II Sejmik Generalny Miłośników
Astronomii i Astronautyki
W dniach 23 i 24 kwietnia obradował w Olsztynie II Sejmik Generalny Miłośników Astronomii i Astronautyki, zwołany przez Federację Miast Kopernikowskich. Celem spotkania, będącego ogólnopolskim forum dyskusyjnym na temat upowszechniania współczesnych osiągnięć astronomii i astronautyki, było dokonanie okresowego przeglądu realizacji zadań, jakie stoją w tym zakresie przed miłośnikami tych dziedzin wiedzy i techniki.
I Sejmik Generalny Miłośników Astronomii i Astronautyki odbył się w Grudziądzu w dniu 20 marca 1977 roku — dokładnie w 455 lat od dnia, gdy na Sejmiku Generalnym Stanów Prus Królewskich, odbywających się właśnie w tym nadwiślańskim grodzie, Mikołaj Kopernik przedstawił swój traktat ekonomiczny De aestimatione monetae (O szacunku monety). Zwołany został przez Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii, Polskie Towarzystwo Astronautyczne oraz Polskie Towarzystwo Astronomiczne i obok członków tych towarzystw, wzięli w nim udział przedstawiciele placówek kulturalnych i oświatowych Fromborka, Grudziądza, Krakowa, Lidzbarka Warmińskiego, Olsztyna i Torunia. Podczas obrad dokonano wymiany poglądów na temat aktualnego stanu oraz perspektyw i możliwości rozwoju popularyzacji wiedzy o Wszechświecie, podjęto decyzję o kontynuacji corocznych imprez kopernikowsko-astronomiczno-astronautycznych, powierzono Olsztynowi wiodącą rolę w akcji Kopernik-505 w roku 1978, a Fromborkowi w akcji Kopernik-510 w roku 1983, zaproponowano miastom kopernikowskim oficjalne zadeklarowanie wszechstronnej współpracy, przyjęto ramowy program akcji Kopernik-505.
W rezolucji uchwalonej przez uczestników sejmiku, czytamy między innymi: „…pragniemy dać wyraz swemu głębokiemu przekonaniu o potrzebie zapewnienia astronomii i astronautyce godnego miejsca w świadomości polskiego społeczeństwa. (…) Proces ogólnego postępu korzeniami swymi tkwi w pragnieniu poznania otaczającego go świata i określenia w nim swego miejsca. Nauką, która w szczególny sposób starała się zawsze zaspokoić to dążenie człowieka, była i jest astronomia. I na tym właśnie polu imię Polski zostało wsławione dziełem Mikołaja Kopernika. (…) Uważamy za swój obowiązek zaapelować do społeczeństwa oraz do władz o stwarzanie warunków do rozwoju wiedzy i działań w zakresie astronomii i astronautyki w naszym kraju, tak aby tradycja kopernikowska znajdowała kontynuatorów. Jednym z podstawowych poczynań służących temu celowi powinna być szeroka popularyzacja wiedzy astronomicznej i astronautycznej w społeczeństwie przez środki masowego przekazu przy merytorycznym współdziałaniu powołanych do tego instytucji i towarzystw naukowych…”.
W olsztyńskim spotkaniu wzięli udział miłośnicy astronomii i astronautyki z terenu całego kraju — z Białegostoku, Chorzowa, Częstochowy, Fromborka, Gdyni, Grudziądza, Katowic, Kielc, Kościerzyny, Krakowa, Lidzbarka Warmińskiego, Łodzi, Olsztyna, Ozimka, Piotrkowa Trybunalskiego, Radomia, Szczecina, Szczecinka, Torunia, Warszawy, Włocławska i Zielonej Góry. Uczestnicy sejmiku reprezentowali oddziały Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii oraz Polskiego Towarzystwa Astronautycznego, planetaria, placówki kulturalne i oświatowe miast kopernikowskich itd. Przede wszystkim reprezentowali jednak siebie i kilkutysięczną rzeszę pasjonatów, gotowych poświęcać czas na upowszechnianie wiedzy o Wszechświecie.
