Pierwszy Sejmik Generalny Miłośników
Astronomii i Astronautyki
Decyzja o zwołaniu Sejmiku Generalnego zapadła podczas obrad Sejmiku z okazji Dnia Miłośnika Astronomii i Astronautyki 19 lutego 1976 r. w Grudziądzu, o czym Urania informowała w nr 7 z 1976 r. (str. 213). Podjęto wówczas uchwałę o ogłoszeniu Apelu w sprawie obchodów 505 rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika (tekst zamieszczono w nr 9 Uranii).
Sejmik Generalny został zorganizowany jako ostatni a równocześnie główny punkt trwających od 18 lutego 1977 r. „VI Dni Astronomii i Astronautyki”. Właściwy Sejmik poprzedziła jego część robocza w formie jednodniowego spotkania licznie przybyłych delegatów z oddziałów Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii i Polskiego Towarzystwa Astronautycznego. Spotkania odbyły się w dniu 19 marca 1977 r. w godzinach przedpołudniowych w Klubie MPiK, po południu w Planetarium i na zakończenie w godzinach wieczornych powtórnie w Klubie MPiK. Oprócz licznych tematów które przewijały się podczas spotkań w poszczególnych grupach roboczych, dominowała oczywiście tematyka związana z Sejmikiem Generalnym.
Również w mieście wytworzył się odpowiedni uroczysty nastrój. W dniach poprzedzających Sejmik Grudziądz przybrał odświętny wygląd. Liczne dekoracje składające się ze specjalnie wydanego plakatu oraz hasła można było spotkać w różnych częściach miasta, począwszy od dworca kolejowego, a kończąc na Rynku Głównym i placu wokół pomnika Mikołaja Kopernika.
Po takim przygotowaniu — w dniu 20 marca o godz. 10.00 po raz pierwszy w historii swego istnienia spotkali się przedstawiciele Polskiego Towarzystwa Astronomicznego, Polskiego Towarzystwa Astronautycznego oraz Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii, jak i Prezydenci Miast Kopernikowskich — Fromborka, Grudziądza, Lidzbarka Warmińskiego, Olsztyna, Krakowa i Torunia. Miejscem spotkania była sala obrad Ratusza Miejskiego w Grudziądzu — w 455 rocznicę pobytu Kopernika w tym mieście i wygłoszenia traktatu „De aestimatione monetae”.
Otwarcia I Sejmiku dokonał Prezydent Miasta mgr Jan Betlejewski, który w swoim wystąpieniu powitalnym podkreślił rangę i znaczenie, jakiego nabrał Sejmik ze względu na tak licznie zebranych na sali obrad przedstawicieli nauki polskiej, towarzystw naukowych oraz władz miast kopernikowskich, ponadto nakreślił cele, jakim ma służyć Sejmik.
Na przewodniczącego Sejmiku wybrano jednogłośnie p. prof. dr hab. Wilhelminę Iwanowską z Torunia. Na sekretarzy zostali wytypowani: przez Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Astronomicznego — dr Kazimierz Schilling z Olsztyna, z ramienia Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Astronautycznego — mgr inż. Władysław Geisler z Katowic, z upoważnienia Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii — dr Piotr Flin z Krakowa.
Dziękując za wybór, prof. dr hab. W. Iwanowską nakreśliła w swoim wystąpieniu przebieg akcji o niespotykanej dotąd skali (zapoczątkowanej w roku 1972 — przed 500 rocznicą urodzin Mikołaja Kopernika) a polegającej na szerokiej popularyzacji astronomii i astronautyki oraz postaci Mikołaja Kopernika wśród społeczeństwa i młodzieży. Jak wykazały następne lata po Roku Kopernikowskim, nie był to tylko jednorazowy zryw z okazji jubileuszu, a planowa i systematyczna odtąd kontynuacja najlepszych form popularyzacji i dydaktyki, zapoczątkowanej przez niektóre miasta północnej części Szlaku Kopernikowskiego. Przodujący w tym zakresie był i pozostał Grudziądz i dlatego, nieprzypadkowo I Sejmik Generalny Miłośników Astronomii i Astronautyki odbywa się właśnie w tym mieście.
Po wystąpieniu Przewodniczącej Sejmiku nastąpiła doniosła uroczystość wręczania odznaczeń. Medalami Komisji Edukacji Narodowej zostali odznaczeni: prof. dr hab. Wilhelmina Iwanowska (Toruń), prof. dr hab. Bohdan Kiełczewski (Poznań), doc. dr hab. Andrzej Woszczyk (Toruń), dr Cecylia Iwaniszewska (Toruń) oraz dr Przemysław Rybka (Wrocław). W imieniu Ministra Oświaty i Wychowania dekoracji dokonał Kurator Oświaty i Wychowania w Toruniu mgr Lucjan Walusiak.
Następnie odbyło się wręczenie Złotej Honorowej Odznaki Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii oraz Honorowej Odznaki Polskiego Towarzystwa Astronautycznego dla Miasta Grudziądza, czego dokonali Prezesi Zarządów Głównych na ręce Prezydenta Miasta. Grudziądz jest pierwszym wśród miast, które zostało wyróżnione tego rodzaju odznaczeniem. Na zakończenie uroczystej częś&i Sejmiku nastąpiło wręczenie dyplomów uznania nadanych przez Przewodniczącego Miejskiej Rady Narodowej oraz Prezydenta Miasta Grudziądza — Zarządom Głównym Polskiego Towarzystwa Astronomicznego oraz Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii za szczególne zasługi dla rozwoju miasta.
