Walny Zjazd Delegatów PTMA
w Toruniu

W dniach 18–20 lutego 1983 r. odbył się w Toruniu Walny Zjazd Delegatów Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii. Zjazd rozpoczął się Uroczystą Wieczornicą w 510 rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika w zabytkowej Sali Mieszczańskiej Ratusza Staromiejskiego. Miłym akcentem było nadanie Miastu Toruniowi Złotej Honorowej Odznaki PTMA, którą na ręce prezydenta miasta przekazał Prezes Maciej Mazur. Upamiętniono w ten sposób Zjazd Astronomów w Toruniu w 1923 roku, na którym ówczesne Towarzystwo Miłośników Astronomii wręczyło Prezydentowi Miasta Torunia pamiątkowy dyplom. Dziękując za otrzymane wyróżnienia, Złotą Honorową Odznakę PTMA, a także medal Polskiego Towarzystwa Astronautycznego, prezydent Torunia Romuald Bester powiedział m.in.:

Zdjęcie dyplomu pamiątkowego, złożonego na ręce Prezydenta miasta Torunia, P. S. Michałka, przez delegata Towarzystwa Miłośników Astronomii podczas uroczystej akademii ku czci Kopernika dnia 12 lutego 1923 r. Adres powyższy został podpisany przez wszystkich członków Zarządu T.M.A. oraz komitet redakcyjny „Uranii”. W Toruniu złożyli ponadto swe podpisy wszyscy uczestnicy I-go Zjazdu Astronomów polskich, będący członkami Towarzystwa.

„Toruń dumny jest z faktu, że Okrywca prawdziwego obrazu Wszechświata tu się urodził i wychował i dumie tej daje wyraz w pielęgnowaniu i rozwijaniu idei kopernikowskich… Warto przypomnieć, że Wieczornica, w której uczestniczymy, ma już przeszło sześćdziesięcioletnią tradycję. Zaczęła się w 1922 r. w Gimnazjum Toruńskim, z inicjatywy profesorów fizyki Józefa Zagórzańskiego i Jana Szyca (prof. Jan Szyc był po wojnie długoletnim prezesem toruńskiego Oddziału PTMA — przyp. C.I.), którzy zorganizowali ponadto kółka astronomiczne, odbywając regularnie zebrania naukowe. Z inicjatywy tego kółka szkoła otrzymała nazwę Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika i do dziś w rocznicę urodzin swego patrona organizuje uroczyste akademie. Po przerwie wojennej tradycja ogólnomiejskich akademii Kopernikowskich została przejęta przez Polskę Towarzystwo Miłośników Astronomii i od dwudziestu lat jest kontynuowana wspólnie przez Muzeum Mikołaja Kopernika i PTMA… Wielkie zasługi w szerzeniu kultu Kopernika ma powołana do życia w 1923 r. Książnica Miejska im. Mikołaja Kopernika… Kulminacyjnym momentem aspiracji kopernikowskich Torunia było powołanie w naszym mieście w 1945 r. Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, w którym rozwijał się znaczący ośrodek astronomiczny — Obserwatorium Astronomiczne, dobrze znane społeczeństwu z licznych wycieczek szkół i zakładów pracy… Wielki jubileusz kopernikowski przed dziesięciu laty sprowadził do Torunia wielu najwybitniejszych specjalistów, astronomów i historyków, którzy na międzynarodowych sympozjach i kongresach przedstawiali najnowsze wyniki badań otaczającego nas świata i dyskutowali nad konsekwencjami dzieła Wielkiego Syna Torunia… Miejsce szczególnego kultu Kopernika w Toruniu jest powołane do życia przed 22 laty Muzeum Mikołaja Kopernika, które przez swoje wystawy zbliża społeczeństwu postać naszego Uczonego… Regularne odczyty organizowane w murach tego Ratusza Staromiejskiego przez PTMA popularyzują współczesny stan wiedzy o otaczającym nas świecie. Zdając sobie sprawę z możliwości popularyzacji, jakie stwarza Planetarium, PTMA podjęło starania o taką placówkę jeszcze w 1960 r. Dopiero obecnie idea ta jest bliska realizacji, mamy już w Toruniu aparaturę planetaryjną i trwają prace dokumentacyjne pomieszczeń, gdzie będzie zainstalowana. Toruńskie Planetarium ma być częścią składową Muzeum Mikołaja Kopernika. Złotą Honorową Odznakę Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii i Medale Polskiego Towrzystwa Astronautycznego przyjmujemy jako wyraz uznania polskiej społeczności astronomicznej dla wszystkiego tego, co robi społeczeństwo Torunia dla zachowania pamięci i rozwinięcia dzieła Mikołaja Kopernika. Będzie ona nas zobowiązywała do jeszcze aktywniejszej pracy w tej dziedzinie”.