Zgodnie z założeniami sejmiku przedyskutowano takie zagadnienia jak: aktualne i przyszłe formy popularyzacji oraz nauczania astronomii i astronautyki; działalność popularyzatorska i dydaktyczna planetariów i amatorskich obserwatoriów astronomicznych, ich ilość, rozmieszczenie i wykorzystanie, potrzeba tworzenia dalszych tego typu placówek; perspektywy rozwoju ruchu miłośników astronomii i astronautyki oraz jego społecznego oddziaływania; potrzeba i formy współpracy towarzystw, organizacji i instytucji zajmujących się upowszechnianiem wiedzy o Wszechświecie. Wprowadzeniem do roztrząsania tych problemów były dwa referaty: „Astronomia w kulturze narodu” wygłoszony przez dr. Krzysztofa Ziołkowskiego z Warszawy (którego pełny tekst został opublikowany w poprzednim numerze Uranii) oraz „Jak popularyzować astronomię i astronautykę?” autorstwa dr. Kazimierza Schillinga z Olsztyna. Zaś to, co należy obecnie upowszechniać, przedstawione zostało w trzech referatach popularnonaukowych, noszących wspólny tytuł „Pierwsza linia frontu badań astronomicznych”: doc. dr. hab. Andrzeja Woszczyka z Torunia — „Aktualne wyniki badań Układu Słonecznego”, mgr. Tomasza Chlebowskiego z Warszawy — „Niewidzialny Wszechświat” i mgr. inż. Władysława Geislera z Katowic — „Perspektywy astronautyki”. Prócz tego uczestnicy spotkania obejrzeli w Planetarium jedną z popularnych projekcji astronomicznych i zwiedzili Obserwatorium. Wyrażono zgodną opinię, że gdyby takich placówek jak Olsztyńskie Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne było w naszym kraju więcej, popularyzowanie i nauczanie elementów wiedzy o Wszechświecie przedstawiałyby się zupełnie inaczej niż w chwili obecnej.
Dwudniowa dyskusja o formach i metodach popularyzacji astronomii i astronautyki była bardzo ożywiona i interesująca. Dzielono się doświadczeniami, wskazywano na często niepełne wykorzystanie już istniejących możliwości i bazy materialnej, wysuwano propozycje nowych przedsięwzięć. Z zadowoleniem przyjęto do wiadomości program działania Federacji Miast Kopernikowskich na lata 1983–88. W dokumencie tym figuruje między innymi zobowiązanie „inicjowania i wspomagania starań o utworzenie w każdym mieście kopernikowskim planetarium i miłośniczego obserwatorium astronomicznego — profesjonalnych placówek upowszechniania wiedzy o Kosmosie”. Poinformowano zebranych, że aktualnie trwa budowa planetarium w Toruniu, aparaturę projekcyjną posiada już Włocławek, a odnośna inicjatywa zrodziła się w Lidzbarku Warmińskim.
Interesujące było wystąpienie przedstawicielki Wydziału Kultury i Nauki Kwatery Głównej Związku Harcerstwa Polskiego, która poinformowała, że w swej działalności oświatowej Związek uwzględni tematykę astronomiczno-astronautyczną i zaapelowała do astronomów i miłośników o zgłaszanie się z konkretnymi propozycjami współpracy. Akcentowano także brak odpowiedniego rozpropagowania działalności lub okolicznościowych, imprez odbywających się w planetariach i innych placówkach oświatowo-kulturalnych. Sprawia to, iż frekwencja jest częstokroć niewielka — dużo mniejsza niż ilość osób zainteresowanych astronomią i astronautyką.
Syntetycznym podsumowaniem dwudniowych obrad jest uchwalona przez sejmik rezolucja. Przede wszystkim stwierdzono w niej potrzebę przywrócenia astronomii, a także innym naukom ścisłym, tej samej rangi, jaką miały w szkolnym nauczaniu jeszcze przed kilku laty. Po drugie, podkreślono konieczność podjęcia, znacznie szerzej niż dotąd zakrojonej popularyzacji wiedzy o Wszechświecie. Wyszczególniono podstawowe działania mające służyć realizacji tego przedsięwzięcia, kładąc nacisk na wykorzystanie ogromnych możliwości jakie dają w tym zakresie środki masowego przekazu. A w nawiązaniu do ogólnocywilizacyjnego znaczenia astronomii i astronautyki opowiedziano się za wykorzystywaniem możliwości astronautyki oraz wszelkich innych gałęzi nauki i techniki wyłącznie w celach pokojowych.