą i do tradycji należącą imprezą organizowaną w ramach Dni jest zainicjowany przez działaczy PTMA w Grudziądzu — Dzień Miłośnika Astronomii i Astronautyki, w ramach którego odbyły się sejmiki we Fromborku, Grudziądzu, Olsztynie i Toruniu, będące dorocznym przeglądem osiągnięć poszczególnych oddziałów PTMA i PTA oraz wyborem delegatów na Sejmik Generalny Miłośników Astronomii i Astronautyki. Podczas tegorocznych Dni najbardziej zasłużonym działaczom wręczono wyróżnienia. W Grudziądzu w roku bieżącym Dzień MAiA poświęcony był pedagogom i działaczom oświaty trudniącym się popularyzacją i dydaktyką astronomii i astronautyki.

Wystawy były zawsze żelaznym punktem we wszystkich miastach: we Fromborku — cieszącą się dużą frekwencją wystawę wypożyczoną z Muzeum Techniki NOT w Warszawie pt. „Międzynarodowa współpraca w Kosmosie”; w Grudziądzu — „Medale o tematyce kopernikowskiej” ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Toruniu; Olsztyn (Planetarium Lotów Kosmicznych) — wystawę „Układ Słoneczny na tle Wszechświata”. Natomiast wystawa plakatów pt. „Habitat” uświetniła w Ratuszu Staromiejskim w Toruniu uroczystą XIV Wieczornicę z okazji 504 rocznicy urodzin Kopernika. Przegląd filmów astronautycznych zorganizował w tym roku Grudziądz (PTA i PTMA przy współpracy z Dyskusyjnym Klubem Filmowym) — w Planetarium oraz w dwóch kinach wyświetlano ponad 20 filmów.

Impreza trwająca prawie tydzień, zakończona wręczeniem nagród dla publiczności, cieszyła się ogromną frekwencją. Uczestników było ponad trzy tysiące. Również w Toruniu, w Klubie MPiK, odbył się pokaz filmów astronautycznych.

Najcenniejszą i stałą pozycją Dni są wojewódzkie a następnie Międzywojewódzkie Seminaria dla laureatów konkursu na referat z zakresu astronomii i astronautyki. Omówienie — w jednym z następnych numerów „Uranii”.

Dni Astronomii i Astronautyki nie spełniłyby swego zadania bez popularyzacji tych dziedzin nauki wśród społeczeństwa miast kopernikowskich. Odbywa się to przez organizację takich imprez jak Piątki Astronomiczne, z których znane jest grudziądzkie Planetarium, spotkania z naukowcami, które odbyły się w Książnicy Miejskiej w Toruniu, w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Grudziądzu oraz już tradycyjnie w grudziądzkim i olsztyńskim planetarium. Do nowatorskich form dydaktycznych należą Poranki astronomiczne dla przedszkolaków i pierwszoklasistów, organizowane w Grudziądzu. Są to wdzięczni i już w tym wieku chłonni odbiorcy „wiedzy o niebie”, i zapewne przyszli członkowie szkolnych kół astronomicznych i astronautycznych, dla których warto organizować tego rodzaju imprezy. Oczywiście Dni nie mogłyby obyć się bez pokazów nieba przez teleskopy. Najwięcej organizują ich planetaria w Grudziądzu, Olsztynie i Fromborku. Również Obserwatorium Astronomiczne UMK w Piwnicach odwiedzane jest liczniej niż zwykle przez mieszkańców Torunia.

Zgodnie ż intencją Dni w czasie ich trwania odbywają się sejmiki (zebrania doroczne Oddziałów PTMA i PTA oraz walne zebrania innych towarzystw, np. Toruńskiego Towarzystwa Naukowego). Tematem ich ze względu na charakter „sejmiku” to nie tylko zagadnienia organizacyjne, ile w szczególności inspiracja działalności programowej oraz dalszy rozwój towarzystw. Tegoroczny Sejmik — to temat odrębnego artykułu w niniejszym numerze „Uranii”.

W czasie Dni mają swoje święto również szkoły noszące miano Mikołaja Kopernika. W sposób szczególnie uroczysty impreza taka odbywa się w Szkole Podstawowej im. Mikołaja Kopernika w Grudziądzu. W Grudziądzu w okresie Dni tegorocznych odbyła się jeszcze jedna niecodzienna uroczystość: Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne obchodziło swój mały jubileusz — pięć lat istnienia. Jest to pierwszy z czterech zbudowanych z okazji 500 rocznicy urodzin Kopernika tego rodzaju objekt.

Nieodłącznym tłem Dni AiA są koncerty muzyki dawnej. Specjalizuje się w tym kierunku grudziądzki zespół „Ad deliberandum”, który od kilku lat koncertuje z tej okazji nie tylko w Grudziądzu, ale również we Fromborku. W tym roku na czoło organizowanych imprez muzycznych wysunął się zdecydowanie Toruń, dając z okazji inauguracji Dni w Sali Mieszczańskiej Ratusza Staromiejskiego koncert skrzypcowy Wandy Wiłkomirskiej.

Dni zakończyła — nie mająca precedensu w 55-letniej historii miłośniczego ruchu astronomicznego w Polsce — uroczystość. Władze Grudziądza w dowód uznania za szczególny wkład dla rozwoju kulturalnego miasta, postanowiły nazwać plac wokół pomnika Mikołaja Kopernika placem Miłośników Astronomii. Uroczystość nadania nazwy odbyła się w dniu 20 marca 1977 r. w obecności delegatów przybyłych na Sejmik Generalny. Takim akcentem zakończono VI Dni Astronomii i Astronautyki będące przeglądem możliwości organizacyjnych poszczególnych miast kopernikowskich. Były one ponadto generalną próbą przed „Festiwalem Kopernikowskim”, który zgodnie z podpisaną przez Prezydentów Miast Kopernikowskich w Grudziądzu treścią deklaracji w współpracy tychże miast, odbędzie się w przyszłym roku.

Mamy nadzieję, że imprezę tą zorganizują nie tylko Miasta Kopernikowskie, ale odbędą się wszędzie tam, gdzie istnieją i działają oddziały i sekcje Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii oraz Polskiego Towarzystwa Astronautycznego. Główne uroczystości odbędą się w Olsztynie, gdzie rozpoczęły się już przygotowania do kontynuacji jakże wspaniałego i potrzebnego przedsięwzięcia, zainicjowanego przez nas, miłośników astronomii i astronautyki.