Jednym z punktów programu Sejmiku było dokonanie pewnego rodzaju bilansu osiągnięć astronomii w Polsce, podboju Kosmosu przez człowieka z podkreśleniem naszego, polskiego w tym udziału. Dokonali tego w sposób ciekawy a równocześnie stojący na wysokim poziomie naukowym przedstawiciele poszczególnych towarzystw. Doc. dr hab. Andrzej Woszczyk wystąpił z wykładem pt. „Współczesna astronomia polska”. O lotach kosmicznych dziś i jutro mówił dr Olgierd Wołczek. Wykład prof. dr hab. Konrada Rudnickiego pt. „Humanistyczne aspekty astronomii” zakończył pierwszą część Sejmiku Generalnego.
W przerwie obrad nastąpiło ważne i wręcz historyczne wydarzenie. Było nim spotkanie Prezydentów Miast Kopernikowskich w celu podpisania deklaracji o współpracy. Podpisali ją w obecności zaproszonych przedstawicieli poszczególnych towarzystw: Prezydenci Olsztyna, Torunia i Grudziądza, Naczelnicy Miast Fromborka i Lidzbarka Warmińskiego oraz Przedstawiciel Prezydenta Krakowa.
Wznawiając obrady Przewodnicząca Sejmiku jako pierwszemu udzieliła głosu Prezydentowi Miasta Grudziądza, który poinformował zebranych o fakcie podpisania Deklaracji o współpracy Miast Kopernikowskich. Omawiając jej treść mówca zwrócił uwagę na ważny punkt deklaracji, w którym umawiające się strony zobowiązują się do wszechstronnej współpracy tak na niwie kultury jak i oświaty oraz innych dziedzinach życia społeczno-gospodarczego.
Po wystąpieniu Prezydenta Miasta Grudziądza głos zabierali poszczególni Prezesi Zarządów Głównych towarzystw naukowych. Pierwszym mówcą był prezes Polskiego Towarzystwa Astronomicznego doc. dr hab. Jerzy Stodółkiewicz, który przedstawił rolę i zadania tego towarzystwa na polską astronomię w dobie ogromnych i szybkich postępów nauki na świecie. Wskazał również na liczne z tym związane trudności, jakie mają do pokonania polscy astronomowie. Dr Olgierd Wołczek, występując w imieniu prezesa Polskiego Towarzystwa Astronautycznego prof. dr hab. Stanisława Barańskiego, omówił cele i zadania tego towarzystwa na etapie zwiększającego się stale udziału i znaczenia Polski w opanowaniu Kosmosu przez człowieka. Prezes Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii p. Maciej Mazur zapoznał zebranych z prawie 60-letnią historią najstarszego w Polsce towarzystwa o tego rodzaju zainteresowaniach, z którego szeregu wywodzą się liczni i cenieni naukowcy. Wskazał na nadal aktualną i znaczącą rolę jaką odgrywa Towarzystwo w inicjowaniu i przeprowadzaniu popularyzcji astronomii wśród społeczeństwa, szczególnie wśród młodzieży. Również miłośnicy astronomii — stwierdził mówca — napotykają na ogromne trudności przy realizacji swoich obowiązków statutowych.
W dyskusji po przemówieniach prezesów wyrażono pełne poparcie dla przedstawionych problemów i postulatów. Mówiono o potrzebie wciągnięcia w krąg zagadnień całego naszego społeczeństwa przy użyciu wszelkich dostępnych środków, wskazywano na pilną potrzebę budowy gabinetów astronomicznych, wyposażonych w planetaria, jako najbardziej prostej i skutecznej formy nauczania i popularyzacji. Poparto ideę organizowania co pięć lat Festiwali Kopernikowskich pod hasłem „Festiwale utrwalają osiągnięcia Roku Kopernikowskiego”, jak również celowość organizowanego przez działaczy PTA i PTMA w Grudziądzu Dnia Miłośników Astronomii i Astronautyki, przy czym zaproponowano organizowanie począwszy od 1978 r. „Dnia” jako święta o znaczeniu ogólnopolskim. Podkreślono dalszą potrzebę ścisłej współpracy między towarzystwami i kontynuowanie zopoczątkowanych w Grudziądzu Sejmików Generalnych MAiA w odstępach pięcioletnich.
Po wyczerpaniu tego punktu obrad nastąpiło odczytanie tekstu projektu Rezolucji uczestników Sejmiku Generalnego.
Na zakończenie I Sejmiku Generalnego Miłośników Astronomii i Astronautyki prof. dr Wilhelmina Iwanowska, dziękując inicjatorom i organizatorom za dobre, stojące na wysokim poziomie zorganizowanie spotkania delegatów z całej Polski oraz Miast Kopernikowskich, podkreśliła rangę i znaczenie Sejmiku dla przyszłego rozwoju współpracy między Towarzystwami i Miastami Kopernikowskimi, a tym samym dla osiągnięcia lepszych rezultatów w realizacji wspólnych celów przyjętych w deklaracji prezydentów Miast oraz w rezolucji sejmików.
Wspólny obiad, zwiedzenie wystawy w Muzeum „Tematyka kopernikowska w medalierstwie”, Planetarium i Obserwatorium Astronomicznego oraz złożenie kwiatów pod pomnikiem Mikołaja Kopernika na Placu Miłośników Astronomii — zakończyły Sejmik Generalny, odbyty w 455 rocznicę pobytu Kopernika w Grudziądzu.
Udział w Sejmiku prawie 120 przedstawicieli z różnych stron Kraju, w tym wybitnych astronomów, zasłużonych działaczy PTMA i PTA, jak i dostojnych reprezentantów życia politycznego i administracyjnego Miast Kopernikowskich — są najlepszą gwarancją sukcesywnego wcielania w życie przyjętych na Sejmiku deklaracji oraz rezolucji.