Wobec nieobecności prezesa Polskiego Towarzystwa Astronomicznego doc. dr. Jerzego Stodółkiewicza w imieniu tego towarzystwa głos zabrała prof. dr Wilhelmina Iwanowska. Przypomniała, ze właśnie przed 60 laty, 19 lutego 1923 r. zebrani na uroczystym posiedzeniu w Toruniu z okazji 450 rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika astronomowie polscy zawiązali Polskie Towarzystwo Astronomiczne. Następnie zebrani wysłuchali dwóch wykładów; „Potrzeba historii w XV i XVI wieku” prof. dr. Aleksandra Gieysztora, prezesa Polskiej Akademii Nauk, oraz „Wszechświat współczesnego astronoma” doc. dr. Andrzeja Woszczyka, dyrektora Instytutu Astronomii UMK w Toruniu. W części artystycznej Wieczornicy wystąpił Chór Chłopięcy z Roubaix we Francji.

Właściwe obrady Zjazdu Delegatów rozpoczęły się w sobotę 19 lutego 1983 r. w siedzibie Towarzystwa Naukowego w Toruniu. Po przemówieniu prezesa Macieja Mazura, życzeniach składanych przez prezydenta Torunia Romualda Bestera i skarbnika Polskiego Towarzystwa Astronomicznego dr. Andrzeja Kusa, przystąpiono do nadania honorowych odznaczeń PTMA. Honorowe członkostwo PTMA nadano Ludwikowi Zajdlerowi, redaktorowi Uranii od 1965 r. Złote Honorowe Odznaki PTMA otrzymali: Jacek Burda, Stanisław Czareński, Roman Fangor, Jan Hanasz, Leliks Lamparczyk, Andrzej Lisicki, Jan Mietelski, Marek Zawilski. Srebrne Honorowe Odznaki PTMA otrzymali: Karol Brzeziński, Juliusz Domański, Zbigniew Gałęcki, Longin Gładyszewski, Cecylia Iwaniszewska, Jerzy Kreiner, Jan Kwaśniewicz, Edyta Pilska, Maria Rafińska, Stanisław Steciak, zaś dyplomy honorowe otrzymali: Andrzej Cugowski, S. Kuna, Dariusz Lis, Jan Masłyk, Janina Mazurkiewicz, Helena Neugebauer, Zbigniew Paprotny, Z. Radziszowa, Antoni Stiller, Marek Szczepański, Tadeusz Rewaj. Medale wybite z okazji 15-lecia Oddziału PTMA i 10-lecia Planetarium w Grudziądzu wręczone zostały Zarządowi Głównemu PTMA i Zarządowi Oddziału w Toruniu. Delegaci wysłuchali następnie bogato ilustrowanego przezroczami wykładu doc. dr. Andrzeja Woszczyka „Współczesne badania Układu Słonecznego”.

W samo południe, przy dźwiękach hejnału z wieży ratuszowej odbyło się uroczyste składanie kwiatów pod pomnikiem Mikołaja Kopernika na Rynku Staromiejskim, a następnie otwarcie wystawy „Kopernik w pamięci narodów” w Muzeum Mikołaja Kopernika. Tego samego dnia odbyło się również w Toruniu powołanie Federacji Miast Kopernikowskich. Uroczysty akt podpisywali prezydenci Fromborka, Grudziądza, Krakowa, Lidzbarka Warmińskiego, Olsztyna, Torunia i Włocławska, a także prezesi PTMA, Polskiego Towarzystwa Astronomicznego i Polskiego Towarzystwa Astronautycznego.

Po południu delegaci wysłuchali sprawozdań poszczególnych organów PTMA, udzielili absolutorium ustępującemu Zarządowi, a po dyskusji dokonali wyboru nowych władz Towarzystwa. Prezesem został Roman Janiczek (Częstochowa), wiceprezesami — Henryk Chrupała (Chorzów) oraz Krzysztof Ziołkowski (Warszawa, jednocześnie redaktor naczelny Uranii), sekretarzem — Stanisław Czareński (Kraków), skarbnikiem — Zbigniew Dworak (Kraków), członkami Zarządu — Lech Barski (Szczecin), Juliusz Domański (Toruń), Jerzy Kreiner (Kraków), Andrzej Lisicki (Gdańsk), Kazimierz Schilling, (Olsztyn), zaś zastępcami członków Zarządu — Jerzy Cygan (Wrocław), Jan Hanasz (Toruń), Mirosław Kubiak (Grudziądz). Radę Naukową tworzą: Maciej Bielicki (Warszawa), Honorata Korpikiewicz (Poznań), Tomasz Kwast (Warszawa), Jan Mietelski (Kraków), Konrad Rudnicki (Kraków), natomiast Główną Komisję Rewizyjną tworzą: przewodniczący — Leszek Marszałek (Kraków), wiceprzewodniczący — Karol Brzeziński (Gdańsk), sekretarz — Andrzej Fichtner (Wrocław), członkowie — Andrzej Cugowski (Kielce), Tatiana Markiewicz (Białystok) oraz zastępcy członków — Tadeusz Grzesło (Kraków), Dariusz Kowalski (Kielce), Edmund Wesoły (Kraków).

W niedzielę 20 lutego delegaci brali udział w wycieczce do Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Piwnicach oraz zebrali się na sesji plenarnej dla przyjęcia proponowanych uchwał i wniosków. Zadymką i śniegiem żegnał Gród Kopernika rozjeżdżających się około 100 delegatów z 27 Oddziałów Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii.