Halo wokół kwazarów

Widma kwazarów mogą zawierać zarówno linie absorpcyjne jak i emisyjne, przesunięte w stronę czerwonej części widma. Problemy interpretacyjne w tej niby klarownej sytuacji mogą występować wtedy, kiedy przesunięcie obu rodzajów linii różni się wielkością. Ogólnie rzecz biorąc przesunięcia linii absarbcyjnych są zawsze mniejsze niż linii emisyjnych. Sytuacja komplikuje się jeszcze bardziej, gdy widmo tego samego obiektu zawiera kilka układów linii, przy czym każdy z nich wykazuje inne przesunięcie. Przyjmuje się wtedy, że linie emisyjne pochodzą z samego kwazara, podczas gdy linie absorbcyjne powstają w obiektach przypadkowo położonych na linii kwazar – obserwator ziemski. Najczęstszymi kandydatami dla objaśnienia szczegółów absorbcyjnych w widmie kwazarów są galaktyki w ich pobliżu, lub, co jest bardziej prawdopodobne, rozległe halo o niskiej jasności, które, jak się uważa, otaczają te galaktyki. Sprawdzenie powyższej hipotezy jest w zasadzie proste. Wybrawszy odpowiedni kwazar z pomierzonymi wartościami przesunięć w absorbcji, poszukuje się położonej w pobliżu galaktyki z odpowiadającą im wartością emisyjnego przesunięcia ku czerwieni. Jeśli znajdzie się taki obiekt, wtedy z dużą dozą prawdopodobieństwa można założyć, że anomalne linie w widmie kwazara powstają w tej właśnie galaktyce. Podobna technika jest szeroko stosowana w badaniach nad halo galaktyk, trudnymi do wykrycia w inny sposób. Nie wszystko można jednak wyjaśnić tak prosto. Absorbcyjny wpływ bliskich galaktyk nie może na przykład tłumaczyć silnie przesuniętych ku czerwieni linii obserwowanych w widmach niektórych kwazarów. Jeśli kwazary są aktywnymi jądrami bardzo odległych galaktyk (na co zdaje się wskazywać rosnący zasób dowodów obserwacyjnych), wtedy owe silnie przesunięte zestawy linii absorbcyjnych mogą być rezultatem absorbcji w halo otaczających same kwazary. Aby przetestować tą hipotezę, P. A. Shaver z Europejskiego Obserwatorium Południowego razem z zespołem astronomów angielskich i australijskich przeprowadził obserwacje pary kwazarów Q0028+003 i Q0029+003. Ich rezultaty są pierwszym dowodem na korzyść hipotezy absorbcji w halo kwazara. Oba wymienione obiekty odległe są od siebie tylko o 62 sekundy łuku, co w ich odległości odpowiada dystansowi 1,7 miliona lat świetlnych. Widmo bardziej odległego składnika pary, Q0029+003, wykazuje obecność pięciu układów wąskich linii absorbcyjnych, z których jeden ma przesunięcie ku czerwiem równe 1,7334 — prawie identyczne z przesunięciem drugiego kwazara, równym 1,7317. Możliwa jest dwojaka interpretacja powyższych obserwacji. Mniej prawdopodobna, że jeden z układów linii absorbcyjnych obecny w widmie Q0029+003 powstaje w galaktyce wchodzącej w skład tej samej gromady co Q0028+003. Bardziej prawdopodobne jednak, że linie powstają w halo galaktyki, której jądro obserwujemy jako kwazar Q0028+003. Jeśli druga z interpretacji jest poprawna, wtedy stanowić może dodatkowy argument za hipotezą głoszącą, iż kwazary są obiektami pokrewnymi normalnym galaktykom, nie zaś czymś zupełnie od galaktyk różnym, jak jeszcze niedawna sądzono.

Wg Sky and Telescope, 1982, 64, 542